Het meewerkend voorwerp

• New lesson editor

Het meewerkend voorwerp

Open met het idee dat leerlingen al zinsdelen kennen, maar dat het meewerkend voorwerp bijzonder is omdat het niet in elke zin voorkomt.

Lesdoel

Ik kan het meewerkend voorwerp in een zin herkennen.

Welke woorden passen bij meewerkend voorwerp?

Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: aan, geven, schrijven, vertellen, iemand, ontvangen.

Wat is het?

Het meewerkend voorwerp is een zinsdeel.

Het komt voor bij werkwoorden waarbij iets aan iemand wordt gegeven, geschreven, gemaild of verteld.

Leg nadruk op betekenis: er is vaak iemand die iets ontvangt.

Bij welke werkwoorden?

• geven

• schenken

• schrijven

• mailen

• vertellen

Deze werkwoorden passen vaak bij een meewerkend voorwerp.

Blijf bij de werkwoorden uit de input en voeg geen nieuwe categorieën toe.

Voorbeelden

• Ik geef een boek aan jou.

• Ik schenk dit cadeau aan hem.

• Ik schrijf een brief aan haar.

• Ik mail de afspraak aan jullie.

• Ik vertel dit niet aan hen.

Wijs in elke zin hetzelfde patroon aan: iemand doet iets, iets wordt overgedragen, en iemand ontvangt het.

Bij welk werkwoord past vaak een meewerkend voorwerp?

A

schrijven

B

slapen

C

lopen

D

vallen

Toetst of leerlingen weten dat het meewerkend voorwerp past bij werkwoorden als geven, schrijven, mailen en vertellen.

Maak de uitleg compleet

Het meewerkend voorwerp is een zinsdeel. Het komt vaak voor bij werkwoorden zoals geven en vertellen. In veel zinnen begint het met aan.

zinsdeel

geven

aan

onderwerp

lopen

met

Laat leerlingen de kernwoorden uit de eerste uitleg herkennen.

Vaak met 'aan'

Een meewerkend voorwerp begint vaak met het woord aan.

Maar niet elk zinsdeel met aan is automatisch een meewerkend voorwerp.

Dit is een belangrijk waarschuwingspunt: leerlingen mogen niet alleen op het woordje 'aan' afgaan.

Aan weglaten

Een zinsdeel met aan is alleen een meewerkend voorwerp als je aan kunt weglaten.

Vaak moet je dan de volgorde in de zin veranderen.

Maak duidelijk dat dit een controlemiddel is om te testen of een zinsdeel echt meewerkend voorwerp is.

Zo verandert de zin

Met aan

Ik geef een boek aan jou.

Ik vertel dit verhaal niet aan hem.

Zonder aan

Ik geef jou een boek.

Ik vertel hem dit verhaal niet.

Laat zien dat het meewerkend voorwerp hetzelfde blijft, ook al verandert de plaats in de zin.

Wanneer is een zinsdeel met 'aan' een meewerkend voorwerp?

A

Als het achteraan staat

B

Als je 'aan' weglaat

C

Als het lang is

D

Als het onderwerp is

De juiste gedachte is: je moet 'aan' kunnen weglaten, vaak met een andere woordvolgorde.

Vul de zinnen aan

Ik geef een boek aan jou. Zonder dat woordje wordt het: ik geef jou een boek. Het meewerkend voorwerp blijft dus hetzelfde.

aan jou

jou

hetzelfde

aan boek

hem

anders

Controleert of leerlingen zien dat alleen de vorm en plaats veranderen, niet het zinsdeel zelf.

De vraag stellen

Je kunt het meewerkend voorwerp vinden met de vraag:

aan wie/wat + persoonsvorm + onderwerp + lijdend voorwerp (+ rest van het gezegde)?

Noem de vraag langzaam en zet de delen van de zin erbij, zodat leerlingen het vaste patroon horen.

Voorbeeld met de vraag

Hij vertelt jou een verhaal.

Aan wie/wat + vertelt + hij + een verhaal?

Antwoord: jou

Benadruk dat 'jou' hier zonder 'aan' staat, maar toch het meewerkend voorwerp is.

Nog een voorbeeld

Ik schrijf een brief aan haar.

Aan wie/wat + schrijf + ik + een brief?

Antwoord: aan haar

Vergelijk dit voorbeeld met het vorige: soms staat het meewerkend voorwerp met 'aan', soms zonder 'aan'.

Kort samengevat

• Het meewerkend voorwerp komt niet in elke zin voor.

• Het past bij werkwoorden zoals geven, schrijven en vertellen.

• Het begint vaak met aan.

• Je kunt het vinden met de vraag aan wie/wat ...?

Gebruik deze slide als afronding van de inhoud voor je naar de begrippen gaat.

Welke vraag helpt je het meewerkend voorwerp vinden?

A

wie of wat doet?

B

wat gebeurt er?

C

aan wie of wat?

D

waar gebeurt het?

Distractors lijken op vragen naar andere zinsdelen, zoals onderwerp of plaats.

Welk mv is er in: Hij vertelt jou een verhaal?

Goed antwoord bevat het meewerkend voorwerp uit de zin: 'jou'.

Wat ga jij onthouden van deze les?

Reflectie zonder fout antwoord. Mogelijke punten: herkennen van 'aan', de vraag 'aan wie/wat' stellen, of 'aan' weglaten.

Welk deel vond jij het moeilijkst?

Reflectie zonder fout antwoord. Laat leerlingen benoemen wat lastig was, bijvoorbeeld de vraagzin of het weglaten van 'aan'.

Begrippen

meewerkend voorwerp - zinsdeel dat aangeeft aan wie of aan wat iets wordt gegeven, geschreven, gemaild of verteld.

zinsdeel - een deel van een zin dat uit een of meer woorden bestaat.

werkwoord - woord dat zegt wat iemand doet of wat er gebeurt.

persoonsvorm - het werkwoord in de zin dat verandert als je de tijd of het onderwerp verandert.

onderwerp - zinsdeel dat aangeeft wie of wat iets doet.

lijdend voorwerp - zinsdeel dat aangeeft wat iemand doet, maakt, schrijft of vertelt.

aan - woord dat vaak bij het meewerkend voorwerp staat.