hfdst 1 par 1: Inkomen en welvaart

• New lesson editor
• Economie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4

Inkomen en welvaart

Open breed: economie gaat niet alleen over geld, maar ook over keuzes, behoeften en wat mensen belangrijk vinden.

Lesdoel

Ik kan uitleggen wat welvaart is, het verschil tussen welvaart in enge en ruime zin benoemen, en rekenen met nominaal en reëel rendement.

Welke woorden koppel jij aan welvaart?

Gebruik dit als voorkennis-activatie. Verwachte woorden lopen uiteen: geld, geluk, gezondheid, vrije tijd, koopkracht, behoeften.

Wat is welvaart?

Welvaart gaat over de mate waarin mensen in hun behoeften kunnen voorzien.

Daarbij gaat het niet alleen om geld, maar om alles wat mensen nodig of wenselijk vinden.

Benadruk dat welvaart een breder begrip is dan inkomen. Iemand met veel inkomen kan toch minder welvaart ervaren als andere belangrijke zaken ontbreken.

Behoeften en middelen

• Behoeften: dingen waar mensen behoefte aan hebben

• Middelen: alles wat je kunt gebruiken om in behoeften te voorzien

• Middelen kunnen geld, tijd, kennis of spullen zijn

• Omdat middelen beperkt zijn, moeten mensen keuzes maken

Koppel dit aan herkenbare voorbeelden: geld voor boodschappen, tijd voor huiswerk, kennis om werk te doen.

Schaarste

Schaarste betekent dat er tekort is aan middelen om alle behoeften volledig te vervullen.

Mensen willen vaak meer dan er met de beschikbare tijd, geld en andere middelen mogelijk is. Daarom is kiezen in de economie onvermijdelijk.

Noem expliciet dat schaarste het basisprobleem van de economie is: behoeften zijn groot, middelen zijn beperkt.

Schaarste is niet zeldzaamheid

• Schaarste gaat over een tekort ten opzichte van behoeften

• Zeldzaamheid betekent dat iets weinig voorkomt

• Lucht is niet zeldzaam, maar meestal ook niet schaars

• Een exclusieve sneaker kan zeldzaam zijn

• Tijd is niet zeldzaam, maar voor mensen wel schaars

Veel leerlingen halen deze begrippen door elkaar. Gebruik tijd als sterk voorbeeld: iedereen heeft tijd, maar nooit genoeg voor alles wat je wilt doen.

Wat bedoelen economen met schaarste?

A

Iets komt weinig voor

B

Tekort aan middelen

C

Alles is duur

D

Vraag is laag

Controleer hier vooral het misverstand tussen schaarste en zeldzaamheid.

Begrippen in context

Mensen hebben behoeften. Om daarin te voorzien gebruiken ze middelen zoals geld, tijd en kennis. Omdat die beperkt zijn, ontstaat schaarste en moeten mensen kiezen. Dat is iets anders dan zeldzaamheid, want daarbij gaat het om hoe weinig iets voorkomt. Bij schaarste staat het keuzeprobleem centraal.

behoeften

middelen

schaarste

zeldzaamheid

welvaart

koopkracht

inflatie

rendement

Alle kernbegrippen uit het eerste blok komen terug in één doorlopende context.

Waarom is tijd wel schaars, maar niet zeldzaam?

Bespreek dat tijd niet weinig voorkomt, maar wel beperkt is ten opzichte van alles wat je ermee wilt doen. Daardoor is tijd schaars maar niet zeldzaam.

Welvaart in enge zin

Bij welvaart in enge zin kijk je naar de hoeveelheid goederen en diensten die mensen kunnen kopen met hun inkomen.

De nadruk ligt dus op de koopkracht.

Verbind dit met inkomen: hoe meer je met je inkomen kunt aanschaffen, hoe groter de welvaart in enge zin.

Welvaart in ruime zin

Welvaart in ruime zin gaat verder dan koopkracht alleen.

Ook zaken als vrije tijd, gezondheid, veiligheid en een schoon milieu tellen mee.

Laat zien dat welvaart in ruime zin meer aansluit bij levenskwaliteit. Niet alles wat belangrijk is, is in geld uit te drukken.

Enge en ruime zin vergeleken

• Enge zin: nadruk op inkomen, koopkracht en consumptie

• Ruime zin: ook aandacht voor niet-materiële zaken

• Meer inkomen kan de welvaart verhogen

• Maar minder vrije tijd of meer vervuiling kan welvaart in ruime zin verlagen

Dit is de kernvergelijking van de les. Laat leerlingen zien dat meer geld niet automatisch meer totale welvaart betekent.

