Schenken en erven (Bedrijfseconomie vwo), les 1: Uitleg

• New lesson editor
• Bedrijfseconomie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Uitleg over schenken (schenkovereenkomst, schenkbelasting, ANBI) en erven (testament, onterven, legitieme portie, aanvaarden of verwerpen, erfbelasting) voor het vwo-examen bedrijfseconomie: 9 dia's en 6 checks. Tarieven in de voorbeelden zijn verzonnen, echte tarieven staan in de opgave.

Een cadeau wordt overhandigd

EXAMENSTOF · PERSOON · SCHENKEN, ERVEN

Schenken en erven

Examenstof bedrijfseconomie vwo

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: B1 11.4.4-11.4.5. Image credit: Ben White / Wikimedia Commons, CC0

EXAMENSTOF · PERSOON · SCHENKEN, ERVEN

Wat ga je kunnen?

Ik kan de wettelijke en fiscale gevolgen van schenken en erven uitleggen en schenkbelasting en erfbelasting berekenen met gegeven tarieven en vrijstellingen.

Iemand geeft je geld, of laat je na het overlijden iets na. Welke woorden komen bij je op?

Syllabus 11.4.4 en 11.4.5. Verwachte woorden: cadeau, erfenis, testament, notaris, belasting, familie, schulden, goed doel. Gebruik ze later in de les: sorteer ze in schenken (bij leven) en erven (na overlijden) en zet de woorden over belasting apart.

Een cadeau wordt overhandigd

EXAMENSTOF · PERSOON · SCHENKEN, ERVEN

Schenken

• Schenken is iets geven zonder dat je er iets voor terugkrijgt.

• Schenker en ontvanger sluiten een schenkovereenkomst: de ontvanger hoeft er niets tegenover te zetten.

• De schenker geeft, de ontvanger aanvaardt de schenking.

Syllabus 11.4.4: de schenkovereenkomst en de gevolgen ervan. Bij een gewone koop staat er een prijs tegenover, bij een schenking niet. Het mag geld zijn, maar ook een auto of een woning. Veelgemaakte fout: een koop met een heel lage prijs of een lening zonder rente als schenking zien. Image credit: Ben White / Wikimedia Commons, CC0

Contract met pen. Foto: Blogtrepreneur, CC BY 2.0

EXAMENSTOF · PERSOON · SCHENKEN, ERVEN

Schenkbelasting

• Wie een schenking ontvangt, betaalt schenkbelasting over de waarde van wat die krijgt.

• Een belastingvrijstelling is een bedrag dat belastingvrij blijft.

• Het tarief en de hoogte van de vrijstelling staan in de wet en worden in de opgave gegeven.

Syllabus 11.4.4: wettelijke en fiscale consequenties. De ontvanger is belastingplichtig, niet de schenker. Tarieven en vrijstellingen staan in de informatiebron bij de opgave. Veelgemaakte fout: denken dat de schenker de belasting betaalt. Image credit: Blogtrepreneur / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

EXAMENSTOF · PERSOON · SCHENKEN, ERVEN

Rekenen met schenkbelasting

• Belastbaar bedrag = schenking min belastingvrijstelling.

• Schenkbelasting = belastbaar bedrag x tarief.

• Voorbeeld met gegeven cijfers: schenking € 30.000, vrijstelling € 12.000, tarief 10%.

• Belastbaar € 18.000, schenkbelasting € 1.800.

Syllabus 11.4.4: berekenen. De cijfers in dit voorbeeld zijn verzonnen en dienen alleen om de rekenvolgorde te oefenen; echte tarieven en vrijstellingen krijgen leerlingen in de opgave. Rekenen: 30.000 min 12.000 is 18.000, keer 10% is 1.800. Veelgemaakte fout: het tarief over de hele schenking rekenen en de vrijstelling vergeten.

Vul in

Bij een schenking geeft de schenker iets weg zonder tegenprestatie.

schenker

tegenprestatie

ontvanger

koopsom

Syllabus 11.4.4. Bij een schenkovereenkomst geeft alleen de schenker iets; de ontvanger levert geen tegenprestatie. Verwachte fout: ontvanger en schenker omdraaien, of koopsom kiezen omdat er vaak geld wordt gegeven.

Wie betaalt de schenkbelasting?

A

De schenker, omdat die het geld weggeeft

B

De notaris die de schenking vastlegt

C

Schenker en ontvanger elk de helft

D

De ontvanger van de schenking

Syllabus 11.4.4. De ontvanger betaalt schenkbelasting over wat die krijgt, na aftrek van de belastingvrijstelling. Verwachte fout: de schenker, omdat die het bedrag kwijtraakt.

Voedselbank in Rotterdam Ommoord

EXAMENSTOF · PERSOON · SCHENKEN, ERVEN

Schenken aan een ANBI

• Een ANBI is een algemeen nut beogende instelling, zoals een erkend goed doel.

• Voor schenkingen aan een ANBI gelden vrijstellingen: er is geen schenkbelasting.

• Een voedselbank of ziekenhuisstichting kan zo'n ANBI zijn.

Syllabus 11.4.4: vrijstellingen bij schenkingen aan ANBI. Een ANBI is een instelling die zich voor het algemeen nut inzet en als zodanig is aangemerkt. In de opgave staat of een instelling een ANBI is. Veelgemaakte fout: denken dat elke vereniging of stichting automatisch een ANBI is. Image credit: Wroeter / Wikimedia Commons, CC0

Vier generaties van één familie. Foto: Azoreg, CC BY-SA 3.0

EXAMENSTOF · PERSOON · SCHENKEN, ERVEN

Erven

• Erven: bezittingen en schulden van een overledene gaan over op de erfgenamen.

• Een erfgenaam krijgt dus ook de schulden van de overledene.

• Wat een erfgenaam krijgt, noemen we de erfenis.

Syllabus 11.4.5: erven en erfgenamen. De erfenis bestaat uit alle bezittingen min alle schulden van de overledene. Veelgemaakte fout: denken dat je alleen de bezittingen erft. Dat de schulden meegaan, is precies waarom het aanvaarden van een erfenis een keuze is (blok 3). Image credit: Azoreg / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Testament van William Shakespeare, 1616

EXAMENSTOF · PERSOON · SCHENKEN, ERVEN

Het testament

• Een testament is een akte waarin je bepaalt wie na jouw overlijden erft.

• Een testament laat je opmaken bij een notaris.

• Zonder testament bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn.

• Met een testament kun je ook iemand kiezen die niet van rechtswege erft.

Syllabus 11.4.5: testament en erfgenamen. Zonder testament erven de wettelijke erfgenamen, zoals de partner en de kinderen. Met een testament kan bijvoorbeeld ook een vriend of een goed doel erfgenaam worden. Wie samenwoont zonder trouwen of geregistreerd partnerschap erft niet zomaar: dat valt onder het onderwerp samenwonen. Veelgemaakte fout: denken dat iedereen automatisch erft die dichtbij stond. Image credit: William Shakespeare / Wikimedia Commons, publiek domein

Wat gaat er op de erfgenamen over?

A

Alleen de bezittingen van de overledene

B

Zowel de bezittingen als de schulden

C

Alleen de bezittingen die in het testament staan

D

Alleen het geld op de bankrekening

Syllabus 11.4.5. Bezittingen én schulden gaan over, tenzij de erfgenaam verwerpt of beneficiair aanvaardt. Verwachte fout: alleen de bezittingen, omdat een erfenis in het dagelijks leven iets goeds lijkt.

Wie bepaalt wie erft als er geen testament is?

A

De notaris

B

De oudste erfgenaam

C

De wet

D

De Belastingdienst

Syllabus 11.4.5. Zonder testament geldt de wettelijke regeling. Verwachte fout: de notaris, omdat die bij de afhandeling betrokken is.

Notariskantoor in Dokkum. Foto: Baykedevries, CC BY-SA 3.0 nl

EXAMENSTOF · PERSOON · SCHENKEN, ERVEN

Onterven, legitieme portie

• Bij onterven sluit de overledene in het testament een wettelijke erfgenaam van de erfenis uit, bijvoorbeeld een kind.

• Alleen een onterfd kind houdt recht op de legitieme portie: een geldvordering.

• De legitieme portie is de helft van wat het kind volgens de wet zou erven.

• Het kind kan geen bepaalde spullen opeisen, alleen een bedrag in geld.

Syllabus 11.4.5: onterven en legitieme portie. Het kind moet de legitieme portie zelf opeisen bij de erfgenamen. Rekenvoorbeeld: een alleenstaande overledene laat € 120.000 na aan twee kinderen; wettelijk erft elk kind € 60.000, de legitieme portie is dan € 30.000 per kind. Veelgemaakte fout: denken dat een onterfd kind helemaal niets meer krijgt. Image credit: Baykedevries / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 nl

EXAMENSTOF · PERSOON · SCHENKEN, ERVEN

Drie keuzes van een erfgenaam

• Zuiver aanvaarden: je krijgt alles, maar betaalt de schulden zo nodig uit eigen vermogen.

• Beneficiair aanvaarden: schulden worden alleen uit de erfenis betaald.

• Verwerpen: je erft niets, maar draagt ook geen schulden van de overledene.

Syllabus 11.4.5: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden en verwerpen. Bij beneficiair aanvaarden wordt de erfenis beschreven en blijft de erfgenaam niet met eigen geld aansprakelijk voor schulden boven de waarde van de erfenis. Handig als je niet weet hoe groot de schulden zijn. Veelgemaakte fout: beneficiair aanvaarden verwarren met verwerpen: bij beneficiair kun je nog iets overhouden als de erfenis meer waard is dan de schulden.

EXAMENSTOF · PERSOON · SCHENKEN, ERVEN

Erfbelasting rekenen

• Erfgenamen betalen erfbelasting over wat zij erven. De vrijstellingen en het tarief staan in de opgave.

• Stap 1: tel de bezittingen op en trek de schulden af.

• Stap 2: trek de belastingvrijstelling af. Dat is het belastbare bedrag.

• Stap 3: belasting = belastbaar bedrag x tarief.

Syllabus 11.4.5: erfbelasting en vrijstellingen. De cijfers in dit voorbeeld zijn verzonnen: erfenis € 90.000 met € 10.000 schulden, vrijstelling € 20.000, tarief 10%. Netto 80.000, belastbaar 60.000, erfbelasting 6.000, de erfgenaam houdt 74.000 over. Voor ANBI's gelden vrijstellingen: een erfenis voor een ANBI is niet belast. Veelgemaakte fout: de schulden vergeten af te trekken of het tarief over de hele erfenis rekenen.

Wat geldt als je een erfenis beneficiair aanvaardt?

A

Schulden worden alleen uit de erfenis betaald

B

Je betaalt de schulden altijd uit eigen vermogen

C

Je krijgt geen enkele schuld, maar ook geen bezit

D

Je hoeft over het restant geen erfbelasting te betalen

Syllabus 11.4.5. Beneficiair aanvaarden: de erfgenaam is niet met eigen vermogen aansprakelijk voor schulden boven de waarde van de erfenis. Verwachte fout: de tweede optie, die hoort bij verwerpen.

Vul in

Een erfgenaam die zuiver aanvaardt betaalt schulden zo nodig ook uit het eigen vermogen van die erfgenaam.

zuiver aanvaardt

eigen vermogen

beneficiair aanvaardt

legitieme portie

Syllabus 11.4.5. Zuiver aanvaarden betekent dat alle bezittingen en schulden worden overgenomen. Verwachte fout: beneficiair aanvaardt, omdat dat ook aanvaarden is.

Wat vond je het lastigst in deze les?

1

Schenkbelasting berekenen

2

Legitieme portie en onterven

3

Aanvaarden of verwerpen

4

Erfbelasting berekenen

Gebruik de uitslag om te bepalen welk blok je nog een keer doorloopt.

Waarom verwerp je een erfenis vol schulden?

Een goed antwoord: wie verwerpt, krijgt geen bezit maar ook geen schulden, dus je loopt geen risico met eigen geld. Verwachte fout: alleen zeggen dat de erfenis niet interessant is, zonder de schulden en de eigen aansprakelijkheid te noemen.

EXAMENSTOF · PERSOON · SCHENKEN, ERVEN

Begrippen (1/2)

• schenken: Iets geven zonder tegenprestatie, vastgelegd in een schenkovereenkomst.

• schenkbelasting en erfbelasting: Belasting die de ontvanger betaalt over wat die krijgt, bij leven of na overlijden.

• belastingvrijstelling: Een bedrag dat belastingvrij blijft; het tarief gaat over de rest.

• ANBI: Algemeen nut beogende instelling; schenken en erven voor een ANBI zijn vrijgesteld.

• erven en erfgenamen: Bezittingen en schulden van een overledene gaan over op de erfgenamen.

EXAMENSTOF · PERSOON · SCHENKEN, ERVEN

Begrippen (2/2)

• testament: Akte (notaris) waarin staat wie na overlijden erft.

• onterven en legitieme portie: Een kind uitsluiten in het testament; het kind houdt een geldvordering ter grootte van de helft van het wettelijk erfdeel.

• zuiver aanvaarden: Je neemt alles over en betaalt schulden zo nodig uit eigen vermogen.

• beneficiair aanvaarden: De erfenis wordt beschreven; schulden worden alleen uit de erfenis betaald.

• verwerpen: Je erft niets en draagt geen schulden van de overledene.