V E R S
les 3/12
A S S I S T E N T H O R E C A E N V O E D I N G · E N T R E E
Schoon begin: persoonlijke hygiëne
Van jouw handen kunnen bacteriën in het eten komen. Hoe ga jij schoon en veilig aan het werk?
Les 3 · Past hygiënemaatregelen toe
V E R S
les 3/12
A S S I S T E N T H O R E C A E N V O E D I N G · E N T R E E
Schoon begin: persoonlijke hygiëne
Van jouw handen kunnen bacteriën in het eten komen. Hoe ga jij schoon en veilig aan het werk?
Les 3 · Past hygiënemaatregelen toe
Over deze les: les 3 van de serie Vers, beroepslessen voor de opleiding Assistent horeca, voeding of voedingsindustrie (mbo Entree, niveau 1), ongeveer 35 minuten. Studenten leren wanneer en hoe ze hun handen wassen, wat ze wel en niet dragen bij het werken met eten, wat ze doen met een wondje en wanneer ze melden dat ze ziek zijn.
Koppeling: kwalificatiedossier Entree (crebo 23301), profiel P7 Assistent horeca, voeding of voedingsindustrie (crebo 25742). Typering: hij werkt hygiënisch. Kerntaak P7-K1 Assisteert bij ambachtelijke of industriële productie, verwerking en/of verpakking van voeding. Vakkennis en vaardigheden: kan hygiënemaatregelen toepassen; kan (voedsel)veiligheidsvoorschriften toepassen. Gedrag bij P7-K1-W2: werkt volgens instructies, (voedsel)veiligheidsvoorschriften en procedures met betrekking tot hygiëne.
Bronnen: NVWA, HACCP-regels in de keuken en Checklist voedselveilig werken; Voedingscentrum, Handen wassen; RIVM, Hygiënerichtlijn voor evenementen; Verordening (EG) 852/2004, bijlage II, hoofdstuk VIII Persoonlijke hygiëne. Volg daarnaast de hygiënecode en de regels van het eigen bedrijf.
Foto: Fernando Arcos (StockSnap), CC0 Image credit: Fernando Arcos (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 3
Na deze les:
1
Je kan vier momenten noemen waarop je je handen wast.
2
Je kan in stappen uitleggen hoe je je handen wast.
3
Je kan vertellen wat je draagt en wanneer je iets meldt.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 3
Hoe vaak was jij je handen op een werkdag?
Bijna nooit
Een paar keer
Vaak, bij elke nieuwe taak
Geen idee
Startvraag: er is nog geen goed of fout. Laat de uitslag zien en vraag een paar studenten wanneer ze hun handen wassen. Aan het eind van de les weten ze dat je in de keuken heel vaak je handen wast, op vaste momenten.
K E R N B E G R I P
LES 3
K E R N B E G R I P
Persoonlijke hygiëne
Je houdt je lichaam en je kleding schoon. Zo komen er geen bacteriën van jou in het eten.
Kernbegrip: persoonlijke hygiëne betekent dat je zelf schoon werkt: handen, nagels, haar en kleding. Bacteriën zijn heel kleine levende wezentjes die je niet ziet. Sommige maken mensen ziek. De Europese hygiëneverordening 852/2004 zegt dat iedereen die met eten werkt een hoog niveau van persoonlijke hygiëne moet hebben en passende, schone kleding moet dragen. In het kwalificatiedossier staat: de assistent werkt hygiënisch en kan hygiënemaatregelen toepassen.
H A N D E N
LES 3
Wanneer was je je handen?
Voor je begint, ook na je pauze
Na de wc
Na rauw vlees, vis of eieren
Na hoesten, niezen of afval
Uitleg: het Voedingscentrum noemt onder andere: voor het klaarmaken van voedsel, na het toilet, na het aanraken van rauw vlees, vis, gevogelte en rauwe eieren, ook de eierschaal, na hoesten of niezen en na contact met de afvalbak. De NVWA noemt na toiletbezoek, niezen of het snijden van vlees. De hygiënerichtlijn van het RIVM noemt ook: als je handen zichtbaar vuil zijn en na het snuiten van je neus. Na je pauze begin je opnieuw met werken, dus dan was je je handen ook. Zeg erbij: ook als je handen vies zijn geworden, was je ze.
