T1 Tekstdoelen en tekstsoorten
Tekstdoelen en tekstsoorten
Lesson duration is: 30 minItems in this lesson
Tekstdoelen en tekstsoorten
Open met het idee dat leerlingen vaak wel kunnen lezen, maar niet altijd meteen zien waarom een tekst is geschreven. Deze les draait om het herkennen van het tekstdoel en het koppelen aan passende tekstsoorten.
Lesdoel
Ik kan het tekstdoel van een tekst herkennen en de juiste tekstsoort erbij noemen.
This item has no instructions
Noem een tekstdoel
Gebruik de woorden uit de cloud om voorkennis op te halen. Vraag kort door bij woorden als uitleg, verhaal, mening, stappen of nieuws.
Wat is een tekstdoel?
Een schrijver schrijft niet zomaar een tekst.
Met een tekstdoel wil de schrijver iets bereiken bij de lezer. Je vraagt jezelf dus af: wat wil de schrijver bereiken met deze tekst?
Dit is de kapstok voor de hele les. Leg uit dat leerlingen niet alleen naar onderwerp of lengte kijken, maar vooral naar het effect op de lezer.
De vier tekstdoelen
Mening geven - laten weten wat iemand ergens van vindt
Instructie geven - stap voor stap uitleggen wat je moet doen
Informeren - uitleg of feiten geven
Amuseren - vermaken (fictie)
Tekstdoelen
Houd de definities kort en steeds in dezelfde woorden. Dat helpt bij latere herkenning.
Waar let je op?
Kijk naar woorden in de tekst
Kijk naar de toon
Kijk naar de tekstsoort
Vraag jezelf af: wat wil de schrijver bereiken?
Verbind dit aan begeleide instructie binnen EDI: voordoen waar je op let. Bijvoorbeeld: feiten en uitleg wijzen vaak op informeren; stappen en volgorde op instructie geven.
Tekstdoel en tekstsoort
Een tekstdoel is wat de schrijver wil bereiken.
Een tekstsoort is het soort tekst dat daarbij past.
Eén tekstsoort past vooral bij één tekstdoel.
Benadruk het verschil expliciet, omdat leerlingen deze twee vaak door elkaar halen.
Wat is een tekstdoel?
wat de schrijver wil bereiken
hoe lang de tekst is
welk onderwerp de tekst heeft
waar de tekst staat
Controleert het verschil tussen onderwerp en doel. Veel leerlingen kijken eerst naar onderwerp of vorm.
Vul de woorden in
Een schrijver schrijft met een tekstdoel. Je kijkt naar woorden en naar de toon van de tekst. Daarna herken je wat de schrijver bij de lezer wil bereiken.
Sluit aan op de uitleg over tekstdoel, toon en effect op de lezer.
Informeren
Bij informeren wil de schrijver dat je iets weet.
De tekst geeft feiten, uitleg of nieuws. De schrijver wil vooral duidelijk zijn.
This item has no instructions
Tekstsoorten bij informeren
nieuwsbericht
informatieve tekst
schoolboektekst
folder met uitleg
bijsluiter bij medicijnen
Noem dat een folder soms ook wil overtuigen, maar in deze les kijken we naar de hoofdfunctie van de tekst.
Kenmerken van informeren
feiten en uitleg
vaak duidelijke tussenkopjes
neutrale taal
de lezer leert iets nieuws
Gebruik hier korte voorbeelden van signaalwoorden of feitelijke zinnen, zonder er een aparte grammaticales van te maken.
Welke tekstsoort past het best bij informeren?
recept
verhaal
nieuwsbericht
recensie
De andere opties horen vooral bij instructie geven, amuseren en mening geven.
Vul de woorden in
Bij informeren wil de schrijver dat je iets weet. De tekst geeft feiten en uitleg. Vaak is de taal neutraal en leer je iets nieuws.
Herhaalt de kern van informeren: weten, feiten en neutrale taal.
Amuseren
Bij amuseren wil de schrijver dat je met plezier leest.
De tekst is bedoeld om je te vermaken, te laten lachen of mee te laten leven.
This item has no instructions
Tekstsoorten bij amuseren
verhaal
strip
gedicht
songtekst
Bij 'column' kort noemen dat een column ook een mening kan geven; hier gebruik je het voorbeeld alleen als het vooral vermakelijk is.
Kenmerken van amuseren
spannende of grappige inhoud
vaak personages of gebeurtenissen
beeldende taal
de lezer geniet van de tekst
Laat zien dat amuseren niet per se onzin is; een tekst kan betekenis hebben en toch vooral bedoeld zijn om te vermaken.
