Lymfevatenstelsel en afweer Mike 25-9

• Gezondheidskunde
• MBO
• Studiejaar 1

Lymfevatenstelsel

Doelen

• Je kunt aangeven in een afbeelding waar de grote lymfevaten zich bevinden.
  
• Je kunt uitleggen op welke manier lymfe ontstaat.
  
• Je kunt benoemen wat de belangrijkste bestanddelen van lymfe zijn.
  
• Je kunt uitleggen wat de functie van een lymfoïde orgaan is: lymfeknopen, waldeyerring, peyerplaques, zwezerik en de Milt

• Je kunt aangeven waar de belangrijkste lymfoïde organen zich in het lichaam bevinden.
  

Lymfeknopen functie:

“controleposten” van je afweersysteem

Filterstation: ze filteren lymfe en halen bacteriën, virussen en beschadigde cellen eruit.

Verdedigingsposten: bevatten veel lymfocyten (witte bloedcellen) die ziekteverwekkers herkennen en aanvallen.

Signaalfunctie: als er een infectie is, kunnen lymfeknopen opzwellen doordat er meer afweercellen actief worden.

Waldeyerring

Bestaat uit verschillende amandelen:

• Keelamandel (adenoïd, in de neus-keelholte)
• Tongamandel (achter op de tong)
• Keelamandelen (palatinale tonsillen, links en rechts in de keel)

De Waldeyerring vormt een eerste verdedigingslinie tegen ziekteverwekkers die via de mond of neus het lichaam binnenkomen.

Hij vangt bacteriën, virussen en andere indringers op uit lucht en voedsel.

Activeert vervolgens het afweersysteem (lymfocyten worden geactiveerd en antistoffen aangemaakt).

Peyerplaques “controleposten” die in de darmwand ingebouwd zijn.

Groepjes lymfatisch weefsel die liggen in de wand van de dunne darm (vooral in het laatste deel: het ileum).

Ze herkennen en vangen ziekteverwekkers op die via voedsel of drank in de darm terechtkomen.

Ze voorkomen dat bacteriën of andere lichaamsvreemde stoffen uit de darmholte zomaar in de bloedbaan komen.

Binnen de Peyerplaques zitten veel B- en T-lymfocyten, die zorgen voor de lokale afweer.

De milt

Circulerende ziektekiemen of afvalstoffen van ziektekiemen stimuleren de afweercellen (lymfocyten) in de milt tot het aanmaken van antistoffen                  (fagosytose) 

Afbraak van rode bloedcellen zorgt voor splitsing

van ijzer uit hemoglobine.

Bloedreservoir -> Steken in je zij -> Extra bloed

Productie van Rode bloedcellen

Zwezerik (thymus)

• Eerste levensfasen van de mens, tot ongeveer het begin van de puberteit.
  
• De zwezerik weegt dan 30 tot 40 gram
  

• Bouw en werking vergelijkbaar met lymfeknoop
  

Immunologisch systeem

Afweersysteem functioneert in het bloed en in de lymfe, en is op diverse plaatsen in het lichaam als bijzondere ophopingen van afweerweefsel te vinden: de lymfeklieren, de milt; het beenmerg; de thymus of zwezerik;

de neus- en keelamandelen en 

het lymfatisch weefsel in de darmwand, de zogenoemde plaques van Peyer.

Waar bevindt de milt zich
in het lichaam?

1. links
2. rechts

Kan een mens leven zonder milt?

1. Nee
2. Ja

ls de milt verwijderd is (splenectomie) of niet goed werkt:

Andere organen, vooral de lever en lymfeklieren, nemen een deel van de functies over.

Je kunt dus prima zonder milt.

Risico’s

Je bent wel gevoeliger voor bepaalde infecties. Vooral bacteriële infecties kunnen ernstiger verlopen.

Daarom krijgen mensen zonder milt meestal:

Vaccinaties (tegen pneumokokken, meningokokken, Hib, en soms griep).

Soms langdurige antibiotica-profylaxe, vooral bij kinderen.

