§5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren

5.6

Hoeken berekenen in ruimtefiguren

Hoofdstuk 5 Goniometrie

3

vmbo-kgt

1 / 16
next
Slide 1: Slide
New lesson editorWiskundeMiddelbare schoolvmbo g, tLeerjaar 3

This lesson contains 16 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Introduction

Instructieles bij Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, paragraaf 5.6, voor de gemengde en theoretische leerweg (vmbo-gt). Leerlingen zoeken in een balk, kubus of piramide de rechthoekige driehoek in een zijvlak, diagonaalvlak of doorsnede, schetsen dat vlak met de maten en berekenen de hoek met sinus, cosinus of tangens. Met uitgewerkte voorbeelden, korte checkvragen en begeleid werken in het boek.

Items in this lesson

5.6

Hoeken berekenen in ruimtefiguren

Hoofdstuk 5 Goniometrie

3

vmbo-kgt

Les bij Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, 13e editie, hoofdstuk 5 Goniometrie, paragraaf 5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren. Deze paragraaf is voor de gemengde en theoretische leerweg (vmbo-gt). Klassikale instructie en herhaling bij de theorie uit het boek, met daarna begeleid werken in het boek. Ongeveer 45 minuten. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren

Leerdoelen

  • Je kunt in een ruimtefiguur de rechthoekige driehoek vinden waarin een hoek ligt.

  • Je kunt een schets maken van het vlak met die driehoek en de maten.

  • Je kunt de hoek berekenen met sinus, cosinus of tangens.

Leerdoelen: het boek heeft één leerdoel, hoeken berekenen in ruimtefiguren. Hier zijn het de drie stappen van het boekvoorbeeld: de driehoek vinden, het vlak schetsen en rekenen. Deze paragraaf is voor de gemengde en theoretische leerweg. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren

Voorkennis

Rechthoek met diagonaal

In rechthoek ABCD is AB = 6 cm en AC = 7,5 cm. Welke verhouding gebruik je voor ∠A1?

A

de cosinus

B

de sinus

C

de tangens

D

geen van de drie

Voorkennis uit 5.5: in driehoek ABC is ∠B recht. Vanuit ∠A1 is AB aanliggend en AC schuin: CAS. cos⁻¹(6 : 7,5) = 37°. De sinus zou BC nodig hebben, de tangens ook. Vandaag zoek je zo'n driehoek in een ruimtefiguur. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren

Startvraag

Diagonaalvlak

Een diagonaalvlak van een balk gaat door twee ribben die tegenover elkaar liggen. Welke vorm heeft zo'n vlak?

A

een vierkant

B

een trapezium

C

een ruit

D

een rechthoek

Startvraag: een diagonaalvlak, zoals ABGH, is altijd een rechthoek. Ribbe AB staat loodrecht op zijvlak BCGF, dus ook op de diagonaal BG: zo zijn alle hoeken 90°. Een vierkant is het bijna nooit, want de diagonaal is langer dan een ribbe. Doordat het een rechthoek is, vind je er rechthoekige driehoeken in, en dan werkt SOS CAS TOA weer.

5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren

Theorie G Hoeken in ruimtefiguren

Een hoek in een balk, kubus of piramide reken je uit in een rechthoekige driehoek.

Die driehoek ligt in een zijvlak, diagonaalvlak of doorsnede.

Teken dat vlak plat en reken daar.

1 Zoek de driehoek met de hoek

2 Schets het vlak met letters en maten

3 Kies sin, cos of tan

Vertel: in de balk ligt ∠AHB in driehoek AHB, en die driehoek ligt in diagonaalvlak ABGH (blauw). In de ruimtefiguur zie je de rechte hoek niet goed, want hij is scheef getekend. Daarom schets je het vlak plat, als gewone rechthoek. AH is even lang als BG, de diagonaal van zijvlak BCGF. Die lengte staat in het voorbeeld.

Deze paragraaf is voor de gemengde en theoretische leerweg. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren

Voorbeeld Hoek in een balk

Opgave

Balk ABCD EFGH heeft AB = 8 cm en BG = 6,7 cm. Bereken ∠AHB.

Aanpak

  • Schets diagonaalvlak ABGH plat: ∠A is recht, AH = BG.

  • Vanuit ∠H: AB overstaand, AH aanliggend: TOA.

Uitwerking

tan ∠AHB = 8 : 6,7

tan⁻¹(8 : 6,7) = 50,05...

∠AHB = 50°

Laat zien dat in de schets het hokje bij A staat. In de balk zelf lijkt die hoek helemaal niet recht. AH is even lang als BG, want het zijn overstaande zijden van de rechthoek ABGH. Doorvraag: hoe groot is ∠ABH? (40°) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren

Theorie G

Een doorsnede van een piramide

T staat recht boven S, het midden van BD.

Doorsnede DBT is een driehoek.

In driehoek SBT is ∠S recht.

Vertel: de groene doorsnede gaat door de top T en de diagonaal BD van het grondvlak. De hoogte TS staat loodrecht op het grondvlak, dus ∠TSB = 90°. BS is de helft van BD. BD bereken je met Pythagoras in het grondvlak: √(9² + 12²) = 15 cm, dus BS = 7,5 cm.

