Gezond, hygiënisch en veilig (Gespecialiseerd pedagogisch medewerker mbo niveau 4, les 11)

G R O E I M E T E R

G E S P E C I A L I S E E R D P E D A G O G I S C H M E D E W E R K E R   ·   N I V E A U 4

Gezond, hygiënisch en veilig

Schone handen, een veilige ruimte en verzorging met aandacht. Hoe zorg jij dat elk kind gezond en veilig de dag doorkomt?

Les 11  ·  Verzorgt en werkt hygiënisch en veilig

1 / 17
next
Slide 1: Slide
New lesson editorZorg en welzijnMBOStudiejaar 1-3

This lesson contains 17 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 35 min
Report this lesson

Introduction

Studenten Gespecialiseerd pedagogisch medewerker leren wanneer en hoe ze volgens de hygiënerichtlijn van het RIVM hun handen wassen, hoe ze een kind met een specifieke zorgbehoefte respectvol en veilig verzorgen, en wat het veiligheids- en gezondheidsbeleid regelt. Mbo niveau 4, werkprocessen P2-K1-W5 en W6, ongeveer 40 minuten.

Instructions

Worksheets

Items in this lesson

G R O E I M E T E R

G E S P E C I A L I S E E R D P E D A G O G I S C H M E D E W E R K E R   ·   N I V E A U 4

Gezond, hygiënisch en veilig

Schone handen, een veilige ruimte en verzorging met aandacht. Hoe zorg jij dat elk kind gezond en veilig de dag doorkomt?

Les 11  ·  Verzorgt en werkt hygiënisch en veilig

Over deze les: les 11 van de serie Groeimeter, beroepslessen voor de opleiding Gespecialiseerd pedagogisch medewerker (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren wanneer en hoe ze volgens de hygiënerichtlijn van het RIVM hun handen wassen, hoe ze een kind met een specifieke zorgbehoefte respectvol en veilig verzorgen, en wat het veiligheids- en gezondheidsbeleid van een kinderopvang regelt.

Koppeling: kwalificatiedossier Pedagogisch Werk (crebo 23285, gewijzigd 2021), kwalificatie Gespecialiseerd pedagogisch medewerker (crebo 25697). Werkproces P2-K1-W5 Biedt persoonlijke verzorging bij specifieke zorgbehoeftes. Resultaat: het kind heeft op de juiste wijze en op een prettige, veilige manier de benodigde zorg ontvangen en daarbij persoonlijke aandacht gekregen. Gedrag: geeft een respectvolle en passende verzorging, past geschikte tiltechnieken toe, gaat discreet om met lichaamscontact, past consequent het vier-ogenprincipe toe. Werkproces P2-K1-W6 Schept voorwaarden voor een hygiënische en gezonde omgeving. Resultaat: de begeleiding en ontwikkeling van kinderen kan plaatsvinden in een opgeruimde, schone, hygiënische en gezonde omgeving. Gedrag: kijkt kritisch of de ruimtes voldoen aan de voorwaarden, werkt veilig en hygiënisch. Basisdeel B1-K2: kan het veiligheids- en gezondheidsbeleid uitvoeren.

Bronnen: RIVM, Hygiënerichtlijn kinderopvang (handen wassen, verschonen, sieraden en nagels); Besluit kwaliteit kinderopvang, artikel 4 (veiligheids- en gezondheidsbeleid, achterwacht, vier-ogenprincipe, eerste hulp aan kinderen); Rijksoverheid, Veiligheid kinderopvang verbeteren.

Foto: Aaron Burden (StockSnap), CC0 Image credit: Aaron Burden (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 11

Na deze les:

1

Je kan uitleggen wanneer en hoe je volgens de hygiënerichtlijn je handen wast.

2

Je kan een kind met een specifieke zorgbehoefte respectvol en veilig verzorgen.

3

Je kan uitleggen wat het veiligheids- en gezondheidsbeleid regelt en hoe jij eraan bijdraagt.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Vraag welke van de drie studenten op hun stage het vaakst tegenkomen.

S T A R T V R A A G

LES 11

Wat vind jij het lastigste aan hygiënisch werken op een groep?

1

Eraan denken als het druk is

2

Kinderen het goede voorbeeld geven

3

Weten wanneer het moet

4

Er tijd voor nemen

Startvraag: er is geen goed of fout. Vraag een paar studenten om een voorbeeld van hun stage. Hygiëne gaat vaak mis in de drukte, niet door onwil. Juist daarom helpen vaste momenten en afspraken in het team. Kom er aan het eind van de les op terug.

K E R N B E G R I P

LES 11

Hygiënerichtlijn

Afspraken van het RIVM om de verspreiding van ziektekiemen in de kinderopvang te beperken. De richtlijn gaat onder meer over handen wassen, verschonen en schoonmaken.

Kernbegrip: de Hygiënerichtlijn kinderopvang komt van het Landelijk Centrum Hygiëne en Veiligheid van het RIVM en is in 2025 voor het laatst helemaal herzien. De werkgever is verantwoordelijk voor de uitvoering, maar jij past de richtlijn elke dag toe. Kinderen in de opvang zijn extra vatbaar: ze stoppen dingen in hun mond, hebben veel lichamelijk contact en hun afweer is nog in ontwikkeling. Vraag studenten of ze weten waar de hygiëneafspraken op hun stage staan.

H A N D E N W A S S E N

LES 11

Wanneer was jij je handen?

  • na het verschonen en na toiletbezoek

  • voor en na het bereiden van eten

  • na hoesten, niezen of neus snuiten

  • na buitenspelen en na contact met dieren

  • als je handen zichtbaar vies zijn

Was met stromend water en vloeibare zeep. Droog af met een papieren of eenmalige handdoek.

Uitleg: de RIVM-richtlijn noemt nog meer momenten: na het afvegen van een billetje, voor het klaarmaken van flesvoeding of moedermelk, voor en na wondverzorging, voor en na het smeren van crème, na schoonmaken en na contact met vuile was of afval, en na het uittrekken van handschoenen. Was altijd met vloeibare zeep. Droog af met papieren handdoekjes, schoon keukenpapier of eenmalige stoffen handdoekjes; een elektrische droger is minder hygiënisch, en bij een uitbraak van een infectieziekte gebruik je alleen papier. Een handdesinfectiemiddel gebruik je alleen als je handen niet zichtbaar vies zijn en wassen niet kan, en nooit bij kinderen. Draag bij taken met risico geen sieraden aan handen en polsen, houd nagels kort en schoon en draag geen nagelbedekking zoals gellak, gelnagels, BIAB of kunstnagels. Leer kinderen hun handen te wassen op dezelfde momenten, in elk geval na het plassen en na contact met dieren.

V R A A G

LES 11

Je hebt net een luier verschoond en gaat daarna fruit snijden voor de groep. Wat doe je?

A

Je doet handschoenen aan voor het fruit

B

Je gebruikt handgel en snijdt het fruit

C

Je wast je handen na het fruit snijden

D

Je wast na het verschonen en voor het fruit

Antwoord: D. Na elke luierverschoning was je je handen, en voor het bereiden van eten ook. Handgel is alleen bedoeld als je handen niet zichtbaar vies zijn en wassen niet kan. Na het snijden wassen is te laat: dan zitten de ziektekiemen al op het fruit. Handschoenen zijn bij verschonen normaal niet nodig volgens de richtlijn; na het uittrekken van handschoenen was je je handen.

K E R N B E G R I P

LES 11

Vier-ogenprincipe

Een pedagogisch medewerker werkt nooit helemaal buiten het zicht van anderen. Er kan altijd een andere volwassene meekijken of meeluisteren. Zo verklein je de kans op grensoverschrijdend gedrag.

Kernbegrip: in de dagopvang is het vier-ogenprincipe verplicht. Het Besluit kwaliteit kinderopvang, artikel 4, vraagt dat de opvang zo is georganiseerd dat een medewerker, een medewerker in opleiding of een stagiair alleen werkt waar een andere volwassene hem of haar kan zien of horen. Hoe dat precies gebeurt, verschilt per locatie: bijvoorbeeld met ramen in deuren of collega's die onverwacht binnenlopen. Deze wettelijke eis geldt voor de dagopvang. Het kwalificatiedossier vraagt dat je het vier-ogenprincipe consequent toepast, juist ook bij de persoonlijke verzorging.