Wat is de functie van de
keelamandelen?

1. slikken
2. ziekteverwekkers uitschakelen
3. smaak
4. slijm opvangen

Hoe ontstaat lymfe in het lichaam?

1. Door het filteren van bloedplasma uit de haarvaten naar het weefselvocht
2. Door het afbreken van rode bloedcellen in de milt
3. Door productie in het beenmerg samen met de bloedcellen
4. Door de afvoer van maag- en darmsappen

Wat is de belangrijkste functie van Peyerplaques in de dunne darm?

1. Voedingsstoffen opnemen in de darmwand
2. Ziekteverwekkers tegenhouden die via voedsel binnenkomen
3. Rode bloedcellen aanmaken
4. Hormonen produceren voor de spijsvertering

Doelen

• Je kunt aangeven in een afbeelding waar de grote lymfevaten zich bevinden.
  
• Je kunt uitleggen op welke manier lymfe ontstaat.
  
• Je kunt benoemen wat de belangrijkste bestanddelen van lymfe zijn.
  
• Je kunt uitleggen wat de functie van een lymfoïde orgaan is: lymfeknopen, waldeyerring, peyerplaques, zwezerik en de Milt

• Je kunt aangeven waar de belangrijkste lymfoïde organen zich in het lichaam bevinden.
  

Pauze

Doelen

• Toelichten wat de drie mechanismen van de aspecifieke afweer zijn.
• Hoe komt de specifieke afweer tot stand.
• Welke rol de B-lymfocyten en T-lymfocyten spelen bij de afweer.
• Hoe gaat de actieve en passieve immunisatie in zijn werk.
• Uitleggen wat het ABO-bloedgroepensysteem is.
• Wat is het resusbloedgroepensysteem.

Afweer

Bloedgroepen

Het resusbloedgroepensysteem

Op de rode bloedcellen kan een extra “sticker” zitten: het resus-antigeen (D-antigeen).

Als je dit antigeen hebt → ben je Resus-positief (Rh+).

Als je dit antigeen niet hebt → ben je Resus-negatief (Rh–)

Mensen die Rh– zijn, mogen geen bloed met het Rh+ antigeen krijgen → anders maakt hun lichaam antistoffen tegen die bloedcellen.

Zwangerschap

Als een moeder Rh– is en het kind Rh+, kan het lichaam van de moeder antistoffen maken tegen de rode bloedcellen van het kind.

Dit kan bij een volgende zwangerschap problemen geven → daarom krijgen Rh– moeders vaak een injectie met anti-D om dit te voorkomen.

Anti-D werkt als een schoonmaakploeg. Het haalt de bloedcel-stickertjes van de baby snel weg bij de moeder, zodat haar lichaam niet in de war raakt en geen blijvende afweer aanmaakt.

Wat doet een B-lymfocyt?

1. Maakt antistoffen
2. Zorgt voor koorts
3. Vervoert zuurstof
4. Filtert bloed

Wat betekent ‘specifieke afweer’?

1. Afweer die altijd hetzelfde reageert
2. Afweer die gericht is op één bepaalde ziekteverwekker
3. Afweer die alleen in de huid zit
4. Afweer die je krijgt door koorts

Wat doet een vaccin?

1. Het maakt je meteen beter als je ziek bent
2. Het traint je afweersysteem zodat je later sneller kunt reageren
3. Het verandert je bloedgroep
4. Het haalt ziekteverwekkers direct uit je bloed

Een vaccin is eigenlijk een oefenprik.

In die prik zit een nep-stukje van een ziekte (het maakt je niet echt ziek).

Je afweer krijgt zo de kans om alvast te oefenen.

Je lichaam maakt soldaatjes (antistoffen en geheugencellen) die onthouden hoe de ziekte eruitziet.

Als de ziekte later écht langskomt, dan zegt je lichaam:

👉 “Hé, jou ken ik al!”

En dan kan het veel sneller en beter vechten.

Bedankt voor de aandacht