Vraag: welke hoek maakt ribbe TB met het grondvlak? (∠SBT) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren

Voorbeeld Hoek in een piramide

Opgave

Piramide T ABCD heeft hoogte TS = 10 cm en BS = 7,5 cm. Bereken ∠SBT.

Aanpak

  • Schets driehoek SBT met de rechte hoek bij S.

  • Vanuit ∠B: TS overstaand, BS aanliggend: TOA.

Uitwerking

tan ∠SBT = 10 : 7,5

tan⁻¹(10 : 7,5) = 53,13...

∠SBT = 53°

Laat leerlingen de schets zelf maken: een staande driehoek met S rechtsonder, B links en T bovenaan. Doorvraag: hoe groot is de tophoek ∠BTS? (37°)

5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren

Opgave

Balk

In de balk is EG = 6,7 cm en CG = 4 cm. Bereken ∠AGC op hele graden.

A

31°

B

59°

C

53°

D

45°

Uitwerking: ∠AGC ligt in diagonaalvlak ACGE. In driehoek ACG is ∠C recht en AC = EG = 6,7 cm. Vanuit ∠G is AC overstaand en CG aanliggend: tan ∠AGC = 6,7 : 4, dus 59,16... = 59°. 31° is ∠CAG. 53° krijg je met cos⁻¹(4 : 6,7), maar 6,7 cm is geen schuine zijde. 45° is gokken op een halve rechte hoek. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

Je berekent ∠AGC in balk ABCD EFGH. Vul in.

5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren

Opgave

∠AGC ligt in diagonaalvlak ACGE.

In driehoek ACG is de hoek bij C recht.

Je weet AC en CG, dus je gebruikt de tangens.

ACGE
C
tangens
ABGH
G
sinus

Afleiders: ABGH is een ander diagonaalvlak; daar ligt G wel in, maar C niet. G is de hoek die je zoekt, niet de rechte hoek. Sinus past niet: AC en CG zijn allebei rechthoekszijden.

5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren

Opgave

Zet de stappen voor een hoek in een balk in volgorde.

1

Zoek het vlak waarin die driehoek ligt.

2

Kies sin, cos of tan en bereken de hoek.

3

Rond af op hele graden.

4

Schets het vlak plat met letters en maten.

5

Zoek de driehoek waarin de hoek ligt.

Bespreek waarom de schets zo belangrijk is: in de ruimtefiguur zie je rechte hoeken scheef, in de schets zie je ze echt recht. Dan kies je de verhouding ook makkelijker.

5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren

Opgave

Balk ABCD EFGH: AB = 8 cm, AE = 5 cm. Bereken ∠ABE op hele graden.

Uitwerking: ∠ABE ligt in zijvlak ABFE, met de rechte hoek bij A. Vanuit ∠B is AE overstaand en AB aanliggend: tan ∠ABE = 5 : 8, dus 32,0... = 32°. Hier heb je geen diagonaalvlak nodig: een zijvlak is ook een rechthoek. Wie 58° heeft, berekende ∠AEB.

5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren

Denkvraag

Kubus

De kubus heeft ribben van 50 mm en EG = 71 mm. Bereken ∠CAG op hele graden.

A

45°

B

55°

C

35°

D

60°

Uitwerking: ∠CAG ligt in diagonaalvlak ACGE. AC is even lang als EG, dus 71 mm, en ∠C is recht. Vanuit ∠A is CG = 50 mm overstaand en AC aanliggend: tan ∠CAG = 50 : 71, dus 35,15... = 35°. 45° is de bekende denkfout: in een kubus lijkt alles 45°, maar AC is langer dan CG. 55° is ∠AGC. 60° hoort bij een gelijkzijdige driehoek. Snelle leerlingen: met welke hoek maakt de lichaamsdiagonaal AG het grondvlak? (dezelfde hoek, 35°) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren

Aan de slag

Aan de slag in je boek

Oefenen

Maak O47, de testopgave en opgave 48 tot en met 52.

Leerdoel checken

Maak opgave A55.

A55 lastig?

Lees theorie G nog eens en maak opgave L7.

Klaar?

Maak opgave 53, 54, 56 en 57.

15

minute

00

second

15 minuten

Bladzijde 256

tot en met 260

Begeleid werken: bij opgave 48 en 49 maken leerlingen de schets zelf. Kijk of ze de maten op de goede plek zetten en het hokje van de rechte hoek tekenen. Wie A55 foutloos maakt, beheerst het leerdoel. Opgave 54 over de piramide lijkt op het tweede voorbeeld.

Antwoorden uit het antwoordenboek: opgave A55: ∠BFD = 56°; opgave L7: ∠AGE = 24°.

5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren

Leerdoelencheck

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Driehoek vinden

2

Vlak schetsen

3

Hoek berekenen

4

Ik kan ze allemaal

Gebruik de uitslag om te kiezen wat je herhaalt. In het boek hoort bij elk leerdoel een opgave L; wie een doel nog lastig vindt, bestudeert de theorie nog eens en maakt die opgave.

5.6

Hoeken berekenen in ruimtefiguren

Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff