5.6
Hoeken berekenen in ruimtefiguren
Hoofdstuk 5 Goniometrie
3
vmbo-kgt
5.6
Hoeken berekenen in ruimtefiguren
Hoofdstuk 5 Goniometrie
3
vmbo-kgt
Les bij Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, 13e editie, hoofdstuk 5 Goniometrie, paragraaf 5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren. Deze paragraaf is voor de gemengde en theoretische leerweg (vmbo-gt). Klassikale instructie en herhaling bij de theorie uit het boek, met daarna begeleid werken in het boek. Ongeveer 45 minuten. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren
Leerdoelen
Je kunt in een ruimtefiguur de rechthoekige driehoek vinden waarin een hoek ligt.
Je kunt een schets maken van het vlak met die driehoek en de maten.
Je kunt de hoek berekenen met sinus, cosinus of tangens.
Leerdoelen: het boek heeft één leerdoel, hoeken berekenen in ruimtefiguren. Hier zijn het de drie stappen van het boekvoorbeeld: de driehoek vinden, het vlak schetsen en rekenen. Deze paragraaf is voor de gemengde en theoretische leerweg. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren
Voorkennis
Rechthoek met diagonaal
In rechthoek ABCD is AB = 6 cm en AC = 7,5 cm. Welke verhouding gebruik je voor ∠A1?
de cosinus
de sinus
de tangens
geen van de drie
Voorkennis uit 5.5: in driehoek ABC is ∠B recht. Vanuit ∠A1 is AB aanliggend en AC schuin: CAS. cos⁻¹(6 : 7,5) = 37°. De sinus zou BC nodig hebben, de tangens ook. Vandaag zoek je zo'n driehoek in een ruimtefiguur. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren
Startvraag
Diagonaalvlak
Een diagonaalvlak van een balk gaat door twee ribben die tegenover elkaar liggen. Welke vorm heeft zo'n vlak?
een vierkant
een trapezium
een ruit
een rechthoek
Startvraag: een diagonaalvlak, zoals ABGH, is altijd een rechthoek. Ribbe AB staat loodrecht op zijvlak BCGF, dus ook op de diagonaal BG: zo zijn alle hoeken 90°. Een vierkant is het bijna nooit, want de diagonaal is langer dan een ribbe. Doordat het een rechthoek is, vind je er rechthoekige driehoeken in, en dan werkt SOS CAS TOA weer.
5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren
Theorie G Hoeken in ruimtefiguren
Een hoek in een balk, kubus of piramide reken je uit in een rechthoekige driehoek.
Die driehoek ligt in een zijvlak, diagonaalvlak of doorsnede.
Teken dat vlak plat en reken daar.
1 Zoek de driehoek met de hoek
2 Schets het vlak met letters en maten
3 Kies sin, cos of tan
Vertel: in de balk ligt ∠AHB in driehoek AHB, en die driehoek ligt in diagonaalvlak ABGH (blauw). In de ruimtefiguur zie je de rechte hoek niet goed, want hij is scheef getekend. Daarom schets je het vlak plat, als gewone rechthoek. AH is even lang als BG, de diagonaal van zijvlak BCGF. Die lengte staat in het voorbeeld.
Deze paragraaf is voor de gemengde en theoretische leerweg. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren
Voorbeeld Hoek in een balk
Opgave
Balk ABCD EFGH heeft AB = 8 cm en BG = 6,7 cm. Bereken ∠AHB.
Aanpak
Schets diagonaalvlak ABGH plat: ∠A is recht, AH = BG.
Vanuit ∠H: AB overstaand, AH aanliggend: TOA.
Uitwerking
tan ∠AHB = 8 : 6,7
tan⁻¹(8 : 6,7) = 50,05...
∠AHB = 50°
Laat zien dat in de schets het hokje bij A staat. In de balk zelf lijkt die hoek helemaal niet recht. AH is even lang als BG, want het zijn overstaande zijden van de rechthoek ABGH. Doorvraag: hoe groot is ∠ABH? (40°) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren
Theorie G
Een doorsnede van een piramide
T staat recht boven S, het midden van BD.
Doorsnede DBT is een driehoek.
In driehoek SBT is ∠S recht.
Vertel: de groene doorsnede gaat door de top T en de diagonaal BD van het grondvlak. De hoogte TS staat loodrecht op het grondvlak, dus ∠TSB = 90°. BS is de helft van BD. BD bereken je met Pythagoras in het grondvlak: √(9² + 12²) = 15 cm, dus BS = 7,5 cm.
