Allergenen (Assistent horeca, voeding of voedingsindustrie mbo Entree, les 7)

V E R S

les 7/12

A S S I S T E N T H O R E C A E N V O E D I N G   ·   E N T R E E

Allergenen

Voor sommige mensen is een kruimel noot al gevaarlijk. Wat zijn allergenen, en wat doe jij als een gast ernaar vraagt?

Les 7  ·  Bewerkt en verwerkt voedingsproducten

1 / 18
next
Slide 1: Slide
New lesson editorHoreca en voedingMBOStudiejaar 1

This lesson contains 18 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 39 min
Report this lesson

Introduction

Studenten Assistent horeca, voeding of voedingsindustrie leren wat allergenen zijn, welke 14 allergenen een bedrijf moet melden en hoe ze kruisbesmetting voorkomen. Ze oefenen wat ze doen als een gast naar allergenen vraagt: nooit zelf advies geven, altijd de leidinggevende erbij halen. Mbo Entree, werkproces P7-K1-W2, ongeveer 35 minuten.

Instructions

Worksheets

Items in this lesson

V E R S

les 7/12

A S S I S T E N T H O R E C A E N V O E D I N G   ·   E N T R E E

Allergenen

Voor sommige mensen is een kruimel noot al gevaarlijk. Wat zijn allergenen, en wat doe jij als een gast ernaar vraagt?

Les 7  ·  Bewerkt en verwerkt voedingsproducten

Over deze les: les 7 van de serie Vers, beroepslessen voor de opleiding Assistent horeca, voeding of voedingsindustrie (mbo Entree, niveau 1), ongeveer 35 minuten. Studenten leren wat een allergeen is, welke 14 allergenen een bedrijf altijd moet melden, hoe een allergeen per ongeluk in eten komt en wat ze doen als een gast of klant naar allergenen vraagt: nooit zelf advies geven, altijd doorverwijzen.

Let op, voor de docent: een voedselallergie kan levensgevaarlijk zijn. Er kunnen studenten in de klas zitten met een allergie. Laat in deze les niets proeven en neem geen eten met noten, pinda of sesam mee als voorbeeld; gebruik verpakkingen of foto's. Maak duidelijk dat de assistent een gast nooit zelf adviseert, maar altijd de leidinggevende erbij haalt. Wordt iemand onwel: waarschuw meteen een leidinggevende of bhv'er, en bel bij levensgevaar 112. Thuisarts noemt als spoedsignalen onder meer moeilijk ademen, een dikke tong of keel en flauwvallen.

Koppeling: kwalificatiedossier Entree (crebo 23301), profiel P7 Assistent horeca, voeding of voedingsindustrie (crebo 25742). Werkproces P7-K1-W2 Bewerkt en verwerkt voedingsproducten en/of halffabricaten daarvan. Gedrag: werkt volgens instructies, (voedsel)veiligheidsvoorschriften en procedures met betrekking tot hygiëne; gebruikt de voorgeschreven materialen en hulpmiddelen bij het bereiden van voedingsmiddelen. Basisdeel B1-K1-W2: hij beantwoordt eenvoudige vragen van derden waarmee hij in zijn werk te maken kan hebben of verwijst hen door naar zijn leidinggevende of ervaren collega. Vakkennis: heeft basale kennis van de kwaliteits- en voedselveiligheidseisen van voedingsmiddelen.

Bronnen: EU-verordening 1169/2011, bijlage II, zoals de NVWA die uitlegt (de 14 allergenen, informatie bij onverpakt eten); het Voedingscentrum (allergische reactie, anafylactische shock, kruisbesmetting); Thuisarts (wanneer 112 bellen, allergiepen).

Foto: Agnieszka Bladzik (StockSnap), CC0 Image credit: Agnieszka Bladzik (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 7

Na deze les:

1

Je kan uitleggen wat een allergeen is.

2

Je kan zeggen hoe je voorkomt dat een allergeen per ongeluk in eten komt.

3

Je kan zeggen wat je doet als een gast naar allergenen vraagt.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

S T A R T V R A A G

LES 7

Een gast zegt: ik ben allergisch voor noten. Wat doe jij?

1

Ik zeg dat het wel goed zit

2

Ik haal mijn leidinggevende erbij

3

Ik haal de noten van het bord

4

Ik weet het niet

Startvraag: er is nog geen goed of fout. Laat de uitslag zien en vraag een paar studenten waarom ze dit kozen. Aan het eind van de les weten ze: je geeft nooit zelf advies, je haalt altijd je leidinggevende erbij. Noten van het bord halen is gevaarlijk: er kunnen kruimels achterblijven.

Let op: vraag niet wie er in de klas een allergie heeft. Laat studenten het zelf vertellen als ze dat willen.

K E R N B E G R I P

LES 7

K E R N B E G R I P

Allergeen

Een stof in eten waar iemand allergisch voor is. Het lichaam reageert erop. Dat kan heel gevaarlijk zijn.