Extra voor snelle studenten: noem nog twee momenten. Bijvoorbeeld na het aanraken van je telefoon of je gezicht.
Foto: The Pic Pac (StockSnap), CC0 Image credit: The Pic Pac (StockSnap), CC0
V R A A G
LES 3
Je hebt rauwe kip gesneden. Nu ga je sla snijden. Wat doe je eerst?
Je veegt je handen af aan je schort
Je spoelt je handen kort af met water
Je wast je handen met water en zeep
Je wast je handen als de sla klaar is
Antwoord: C. Na rauw vlees of kip was je je handen met water en zeep. Anders kunnen bacteriën van de kip op de sla komen. Sla wordt niet meer verhit, dus die bacteriën gaan niet dood. Afvegen of alleen spoelen haalt de bacteriën niet weg. Pas na de sla wassen is te laat: dan zitten de bacteriën al op de sla. Het Voedingscentrum zegt: wassen met water en gewone zeep is genoeg.
W E R K I N S T R U C T I E
LES 3
H A N D E N W A S S E N
Doe je ringen af.
Maak je handen nat onder de kraan.
Wrijf zeep overal: ook tussen je vingers.
Spoel de zeep af onder stromend water.
Droog af met een papieren doekje.
Vergeet geen plek
Doe de stappen samen na, zonder water. Wie vergeet een plek?
Uitleg: dit zijn de stappen van het Voedingscentrum: ringen af, handen onder stromend water, vloeibare zeep over de hele hand, ook tussen de vingers en onder de nagels, goed afspoelen en drogen. Papieren wegwerphanddoekjes zijn het meest hygiënisch. In een factsheet noemt het Voedingscentrum minstens 15 seconden wassen met zeep onder stromend water. De checklist van de NVWA zegt: was je handen met zeep en warm water en droog ze met wegwerptissues. Laat de klas de stappen droog nadoen. Plekken die vaak worden vergeten: duimen, vingertoppen, nagels en polsen.
K L A A R V O O R D E K E U K E N
LES 3
Wat draag je wel en niet?
Wel
Korte, schone nagels
Haar vast of onder een haarnet
Schone werkkleding
Dichte schoenen
Niet
Nagellak of nepnagels
Ringen, armband of horloge
Los, lang haar
Vieze kleding
Uitleg: de NVWA zegt: draag schone kleding en dichte schoenen, houd nagels kort en ongelakt en zorg dat je haar niet in aanraking komt met voedsel, bijvoorbeeld met een staart of een baardnetje. Het Voedingscentrum zegt: doe je ringen af voor je je handen wast. Met een ring, armband of horloge kun je je handen en polsen niet goed wassen. Het RIVM noemt nagellak en kunstnagels een probleem voor goede handhygiëne. Of je een haarnet of muts draagt, bepaalt het bedrijf. Vraag studenten welke regels op hun stage gelden.
V R A A G
LES 3
Wat hoort bij goede persoonlijke hygiëne in de keuken?
Korte nagels zonder nagellak
Een horloge om je pols
Lang haar los op je rug
Je eigen trui van thuis
Antwoord: A. Korte nagels zonder lak zijn makkelijk schoon te houden en er kan geen lak in het eten vallen. Een horloge doe je af. Lang haar draag je vast of onder een haarnet. Je draagt schone werkkleding, geen trui van thuis.
W O N D J E ?
LES 3
De blauwe pleister
Een wondje aan je hand? Plak er een blauwe pleister op. Die is waterdicht.
Valt hij in het eten? Dan zie je hem snel. Is de wond ontstoken? Meld het.
Uitleg: de NVWA zegt: dek wondjes af met een waterdichte, blauwe pleister. Blauw komt bijna niet voor in eten, dus je ziet de pleister snel terug als hij eraf valt. Volgens de Europese hygiëneverordening mag iemand met een geïnfecteerde wond geen eten hanteren als het eten daardoor besmet kan raken. Ontstoken betekent: rood, dik, warm of met pus. Dan meld je het en beslist je leidinggevende.