Wat hoort bij welvaart in ruime zin?

A

Alleen inkomen

B

Alleen consumptie

C

Koopkracht en rente

D

Gezondheid en vrije tijd

De juiste keuze test of leerlingen zien dat ruime welvaart ook niet-materiële zaken omvat.

Meer loon, maar minder vrije tijd: wat stijgt het duidelijkst?

1

Enge zin

2

Ruime zin

3

Beide evenveel

4

Geen van beide

Wat is rendement?

Rendement is de opbrengst van een investering, uitgedrukt in een percentage van het ingelegde bedrag.

Bij sparen of beleggen kijk je hoeveel je vermogen groeit.

Sluit aan bij voorkennis: leerlingen hebben dit eerder gehad. Gebruik de slide als opfrisser van het basisidee.

Nominaal rendement

• Nominaal rendement is de procentuele opbrengst in geld, dus een loonsverhoging in procenten of de rente in procenten die je op je spaarrekening ontvangt.

• Hierbij houd je geen rekening met inflatie

• Je vergelijkt de beginwaarde met de eindwaarde

• Het laat zien hoeveel je bezit in euro's is toegenomen

Benadruk dat nominaal rendement een geldbedrag of percentage op papier is, zonder correctie voor prijsstijgingen.

Reëel rendement

• Reëel rendement houdt wel rekening met inflatie

• Het laat zien hoeveel je koopkracht werkelijk is veranderd

• Als prijzen stijgen, is reëel rendement lager dan nominaal rendement

• Bij hoge inflatie kan reëel rendement zelfs negatief zijn

Koppel hier weer terug naar welvaart in enge zin: reëel rendement zegt meer over wat je daadwerkelijk kunt kopen.

Van nominaal naar reëel

Ric = NIC / PIC x 100

Voorbeeld:

• nominaal rendement: 5%

• inflatie: 2%

• reëel rendement: ..........

Gebruik het benaderende teken bewust: in veel schoolopgaven is aftrekken voldoende als opfrisser. Als je wilt verdiepen, kun je noemen dat de exacte berekening iets nauwkeuriger is.

Waarom reëel rendement telt

Stel: je spaargeld groeit met 4%, maar prijzen stijgen met 6%.

Dan heb je in euro's meer geld, maar kun je er minder mee kopen. Je nominale rendement is positief, maar je reële rendement is negatief.

Dit is vaak het kantelpunt in begrip. Leerlingen denken snel: meer geld = winst. Benadruk hier het verschil tussen geldgroei en koopkracht.

Wat is ongeveer het reële rendement bij 4% nominaal en 6% inflatie?

A

10%

B

2%

C

-2%

D

4%

Gebruik de vuistregel uit de les: nominaal rendement min inflatie.

Van rendement naar koopkracht

Het nominaal rendement laat zien hoeveel je bezit in euro's groeit. Het reëel rendement houdt ook rekening met inflatie. Daardoor zie je of je koopkracht echt is toegenomen.

nominaal

reëel

inflatie

koopkracht

welvaart

middelen

schaarste

zeldzaamheid

Deze invuloefening koppelt de begrippen direct aan hun functie.

Hoe kun je meer geld hebben en toch minder kunnen kopen?

Laat leerlingen benoemen dat meer euro's niet automatisch meer koopkracht betekenen. Een goed antwoord verwijst naar prijsstijgingen/inflatie en minder kunnen kopen.

Aan de slag met

vraag 1.1 t/m 1.3

Wat is één inzicht dat je uit deze les meeneemt?

Reflectievraag zonder goed of fout. Laat leerlingen kort terugkijken op hun eigen leeropbrengst.

Welk begrip vond je vandaag het lastigst?

Reflectievraag zonder goed of fout. Bruikbaar om te horen waar extra uitleg nodig is.

Begrippenlijst

welvaart - de mate waarin mensen in hun behoeften kunnen voorzien

behoeften - dingen waar mensen behoefte aan hebben

middelen - middelen die mensen gebruiken om in behoeften te voorzien

schaarste - tekort aan middelen om alle behoeften te vervullen

welvaart in enge zin - welvaart gemeten via inkomen, koopkracht en consumptie

welvaart in ruime zin - welvaart waarbij ook niet-materiële zaken meetellen

Begrippen

rendement - de opbrengst van een investering, uitgedrukt in een percentage

nominaal rendement - rendement zonder rekening te houden met inflatie

reëel rendement - rendement waarbij inflatie wel is meegerekend

inflatie - stijging van het algemene prijspeil

koopkracht - de hoeveelheid goederen en diensten die je met geld kunt kopen