Dansen en suite (Muziek vwo), les 1: Uitleg
VAKTHEORIE · DANSEN
DANSEN EN SUITE
Examenstof muziek vwo
Lesson duration is: 45 minIntroduction
Items in this lesson
VAKTHEORIE · DANSEN
DANSEN EN SUITE
Examenstof muziek vwo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: A1/A2 k (dansen), begrippen suite, sarabande, pavane, gaillarde, mars, wals, ragtime. Image credit: Edwin Austin Abbey / Wikimedia Commons, publiek domein
♪ VAKTHEORIE · DANSEN
WAT GA JE KUNNEN?
Ik kan menuet, sarabande, pavane, gaillarde, mars, wals en ragtime herkennen en vergelijken op maat, tempo en karakter.
This item has no instructions
Welke dansen ken je, en wat is het verschil tussen dansen met twee en met drie tellen?
Verwachte woorden: wals, mars, menuet, polonaise, ragtime, pavane (soms nog onbekend), twee tellen, drie tellen, statig, vlot. Zet de woorden op het bord en sorteer ze op tweedelig en driedelig. Blok 1 gaat over pavane en gaillarde (renaissance), blok 2 over suite, sarabande en menuet (barok en klassiek) en blok 3 over mars, wals en ragtime. De rode draad: je herkent een dans aan de maat, het tempo en het karakter.
Dansers in renaissancekleding dansen een pavane, schilderij A Pavane
♪ VAKTHEORIE · DANSEN
PAVANE EN GAILLARDE
In de renaissance werden dansen vaak als paar gespeeld: eerst een pavane, daarna een gaillarde.
De pavane is een statige, schrijdende dans in een tweedelige maat.
Luister naar het fragment: tel mee en let op het gelijkmatige, rustige tempo.
Syllabus A1/A2 k vwo: pavane en gaillarde vergelijkenderwijs herkennen, en de combinatie pavane-gaillarde (renaissance). Laat leerlingen meetellen in twee grote tellen. Veelgemaakte fout: denken dat statig hetzelfde is als driedelig. De pavane is statig én tweedelig. Image credit: Edwin Austin Abbey / Wikimedia Commons, publiek domein
Video: Dowland: Lachrimae Antiquae Pavan, The Voice of the Viol (kanaal: Voices of Music). Wat hoor je? Een consort van viola da gamba's speelt een langzame, plechtige dans in een gelijkmatige pas. Leerlingen tellen twee grote tellen per maat: tweedelig. Het karakter is statig en schrijdend. Goede antwoord: een pavane.
♪ VAKTHEORIE · DANSEN
DE GAILLARDE EN HET VERSCHIL
De gaillarde is een vlotte, springende dans in een driedelige maat.
Het tempo is hoger dan bij de pavane en de pas is lichter: je maakt sprongetjes.
De gaillarde geeft contrast na de pavane: van tweedelig naar driedelig, van rustig naar springerig.
Vergelijkend herkennen: tel eerst de maat (twee of drie) en let dan op tempo en karakter.
Laat leerlingen de twee fragmenten direct na elkaar vergelijken: maat (twee tegenover drie), tempo (rustig tegenover vlot) en karakter (schrijdend tegenover springend). Veelgemaakte fout: alleen op het tempo letten. Een langzame gaillarde blijft driedelig.
Video: Dowland: The King of Denmark's Galliard, The Voice of the Viol (kanaal: Voices of Music). Wat hoor je? Dezelfde soort instrumenten (viola da gamba's) spelen nu een vlotte, springerige dans die als driedelig aanvoelt. Vergelijk met de pavane: sneller tempo, lichtere pas, ander maatgevoel. Goede antwoord: een gaillarde.
Eerst een rustige, statige dans, dan een vlotte, springerige. Welk paar is dit?
Gaillarde, daarna pavane
Pavane, daarna gaillarde
Sarabande, daarna menuet
Wals, daarna mars
In de renaissance volgde de vlotte gaillarde op de statige pavane. Wie sarabande en menuet kiest, vergeet dat dit een paar uit de renaissance is.
Vul in: pavane en gaillarde
De pavane is tweedelig en statig, de gaillarde is driedelig en springerig.
Veelgemaakte fout: de maten omdraaien. De pavane telt twee, de gaillarde drie.
Johann Sebastian Bach, portret door Elias Gottlob Haussmann (1746)
♪ VAKTHEORIE · DANSEN
DE SUITE EN DE SARABANDE
Een suite is een reeks dansen die als één geheel na elkaar wordt gespeeld, vooral in de barok.
Een suite kan dansen bevatten zoals pavane, gaillarde, sarabande en menuet.
De sarabande is een langzame, statige dans in een driedelige maat, vaak met nadruk op de tweede tel.
Luister naar het fragment: tel mee en voel de zware tweede tel.
Syllabus vwo: begrip suite en herkennen van de sarabande. De suite hoort in de barok; de vergelijking van suite met cantate, passie, oratorium en opera hoort bij een ander onderwerp. Veelgemaakte fout: denken dat een suite één dans is. Een suite is een reeks dansen. De nadruk op tel twee is een gebruikelijk kenmerk van de sarabande, geen wet. Image credit: Elias Gottlob Haussmann / Wikimedia Commons, publiek domein
Video: Händel: Sarabande uit de suite in d klein, HWV 437, pianosolo (kanaal: The Piano Foundation - Topic). Wat hoor je? Een langzame, statige melodie in een driedelige maat waarbij de nadruk vaak op de tweede tel valt, met een lange noot op die tel. Goede antwoord: een sarabande.