P E R S O O N L I J K E V E R Z O R G I N G

LES 11

Verzorgen bij een specifieke zorgbehoefte

Met respect

  • Vertel wat je gaat doen

  • Doe voor en laat het kind oefenen

  • Let op wat het kind zonder woorden laat zien

  • Zorg voor privacy

Veilig

  • Volg de afspraken met ouders en zorgverleners

  • Til met de juiste techniek of een hulpmiddel

  • Werk volgens het vier-ogenprincipe

  • Meld bijzonderheden aan collega's en ouders

Uitleg: het kwalificatiedossier beschrijft dat je bij de verzorging aandacht geeft aan het kind, reageert op wat het kind met en zonder woorden laat zien en rekening houdt met de eigenheid van het kind. Je gebruikt de verzorging als speel- en leermoment en stimuleert de zelfredzaamheid door uitleg te geven, voor te doen en te laten oefenen. Je gaat discreet om met lichaamscontact en past geschikte tiltechnieken toe. Zie je iets bijzonders, dan handel je: je informeert collega's en ouders, en waar nodig wordt een arts ingeschakeld. Specifieke zorgbehoeftes zijn bijvoorbeeld een lichamelijke beperking, een chronische ziekte of een voedselallergie. Wat een kind precies nodig heeft, staat in de afspraken met ouders en zorgverleners: je stelt zelf geen diagnose.

Extra voor snelle studenten: welke verzorgingsmomenten op je stage kun je gebruiken als leermoment?

C A S U S

LES 11

Orthopedagogisch dagcentrum, groep 10 tot 14 jaar

Nora (12) zit in een rolstoel en heeft hulp nodig bij het naar de wc gaan. Ze praat weinig en kijkt weg als er iemand de ruimte binnenkomt.

Je collega Petra zegt: 'Doe de deur maar op slot, dan heeft ze rust en gaat het sneller.'

Wat doe jij?

Bespreek in tweetallen: hoe zorg je voor privacy, zelfredzaamheid en veiligheid tegelijk?

Opdracht: ongeveer 5 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: privacy: je zorgt dat er niemand onverwacht binnenkomt zonder te kloppen, je vertelt Nora wat je gaat doen en je let op haar signalen, zoals wegkijken. Zelfredzaamheid: je laat Nora zelf doen wat ze kan, bijvoorbeeld haar kleding vastpakken of de kraan bedienen. Veiligheid: je gebruikt de juiste tiltechniek of een hulpmiddel. De deur op slot doen past niet bij het vier-ogenprincipe: een collega moet kunnen meekijken of meeluisteren. Bijvoorbeeld door af te spreken dat een collega weet waar je bent en kan binnenlopen na kloppen. Het kwalificatiedossier vraagt dat je het vier-ogenprincipe consequent toepast; hoe dat in dit dagcentrum geregeld is, staat in het beleid van de organisatie.

Hulp voor wie vastloopt: gebruik de twee kolommen van de vorige dia als checklist.

V R A A G

LES 11

Luuk (6) heeft een verstandelijke beperking en leert zelf zijn handen wassen. Wat stimuleert zijn zelfredzaamheid het best?

A

Je wast zijn handen, dat gaat sneller

B

Je doet het voor en laat hem oefenen

C

Je hangt een poster bij de wastafel

D

Je laat hem het zelf uitzoeken

Antwoord: B. Volgens het kwalificatiedossier stimuleer je de zelfredzaamheid door uitleg en aanwijzingen te geven, voor te doen en te laten oefenen. Een poster met de stappen kan helpen als steuntje, maar is alleen niet genoeg. Het voor hem doen leert hem niets, en het zelf laten uitzoeken is voor Luuk te moeilijk. Bespreek dat je de stappen klein maakt en elke stap die lukt benoemt.

B E L E I D

LES 11

Het veiligheids- en gezondheidsbeleid

Elke kinderopvang heeft een veiligheids- en gezondheidsbeleid. Daarin staat:

  • welke grote risico's er zijn

  • welke maatregelen het team daartegen neemt

  • hoe kinderen leren omgaan met kleine risico's

  • hoe jullie grensoverschrijdend gedrag voorkomen

Het team houdt het beleid samen actueel.

Uitleg: dit staat in artikel 4 van het Besluit kwaliteit kinderopvang. De houder moet een beleid hebben dat de veiligheid en gezondheid van kinderen zoveel mogelijk waarborgt. Daarin staan de belangrijkste risico's met grote gevolgen voor veiligheid en gezondheid, het risico op grensoverschrijdend gedrag, een plan van aanpak met maatregelen en termijnen, wat je doet als een risico zich voordoet, en hoe kinderen leren omgaan met risico's met beperkte gevolgen. Het beleid maken, uitvoeren, evalueren en bijstellen is een doorlopend proces, samen met de pedagogisch medewerkers. Vroeger maakten organisaties hiervoor een vaste risico-inventarisatie veiligheid en gezondheid; die mogen ze blijven gebruiken als hulpmiddel. Daarnaast regelt het beleid de achterwacht als er maar één medewerker aanwezig is. Er is altijd minstens één volwassene aanwezig met een certificaat voor eerste hulp aan kinderen. De oudercommissie heeft adviesrecht over het beleid en de GGD houdt toezicht.