Vraag: welke hoek maakt ribbe TB met het grondvlak? (∠SBT) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren
Voorbeeld Hoek in een piramide
Opgave
Piramide T ABCD heeft hoogte TS = 10 cm en BS = 7,5 cm. Bereken ∠SBT.
Aanpak
Schets driehoek SBT met de rechte hoek bij S.
Vanuit ∠B: TS overstaand, BS aanliggend: TOA.
Uitwerking
tan ∠SBT = 10 : 7,5
tan⁻¹(10 : 7,5) = 53,13...
∠SBT = 53°
Laat leerlingen de schets zelf maken: een staande driehoek met S rechtsonder, B links en T bovenaan. Doorvraag: hoe groot is de tophoek ∠BTS? (37°)
5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren
Opgave
Balk
In de balk is EG = 6,7 cm en CG = 4 cm. Bereken ∠AGC op hele graden.
31°
59°
53°
45°
Uitwerking: ∠AGC ligt in diagonaalvlak ACGE. In driehoek ACG is ∠C recht en AC = EG = 6,7 cm. Vanuit ∠G is AC overstaand en CG aanliggend: tan ∠AGC = 6,7 : 4, dus 59,16... = 59°. 31° is ∠CAG. 53° krijg je met cos⁻¹(4 : 6,7), maar 6,7 cm is geen schuine zijde. 45° is gokken op een halve rechte hoek. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
Je berekent ∠AGC in balk ABCD EFGH. Vul in.
5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren
Opgave
∠AGC ligt in diagonaalvlak ACGE.
In driehoek ACG is de hoek bij C recht.
Je weet AC en CG, dus je gebruikt de tangens.
Afleiders: ABGH is een ander diagonaalvlak; daar ligt G wel in, maar C niet. G is de hoek die je zoekt, niet de rechte hoek. Sinus past niet: AC en CG zijn allebei rechthoekszijden.
5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren
Opgave
Zet de stappen voor een hoek in een balk in volgorde.
Bespreek waarom de schets zo belangrijk is: in de ruimtefiguur zie je rechte hoeken scheef, in de schets zie je ze echt recht. Dan kies je de verhouding ook makkelijker.
5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren
Opgave
Balk ABCD EFGH: AB = 8 cm, AE = 5 cm. Bereken ∠ABE op hele graden.
Uitwerking: ∠ABE ligt in zijvlak ABFE, met de rechte hoek bij A. Vanuit ∠B is AE overstaand en AB aanliggend: tan ∠ABE = 5 : 8, dus 32,0... = 32°. Hier heb je geen diagonaalvlak nodig: een zijvlak is ook een rechthoek. Wie 58° heeft, berekende ∠AEB.
5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren
Denkvraag
Kubus
De kubus heeft ribben van 50 mm en EG = 71 mm. Bereken ∠CAG op hele graden.
45°
55°
35°
60°
Uitwerking: ∠CAG ligt in diagonaalvlak ACGE. AC is even lang als EG, dus 71 mm, en ∠C is recht. Vanuit ∠A is CG = 50 mm overstaand en AC aanliggend: tan ∠CAG = 50 : 71, dus 35,15... = 35°. 45° is de bekende denkfout: in een kubus lijkt alles 45°, maar AC is langer dan CG. 55° is ∠AGC. 60° hoort bij een gelijkzijdige driehoek. Snelle leerlingen: met welke hoek maakt de lichaamsdiagonaal AG het grondvlak? (dezelfde hoek, 35°) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren
Aan de slag
Aan de slag in je boek
Oefenen
Maak O47, de testopgave en opgave 48 tot en met 52.
Leerdoel checken
Maak opgave A55.
A55 lastig?
Lees theorie G nog eens en maak opgave L7.
Klaar?
Maak opgave 53, 54, 56 en 57.
minute
second
15 minuten
Bladzijde 256
tot en met 260
Begeleid werken: bij opgave 48 en 49 maken leerlingen de schets zelf. Kijk of ze de maten op de goede plek zetten en het hokje van de rechte hoek tekenen. Wie A55 foutloos maakt, beheerst het leerdoel. Opgave 54 over de piramide lijkt op het tweede voorbeeld.
Antwoorden uit het antwoordenboek: opgave A55: ∠BFD = 56°; opgave L7: ∠AGE = 24°.
5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren
Leerdoelencheck
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Driehoek vinden
Vlak schetsen
Hoek berekenen
Ik kan ze allemaal
Gebruik de uitslag om te kiezen wat je herhaalt. In het boek hoort bij elk leerdoel een opgave L; wie een doel nog lastig vindt, bestudeert de theorie nog eens en maakt die opgave.
5.6
Hoeken berekenen in ruimtefiguren
Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff