P1.2 Spanningen in de wereld: oorzaken WO I uitgewerkt 2025

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 3

P1.2 Spanningen in de wereld

Raad van vier: EN, FRA, VS, IT

Zonder deze oorlog…

• …geen Russische Revolutie

• …geen Mussolini

• …opkomst VS als wereldmacht veel trager

• …Hitler niet aan de macht

• …geen Holocaust

Leerdoelen P1.2

Spanningen in de wereld

• Je kunt een beschrijving geven van de machtsverhoudingen in Europa rond 1900

• Je kunt een verband leggen tussen het nationalisme en de situatie op de Balkan rond 1900

• Je kunt uitleggen waarom de Ru-Jp oorlog belangrijk was

• Je kunt uitleggen waarom er een systeem van bondgenootschappen waren in Europa

War Horse/Trenches

De spanningen….

• De Eerste Wereldoorlog: een oorlog met vele oorzaken en zeer moeilijk aan te geven welke het belangrijkste is.

• Begrip voor oorzaken/betrokken landen, daarom 5 stuks op een rij:

- Toenemend Nationalisme(Fr/O-H/Du)

- Modern Imperialisme

- Wapenwedloop/industrie(Eng-Du)

- Bondgenootschappen

- Militarisme/dienstplicht

Machtsverhoudingen in EuropaOorzaak 1 Toenemend nationalisme

• Nationalisme🡪 trots zijn op eigen volk en land. (Franse Revolutie)

• Nationalisme:

  • superioriteitsgevoelens

  • óns land beste land

  • andere landen inferieur.

• Drie voorbeelden van nationalisme in betrokken landen:

Oorzaak 1 Toenemend nationalisme

FRANKRIJK

* Franse nederlaag in 1871

* Uitroepen eenheidsstaat Duitsland in Versailles!!!

* Verlies van Elzas-Lotharingen en Fransen…

Oorzaak 1 Toenemend nationalisme

DUITSLAND

Wilhelm II wilde Duitsland internationaal meer mee laten spelen en begon aan zogenaamde “Weltpolitik”: ‘Unsere Zukunft liegt auf dem Wasser’

• 1871🡪door winst op Fr. snelst groeiende industrie in Europa

• Meer kolonies🡪vervuld volk met trots!

• Frans-Duitse oorlog had Duitsland verenigd=eenheidsstaat

-  Nieuw land dus een nieuwe machtsverhouding in Europa.

 

- Duitsland is groot en heeft veel grondstoffen. 

• Maar wil ook groter en breder kijken dan dat….

Oorzaak 1 Toenemend nationalisme

OOSTENRIJK-HONGARIJE / DE BALKAN

- Grieken, Roemenen, Bulgaren, Serven in opstand 19e eeuw

- O-H grote problemen met vele volkeren binnen en buiten haar

multi-nationale rijk. Denk aan Bosnië ingelijfd(1908) en de Serven…

Balkan en Rusland

- Rusland ziet Balkan eind 19e eeuw als achtertuin

- Gevolg: Ru steunt volkeren tegen Ottomaanse Rijk

- Groeiende invloed O-H op Balkan baart Rusland zorgen...

Problemen in veelvolkerenstaten:

1. Geen industrie aanwezig

2. Geen nationaal eenheidsgevoel

3. Landen denken een grootmacht te zijn

Oorzaak 2 Het moderne imperialisme

Wilhelm II: een stuk van de koloniale taarten in Afrika en Azië= conflict over zee in veroverd gebied vanaf 1890!

Grondstoffen, afzetmarkten voor industrie

Oorzaak 3 De Eng-Du wapenwedloop/industrie

• Engeland was traditioneel heer en meester op zee

• Weltpolitik van Wilhem II: constant concurreren met de Engelsen= wapenwedloop

• Ontwikkeling van wapens(machinegeweer, gifgas, oorlogsschepen) die getest moesten worden!

Hoe heeft dit kunnen gebeuren?

Het wachten is op het aansteken van de lont...

Welke oorzaken kun je rondom dit explosieve kruitvat in Europa plaatsen?

1.

2.

3.

4.

5.

Oorzaak 4 Bondgenootschappen

Oorzaak 5 Militarisme

• In de Keizerrijken O-H, Rus en Du🡪 dol op militair vertoon

• Invoering dienstplicht

• (legers groeien)

• Oorlog als doel om te laten zien wie de beste is en is onvermijdelijk!

(survival of the fittest)

Wilhelm II van

Duitsland

Nicolaas II van Rusland

Frans Jozef van

Oostenrijk

Oorzaak 5 Militarisme

Veel landen hadden al militaire plannen klaar voor eventuele oorlogen.

Bekendste plan: Duitse Von Schlieffenplan (voor 1900 al klaar!)

Alfred von Schlieffen

Zijn plan

Conflict Rusland en Japan

- Mantsjoerije en Korea

- Japan wilde een koloniaal rijk

- 1904 viel Japan de Russen

in Mantsjoerije aan

- 1905 won Japan, einde westerse superioriteit?

Spanningen in Europa + De aanleiding/’druppel’ van de oorlog: 28 juni 1914

Animatie van de aanleiding: ‘Van het een kwam het ander’.

De kogel die de Eerste Wereldoorlog startte

Het ‘sneeuwbaleffect’

• 6 juli: Berlijn geeft Wenen een Blanco Cheque: Duitsland zal Wenen steunen in het geval dat Rusland O-H de oorlog verklaart.

• 23 juli: Juli-Ultimatum: Servië moet Oostenrijkse politie-agenten toelaten om de moord op Franz Ferdinand en de Servische rol hierin te onderzoeken. Servië weigert dit en begint een gedeeltelijke mobilisatie, ook Oostenrijk mobiliseert.

• 25 juli: Rusland besluit Servië militair te steunen. Diplomatieke stappen mislukken.

• 28 juli: Oostenrijk verklaart de oorlog aan Servië.

• 30 juli: Algehele mobilisatie Oostenrijk-Hongarije. Hierna besloot Rusland tot de algehele mobilisatie.

• 1 augustus: Duitsland verklaart de oorlog aan Rusland.

• 3 augustus: Frankrijk mobliliseert. Duitsland verklaart Frankrijk de oorlog. Het Von Schlieffenplan treedt in werking.

• 4 augustus: Duitsland trekt België binnen, na een Belgische weigering op het verzoek van Duitsland om de Duitse troepen vrije doortocht te verlenen.

• Engeland verklaart hierop Duitsland de oorlog, omdat België al sinds 1830 neutraal was en Engeland zou ingrijpen als die neutraliteit werd gebroken.