Foto: Kürt Williams (StockSnap), CC0 Image credit: Kürt Williams (StockSnap), CC0

V E I L I G H E I D

LES 11

Zo werk je aan veiligheid op de groep

1

Breng de grote risico's in kaart.

2

Bedenk maatregelen en spreek een termijn af.

3

Spreek af wat je doet als het misgaat.

4

Leer kinderen omgaan met kleine risico's.

5

Bespreek en verbeter het beleid samen.

Een veilige groep is geen groep zonder risico's.

Uitleg: deze stappen volgen de onderdelen van het veiligheids- en gezondheidsbeleid uit het Besluit kwaliteit kinderopvang. Een groot risico heeft grote gevolgen, bijvoorbeeld vallen van hoogte, verstikking of verbranding, of een besmetting die zich snel verspreidt. Een klein risico heeft beperkte gevolgen, bijvoorbeeld een schaafwond bij het rennen. Kinderen leren juist van zulke kleine risico's: ze leren hun grenzen kennen. Als gespecialiseerd pedagogisch medewerker kijk je kritisch of ruimtes en materialen veilig en schoon zijn en geef je verbeterpunten door. In les 12 lees je meer over jouw rol bij kwaliteit.

O P D R A C H T

LES 11

Loop een risicoronde

1

Kies een ruimte: groepsruimte, buitenterrein of verschoonruimte.

2

Noteer twee risico's voor veiligheid en één voor gezondheid.

3

Bedenk bij elk risico een maatregel.

4

Noem één klein risico dat kinderen mogen leren hanteren.

6

minute

00

second

in tweetallen

Opdracht: 6 minuten, in tweetallen. Laat studenten een ruimte van hun stage kiezen. Voorbeeldantwoord voor de verschoonruimte: veiligheid: een kind kan van de commode vallen, maatregel: altijd een hand op het kind en alles binnen handbereik klaarleggen; schoonmaakmiddelen binnen bereik van kinderen, maatregel: hoog en afgesloten opbergen. Gezondheid: verspreiding van ziektekiemen, maatregel: verschoonkussen na elke verschoning schoonmaken en handen wassen. Klein risico: een peuter die zelf het trapje van de commode op klimt, onder toezicht. Bespreek twee rondes klassikaal.

Hulp voor wie vastloopt: denk aan vallen, knellen, verstikken, verbranden en besmetting.

Extra voor snelle studenten: aan wie geef je op je stage een risico door dat je ziet?

W A T D E N K J I J ?

LES 11

Kinderen mogen op de bso in een lage boom klimmen. Waarom hoort zo'n klein risico bij een veilige opvang?

Open vraag, voorbeeldantwoord: kinderen leren door kleine risico's hun eigen grenzen kennen, ze worden zelfstandiger en ze leren vallen en opstaan. Als je alle risico's weghaalt, leren ze niet inschatten wat gevaarlijk is. Het beleid beschrijft hoe kinderen leren omgaan met zulke risico's, bijvoorbeeld met afspraken over hoe hoog ze mogen klimmen en met toezicht. Kom terug op de startvraag: welke afspraak helpt jou om hygiënisch en veilig te werken, ook als het druk is?

T E R U G B L I K

LES 11

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Handhygiëne

2

Verzorgen met respect

3

Veiligheidsbeleid

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt. Geef studenten de opdracht om het veiligheids- en gezondheidsbeleid van hun stage op te zoeken.

V O L G E N D E L E S

Coördineren, kwaliteit en jezelf ontwikkelen

Als gespecialiseerd pedagogisch medewerker regel je ook dingen voor het team en werk je aan kwaliteit. Volgende les leer je hoe je coördineert, je eigen werk evalueert en aan je eigen ontwikkeling werkt.

  • Je kan uitleggen welke coördinerende taken je hebt en hoe je prioriteiten stelt.

  • Je kan bijdragen aan kwaliteit door knelpunten te signaleren en een verbetering voor te stellen.

Volgende les: les 12 van de serie, werkprocessen P2-K2-W1 Voert coördinerende taken uit, B1-K1-W7 Evalueert haar eigen werkzaamheden en B1-K2-W1 Werkt aan de eigen professionele ontwikkeling.

Klik hier

Image credit: LessonUp