Kernbegrip: een allergeen is een stof in eten, meestal een eiwit, waar het afweersysteem van iemand op reageert. Dat is een allergie. Het Voedingscentrum legt uit dat bij een allergie een heel kleine hoeveelheid al klachten kan geven. Een intolerantie is iets anders: het lichaam reageert ook, maar het afweersysteem doet niet mee. Een voorbeeld is lactose-intolerantie. Voor jouw werk maakt het niet uit: je neemt elke vraag van een gast serieus.

G E V A A R

LES 7

Een allergische reactie

Een kleine hap kan al genoeg zijn. Soms gaat het binnen een paar minuten.

  • Jeuk of bultjes

  • Dikke lippen, mond of keel

  • Benauwd, moeilijk ademen

  • Overgeven of buikkramp

Uitleg: dit zijn klachten die het Voedingscentrum noemt. De zwaarste reactie heet een anafylactische shock. Het Voedingscentrum noemt dat een levensbedreigende situatie, bijvoorbeeld door pinda of sesam. De klachten beginnen vaak binnen een paar minuten. Er is een adrenaline-injectie nodig om de reactie te stoppen. Sommige mensen met een allergie hebben daarvoor zelf een pen bij zich. Wat jij doet als een gast onwel wordt: meteen je leidinggevende of een bhv'er waarschuwen. Bij levensgevaar bel je 112. Thuisarts zegt: bij moeite met ademen, een dikke tong of keel of flauwvallen bel je direct 112, en wie een allergiepen heeft, gebruikt die meteen.

Foto: Toa Heftiba (StockSnap), CC0 Image credit: Toa Heftiba (StockSnap), CC0

V R A A G

LES 7

Een gast met een pinda-allergie eet per ongeluk pinda. Wat kan er gebeuren?

A

Hij kan binnen minuten erg ziek worden

B

Hij krijgt pas na een week klachten

C

Er gebeurt niets bij een kleine hap

D

Hij heeft alleen last van rauwe pinda

Antwoord: A. Een allergische reactie kan binnen een paar minuten beginnen. Een kleine hap kan al genoeg zijn. Pinda is een van de allergenen die een levensgevaarlijke reactie kan geven, zegt het Voedingscentrum.

E U R O P E S E R E G E L

LES 7

De 14 allergenen

Deze 14 allergenen moet een bedrijf altijd melden:

Granen met gluten, schaaldieren, eieren, vis, pinda, soja, melk, noten, selderij, mosterd, sesamzaad, sulfiet, lupine en weekdieren.

Uitleg: deze lijst staat in de Europese verordening 1169/2011. De NVWA legt uit dat bedrijven gasten en klanten over deze 14 moeten informeren, verpakt en onverpakt. Een paar voorbeelden van de NVWA: granen met gluten zijn tarwe, spelt, rogge, gerst en haver. Noten zijn onder andere amandel, hazelnoot, walnoot, cashew, pistache, pecan, paranoot en macadamia. Pinda telt apart. Schaaldieren zijn bijvoorbeeld garnalen, krab en kreeft. Weekdieren zijn bijvoorbeeld mosselen, oesters en slakken. Melk telt ook als er lactose in zit. Studenten hoeven de lijst niet uit hun hoofd te kennen: ze moeten weten dat hij bestaat en waar hij op de werkplek hangt of ligt.

Extra voor snelle studenten: zoek op een verpakking uit het lokaal welke allergenen erin zitten. Op een etiket staan ze vaak vetgedrukt.

V R A A G

LES 7

Welk product hoort bij de 14 allergenen?

A

Tomaat

B

Rijst

C

Kipfilet

D

Selderij

Antwoord: D. Selderij staat op de lijst van 14 allergenen, ook knolselderij en selderijzaad. Tomaat, rijst en kip staan er niet op. Iemand kan wel voor andere producten allergisch zijn. Daarom vraag je bij elke allergie je leidinggevende.

P E R O N G E L U K E R I N

LES 7

Kruisbesmetting

Kruisbesmetting: een allergeen komt per ongeluk in ander eten. Via een mes, een plank of je handen.

  • Werk met schone spullen

  • Was je handen tussendoor

  • Gebruik alleen wat in het recept staat

Uitleg: het Voedingscentrum beschrijft het zo: het allergeen is niet bewust toegevoegd, maar is onbedoeld in het product terechtgekomen. De NVWA zegt tegen keukens: maak keukengerei goed schoon als je een ander ingrediënt gaat snijden. Voor een gast met een allergie kan een kruimel al genoeg zijn. Daarom verander je ook niets aan een recept zonder het te vragen: dan klopt de allergenenlijst niet meer. In les 8 komt kruisbesmetting met bacteriën aan bod.

V R A A G

LES 7

Je hebt notenbrood gesneden. Nu moet je een broodje zonder noten maken. Wat doe je?