Welk kenmerk past het best bij amuseren?
duidelijke stappen
een standpunt
spannende inhoud
neutrale taal
Leerlingen verwarren amuseren soms met informeren. Hier gaat het om vermaken.
Welke tekstsoort vind jij het meest amuserend?
verhaal
strip
gedicht
column
This item has no instructions
Mening geven
Bij mening geven laat de schrijver weten wat hij of zij ergens van vindt.
Je leest dus duidelijk wat iemand ergens van vindt.
This item has no instructions
Tekstsoorten bij mening geven
recensie
column
blog
ingezonden stuk
Noem dat een recensie vaak ook informeert, maar dat de mening van de schrijver duidelijk centraal staat.
Kenmerken van mening geven
woorden als: ik vind, volgens mij
argumenten of voorbeelden
positieve of negatieve beoordeling
de schrijver kiest een kant
Benadruk het verschil tussen een feit en een mening. Dat helpt leerlingen bij het herkennen van dit tekstdoel.
Waaraan herken je vooral een tekst met een mening?
woorden als ik vind
nummers en volgorde
feiten
personages en avontuur
Laat zien dat een standpunt centraal staat bij mening geven.
Vul de woorden in
Bij mening geven lees je niet alleen feiten, maar ook een standpunt. De schrijver gebruikt soms woorden als volgens mij en kiest een kant.
Leg de nadruk op het verschil tussen feiten en mening.
Waarom past een recensie bij mening geven?
Goede antwoorden noemen dat een recensie informatie kan geven, maar vooral de mening of beoordeling van de schrijver laat zien.
Instructie geven
Bij instructie geven wil de schrijver dat je iets doet.
De tekst legt uit welke stappen je moet volgen.
This item has no instructions
Tekstsoorten bij instructie geven
recept
handleiding
speluitleg
stappenplan
This item has no instructions
Kenmerken van instructie geven
stappen in de juiste volgorde
werkwoorden zoals: pak, doe, klik
vaak nummers of opsomming
de lezer kan iets uitvoeren
Wijs erop dat gebiedende wijs vaak voorkomt, maar houd het functioneel: het helpt om het tekstdoel te herkennen.
Welke tekstsoort past het best bij instructie geven?
blog
handleiding
gedicht
nieuwsbericht
Toetst koppeling tussen tekstdoel en tekstsoort.
Vul de woorden in
Bij instructie geven wil de schrijver dat je iets doet. De tekst laat stappen zien, vaak met woorden als pak of klik.
Herhaalt de kernwoorden bij instructie geven.
Zo kies je het juiste tekstdoel
Vraag jezelf af:
Wil de tekst mij iets laten weten?
Wil de tekst mij vermaken?
Wil de tekst een mening laten zien?
Wil de tekst mij iets laten doen?
Dit is de samenvattende denkstap. Gebruik steeds dezelfde vier hulpvragen zodat leerlingen een vast stappenplan krijgen.
Tekstdoelen vergelijken
Informeren → weten
Amuseren → genieten
Mening geven → standpunt laten zien
Instructie geven → doen
De pijlen zijn hier functioneel: ze laten per tekstdoel het belangrijkste effect op de lezer zien.
Onthouden
Eerst herken je het tekstdoel.
Daarna noem je de passende tekstsoort.
Zo kun je beter uitleggen waarom een tekst ergens bij hoort.
Laat deze volgorde duidelijk terugkomen: doel eerst, soort daarna. Dat past goed bij expliciete directe instructie.
Een blog met veel feiten én een duidelijk oordeel is vooral...
informeren
amuseren
mening geven
instructie geven
Sluit aan bij lastige gevallen: kies het belangrijkste doel.
Wat heb jij vandaag geleerd?
Laat leerlingen kort terugblikken op hun eigen leerproces. Mogelijke punten: verschil tussen tekstdoel en tekstsoort, kenmerken van de vier doelen, belangrijkste doel kiezen.
Wat vond jij nog lastig?
Gebruik antwoorden om te zien waar extra herhaling nodig is, bijvoorbeeld mening geven versus informeren.
Begrippen
tekstdoel - wat de schrijver met een tekst wil bereiken
tekstsoort - het soort tekst dat je leest
informeren - feiten of uitleg geven
amuseren - de lezer vermaken (fictie)
mening geven - laten weten wat je ergens van vindt door een standpunt te geven
instructie geven - uitleggen wat iemand moet doen
This item has no instructions