Z I E K ?
LES 3
Meld het voor je begint
Heb je diarree? Of een ontstoken wond of plek op je huid? Dan kun je anderen ziek maken via het eten.
Meld het meteen aan je leidinggevende. Die beslist of je mag werken.
Uitleg: dit staat in de Europese hygiëneverordening 852/2004: wie diarree, geïnfecteerde wonden, huidinfecties of een ziekte heeft die via voedsel kan worden overgedragen, mag geen eten hanteren als het eten besmet kan raken. Hij moet zijn ziekte of klachten meteen melden aan het bedrijf. Diarree betekent: vaak dunne poep. Bespreek: melden is geen zwakte, je beschermt gasten en klanten. Hoe je je ziek meldt en wanneer je weer mag werken, staat in de regels van het bedrijf.
V R A A G
LES 3
Je hebt sinds vannacht diarree. Vandaag moet je werken. Wat doe je?
Je gaat gewoon en zegt niets
Je neemt een pil en gaat werken
Je pakt alleen verpakte producten
Je meldt het aan je leidinggevende
Antwoord: D. Met diarree kun je bacteriën of virussen via het eten doorgeven. Je meldt het meteen, voordat je begint. Je leidinggevende beslist of en wat je mag doen. Een pil kan de klachten minder maken, maar je kunt anderen nog steeds ziek maken. Zelf kiezen voor verpakte producten is ook niet goed: dat beslist je leidinggevende.
C A S U S
LES 3
Slagerij Het Hakblok, 7.00 uur
Je eerste dag. Collega Rachid wijst je je werkplek.
Je draagt je nieuwe ring. Op je duim zit een gewone pleister. Je lange haar zit los. Je komt net van de bus.
Wat moet anders?
Bespreek in tweetallen: wat doe je voordat je met het vlees begint? Noem vier dingen.
Opdracht: ongeveer 5 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: Je doet je ring af en legt hem in je kluisje. Je vraagt een blauwe pleister en plakt die op je duim. Je bindt je haar vast of doet een haarnet op, zoals het bedrijf wil. Je trekt schone werkkleding aan. Daarna was je je handen met water en zeep, want je komt van buiten en hebt in de bus van alles aangeraakt.
Hulp voor wie vastloopt: begin bij je handen en werk naar boven: ring, pleister, kleding, haar.
Extra voor snelle studenten: waarom was je je handen pas als laatste? Antwoord: bij de ring, de pleister, de kleding en het haar raak je van alles aan. Daarna was je je handen, vlak voor je met het vlees begint.
W A T D E N K J I J ?
LES 3
Een collega wast nooit haar handen na de pauze. Wat zeg jij?
Open vraag, voorbeeldantwoord: ik zeg rustig: hé, je moet je handen nog wassen, anders kunnen er bacteriën in het eten komen. Of ik vertel het aan de leidinggevende als het vaker gebeurt. Bespreek: hoe zeg je het zonder ruzie? En waarom is het belangrijk dat je het wel zegt?
S T E L L I N G
LES 3
Als mijn handen er schoon uitzien, zijn ze ook schoon.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. De stelling klopt niet. Bacteriën zijn zo klein dat je ze niet ziet. Daarom was je je handen op vaste momenten, ook als ze er schoon uitzien. Kijk terug naar de startvraag: hoe vaak was jij je handen na deze les?
T E R U G B L I K
LES 3
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Wanneer handen wassen
Hoe handen wassen
Kleding, wondjes en ziek
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
De werkplek klaarmaken
Je bent schoon. Nu moet je werkplek nog klaar. Volgende les leer je hoe je alles klaarzet voordat je begint.
Je kan uitleggen wat mise en place is.
Je kan je werkplek in stappen klaarmaken.
Volgende les: les 4 van de serie, werkproces P7-K1-W1 Maakt (werk)ruimtes bedrijfsklaar.
Image credit: LessonUp