A

Je gebruikt hetzelfde mes en dezelfde plank

B

Je haalt alleen de grote stukjes weg

C

Je pakt een schoon mes en een schone plank

D

Je veegt het mes even af aan een doek

Antwoord: C. Op het mes en de plank zitten kruimels van de noten. Die zie je niet altijd. Afvegen of grote stukjes weghalen is niet genoeg. Je pakt schone spullen en wast je handen. Is het broodje voor een gast met een allergie? Dan overleg je ook met je leidinggevende.

E E N G A S T V R A A G T

LES 7

Jij verwijst door

Jij geeft geen advies over allergenen. Ook niet als je denkt dat je het weet.

Zeg: ik vraag het even na. Haal je leidinggevende erbij. Die kijkt in de allergenenlijst van het bedrijf.

Uitleg: in het kwalificatiedossier staat dat de assistent eenvoudige vragen beantwoordt of de vrager doorverwijst naar de leidinggevende of een ervaren collega. Een vraag over allergenen is nooit eenvoudig: een fout kan levensgevaarlijk zijn. De NVWA zegt dat een bedrijf allergeneninformatie bij onverpakt eten schriftelijk of mondeling mag geven. Bij mondelinge informatie moet ergens duidelijk staan dat gasten erom kunnen vragen. De informatie moet voor het personeel altijd op papier of digitaal beschikbaar zijn. Vraag studenten: waar ligt die lijst op jouw stage? In een winkel geldt hetzelfde voor een klant.

W E R K I N S T R U C T I E

LES 7

E E N A L L E R G I E V R A A G

Luister goed en schrijf het allergeen op.

Zeg: ik vraag het even na.

Haal je leidinggevende erbij.

Geef nooit zelf advies.

Wordt een gast onwel? Waarschuw meteen.

Nooit gokken!

Eén fout kan levensgevaarlijk zijn. Daarom beslis jij niet alleen.

Uitleg: loop de stappen samen door en oefen ze in een kort rollenspel. Een student is de gast, een student is de assistent, een student is de leidinggevende. De assistent zegt hardop: ik vraag het even na, en haalt de leidinggevende erbij. Laat ook een keer oefenen met een klant in de bakkerij of op de versafdeling. Stap 5: waarschuw meteen je leidinggevende of een bhv'er; bij levensgevaar bel je 112.

C A S U S

LES 7

Catering Het Zonnebord, 11.30 uur

Je maakt salades voor een lunch. Er moeten walnoten op.

Eén salade is voor een gast met een notenallergie. Je collega Lisa zegt: doe overal noten op. Haal ze er bij die ene straks wel af.

Wat doe jij?

Bespreek in tweetallen: wat doe je, en wat zeg je tegen Lisa?

Opdracht: ongeveer 5 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: je doet geen noten op de salade voor de gast met de allergie. Als je de noten er later af haalt, blijven er stukjes en kruimels achter. Je maakt die salade apart, met schone spullen en schone handen, en zet er een briefje bij. Tegen Lisa zeg je rustig: bij een allergie kan een kruimel al gevaarlijk zijn. Blijft Lisa erbij? Dan vraag je het aan de leidinggevende, Priya.

Hulp voor wie vastloopt: wat blijft er achter als je noten van een salade haalt?

Extra voor snelle studenten: hoe zorg je dat de salade niet per ongeluk bij een andere gast komt?

L E G H E T U I T

LES 7

Waarom geef jij een gast met een allergie nooit zelf advies?

Open vraag, voorbeeldantwoord: een allergie kan levensgevaarlijk zijn. Ik weet niet precies wat er in elk gerecht zit. De leidinggevende heeft de allergenenlijst en weet wat er in de recepten zit. Als ik gok en het is fout, kan de gast heel ziek worden. Laat een paar antwoorden voorlezen en vul aan.

S T E L L I N G

LES 7

Een klein beetje van een allergeen kan geen kwaad.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. De stelling klopt niet: bij een allergie kan een heel kleine hoeveelheid al klachten geven, soms levensgevaarlijke. Hoeveel iemand verdraagt, verschilt per persoon, en dat weet jij niet. Kijk terug naar de startvraag: wat doe je nu als een gast zegt dat hij allergisch is?

T E R U G B L I K

LES 7

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Wat is een allergeen

2

Kruisbesmetting voorkomen

3

Doorverwijzen

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Veilig snijden en bereiden

Een mes is je belangrijkste gereedschap, maar ook gevaarlijk. Volgende les leer je veilig snijden en hoe je rauw en bereid eten apart houdt.

  • Je kan drie regels noemen voor veilig werken met een mes.

  • Je kan uitleggen waarom je rauw en bereid eten apart houdt.

Volgende les: les 8 van de serie, werkproces P7-K1-W2 Bewerkt en verwerkt voedingsproducten.

Klik hier

Image credit: LessonUp