Wolfgang Amadeus Mozart, portret door Barbara Krafft (1819)
♪ VAKTHEORIE · DANSEN
HET MENUET
Het menuet is een gematigde, sierlijke dans in een driedelige maat, afkomstig van het Franse hof.
Een sarabande is langzamer en gewichtiger, een menuet lichter en gematigd vlot.
In de barok staat het menuet in suites, in de klassieke periode is het het derde deel van de symfonie.
Luister naar het fragment: het menuet uit een symfonie van Mozart.
Syllabus vwo: herkennen van een menuet, het menuet als symfoniedeel en menuet en sarabande in een suite. Het volledige verloop van de symfonie hoort bij een ander onderwerp. Veelgemaakte fout: sarabande en menuet door elkaar halen omdat beide driedelig zijn. Let op tempo, gewicht en de nadruk op tel twee. Image credit: Barbara Krafft / Wikimedia Commons, publiek domein
Video: Mozart: Symfonie nr. 41, Jupiter, derde deel, Menuetto, Academy of St Martin in the Fields, Neville Marriner (kanaal: Academy of St Martin in the Fields - Topic). Wat hoor je? Een symfonieorkest speelt het derde deel van de symfonie: een sierlijk, gematigd menuet in een driedelige maat. Het is lichter en vlotter dan de sarabande. Goede antwoord: een menuet.
Langzaam, statig, drie tellen en een zware tweede tel. Welke dans is dit?
Een menuet
Een pavane
Een gaillarde
Een sarabande
Langzaam, statig, driedelig en met nadruk op tel twee wijst op de sarabande. Het menuet is lichter en vlotter, de pavane is tweedelig en de gaillarde springerig.
Wat is een suite?
Goed: een reeks dansen die als één geheel na elkaar wordt gespeeld. Verwachte fout: een suite als één dans beschrijven.
Een militaire kapel in een parade (inhuldiging van president Truman, 1949)
♪ VAKTHEORIE · DANSEN
MARS EN WALS
De mars is een stevige, tweedelige en regelmatige dans om op te lopen, bijvoorbeeld in 2/4 of 6/8.
Ook 6/8 is tweedelig: je hoort twee grote tellen, elk met drie korte noten.
De wals is een vlotte, zwierige dans in een driedelige maat: één zwaar, twee licht.
In de negentiende eeuw werd de wals populair in de balzaal, en Chopin schreef walsen om naar te luisteren.
Syllabus vwo: begrippen mars en wals. Een mars is tweedelig en regelmatig; dat geldt ook voor 6/8, zoals in de mars The Washington Post van Sousa. Veelgemaakte fout: 6/8 driedelig noemen omdat je zes achtsten telt. De tel zit op twee grote tellen. Het fragment van Chopin komt terug in de quiz. Image credit: Abbie Rowe (NARA) / Wikimedia Commons, publiek domein
Scott Joplin, pianist en componist van ragtime
♪ VAKTHEORIE · DANSEN
RAGTIME
Ragtime is pianomuziek uit de Verenigde Staten, rond 1900 beroemd gemaakt door Scott Joplin.
De melodie is gesyncopeerd: de accenten vallen op onverwachte plekken tussen de tellen.
De begeleiding klinkt als een mars: een regelmatige, tweedelige beat in de linkerhand.
Syllabus vwo: begrip rag(time); in de jazzlijn wordt ragtime (rond 1900) gekenmerkt door een syncopische melodie. De samensmelting van marsmuziek met blues en populaire songs hoort bij de ontwikkeling van de vroege jazz. Veelgemaakte fout: ragtime als jazzimprovisatie omschrijven. Ragtime is meestal helemaal uitgeschreven. Image credit: Onbekend / Wikimedia Commons, publiek domein
Wat is typerend voor ragtime?
Een gesyncopeerde melodie boven een regelmatige beat
Een driedelige maat met nadruk op de tweede tel
Een langzaam schrijdende, meerstemmige koorzang
Een vrij gezongen melodie zonder begeleiding
Ragtime heeft een melodie met syncopen boven een regelmatige, marsachtige begeleiding. De driedelige maat met nadruk op tel twee hoort bij de sarabande.
Vul in: mars en wals
Een mars is tweedelig, ook in 6/8, terwijl een wals driedelig is.
Veelgemaakte fout: 6/8 bij de wals plaatsen. In 6/8 voel je twee grote tellen, dus tweedelig.
Wat vond je het lastigst?
Pavane en gaillarde onderscheiden
Sarabande en menuet onderscheiden
Een mars in 6/8 herkennen
Ragtime herkennen
Gebruik de uitslag om in de examentraining extra tijd te geven aan het onderscheid dat de meeste leerlingen lastig vinden.
Hoe herken je een sarabande?
Goed: langzaam, statig, driedelig, vaak met nadruk op de tweede tel. Verwachte fout: alleen driedelig noemen, waardoor menuet en wals niet te onderscheiden zijn.
♪ VAKTHEORIE · DANSEN
BEGRIPPEN (1/2)
menuet: gematigde, sierlijke driedelige dans, derde deel van de klassieke symfonie
mars: stevige, tweedelige en regelmatige dans om op te lopen
wals: vlotte, zwierige driedelige dans
suite: reeks dansen die als één geheel na elkaar wordt gespeeld
sarabande: langzame, statige driedelige dans met vaak nadruk op de tweede tel
This item has no instructions
♪ VAKTHEORIE · DANSEN
BEGRIPPEN (2/2)
pavane: statige, schrijdende tweedelige renaissancedans
gaillarde: vlotte, springende driedelige renaissancedans, vaak na de pavane
ragtime: pianomuziek rond 1900 met een gesyncopeerde melodie boven een regelmatige beat
This item has no instructions
