Tekstverbanden herkennen
Tekstverbanden herkennen
Open met het idee dat signaalwoorden lezers helpen om verbanden in een tekst snel te zien. Deze les bouwt voort op vier al bekende tekstverbanden en voegt drie nieuwe toe.
Lesdoel
Ik kan tekstverbanden herkennen aan de hand van signaalwoorden.
This item has no instructions
Welke signaalwoorden ken je al?
Gebruik de inzendingen om voorkennis op te halen. Vraag daarna kort bij enkele woorden welk tekstverband erbij past.
Wat is een tekstverband?
Een tekstverband laat zien hoe zinnen of alinea’s met elkaar samenhangen.
Signaalwoorden helpen je dat verband te herkennen.
Als je het signaalwoord ziet, kun je beter bepalen wat de schrijver bedoelt.
Benadruk dat hetzelfde signaalwoord soms in meer dan één verband kan voorkomen. Leerlingen kijken daarom niet alleen naar het woord, maar ook naar de betekenis in de zin.
Waarom zijn signaalwoorden handig?
ze maken de structuur van een tekst zichtbaar
ze helpen bij begrijpend lezen
ze laten zien of iets een voorbeeld, tegenstelling of conclusie is
This item has no instructions
Eerst: vier bekende verbanden
Deze tekstverbanden ken je al:
opsommend verband
chronologisch verband
tegenstellend verband
toelichtend verband
Gebruik deze slide als korte activatie van voorkennis, maar zonder opdrachten op de slide zelf.
Opsommend en chronologisch
Signaalwoorden:
vroeger
later
nu
eerst
daarna
vervolgens
nadat
Opsommend verband
Chronologisch verband
Signaalwoorden:
ten eerste
ten tweede
om te beginnen
ook
verder
ten slotte
en
Maak duidelijk dat een opsomming onderdelen naast elkaar zet, terwijl een chronologisch verband een volgorde in de tijd laat zien.
Tegenstellend en toelichtend
Signaalwoorden:
bijvoorbeeld
zo
als
zoals
denk aan
neem nou
Toelichtend verband
Signaalwoorden:
maar
echter
toch
hoewel
daarentegen
Tegenstellend verband
Leg uit dat een toelichting extra uitleg of een voorbeeld geeft. Bij tegenstelling staan twee ideeën juist tegenover elkaar.
Nieuw: concluderend verband
Bij een concluderend verband trekt de schrijver een conclusie uit informatie die eerder is gegeven.
Je leest eerst gegevens of argumenten, en daarna wat daaruit volgt.
Aantekening
This item has no instructions
Signaalwoorden bij conclusie
dus
daarom
dat houdt in
kortom
concluderend
al met al
Wijs erop dat 'dus' ook bij oorzaak-gevolg kan passen. Het verschil zit in de functie: wordt er een conclusie getrokken of een gevolg genoemd?
Hoe herken je een conclusie?
Let op deze aanpak:
zoek naar informatie die eerst genoemd wordt
kijk of daarna een slotsom volgt
controleer of een signaalwoord als kortom of dus erbij staat
This item has no instructions
Nieuw: oorzaak-gevolg
Een oorzaak-gevolgverband laat zien waardoor iets gebeurt en wat het gevolg daarvan is.
De oorzaak is de aanleiding. Het gevolg is wat er daarna ontstaat.
Aantekening
Gebruik consequent de termen oorzaak en gevolg. Laat zien dat de volgorde in een zin kan wisselen: soms staat het gevolg eerst en de oorzaak daarna.
Signaalwoorden bij oorzaak-gevolg
Gevolg
daardoor
het gevolg is
dus
Oorzaak
doordat
als gevolg van
(dat) komt door
Benadruk dat sommige zinnen oorzaak en gevolg in één keer laten zien. Laat leerlingen steeds benoemen welk deel de oorzaak is en welk deel het gevolg.
Oorzaak en gevolg uit elkaar halen
Oorzaak → waarom iets gebeurt
Gevolg → wat er gebeurt
Voorbeeld van de denkrichting:
regen → natte straat
Gebruik een eenvoudig alledaags voorbeeld om de denkrichting te verhelderen. Het gaat hier om het herkennen van het verband, niet om ingewikkelde zinnen.
Nieuw: redengevend verband
Een redengevend verband maakt duidelijk waarom iemand iets doet, zegt of vindt.
Het gaat niet alleen om wat er gebeurt, maar om de reden achter een keuze of mening.
Aantekening
Maak hier het onderscheid met oorzaak-gevolg scherp: bij reden gaat het vaak om menselijk handelen of een standpunt.
Signaalwoorden bij reden
omdat
daarom
want
de reden hiervoor is
dankzij
immers
namelijk
Leg uit dat 'daarom' zowel bij conclusie als bij reden kan voorkomen. De context bepaalt het verband.
Reden of oorzaak-gevolg?
Deze verbanden lijken op elkaar, maar zijn niet hetzelfde.
oorzaak-gevolg: iets veroorzaakt iets anders
reden: iemand heeft een motief voor een keuze, handeling of mening
Dit is een belangrijke vergelijking in de les. Neem eventueel mondeling twee korte voorbeeldzinnen om het verschil tastbaar te maken.
Zo pak je het aan
Als je een tekst leest:
zoek naar signaalwoorden
lees de zin of alinea daaromheen
bepaal welk verband het best past
let op of het gaat om volgorde, tegenstelling, uitleg, conclusie, oorzaak-gevolg of reden
Benadruk dat signaalwoorden een hulpmiddel zijn, maar dat betekenis altijd meeweegt.
Overzicht van de verbanden
Je kent nu zeven tekstverbanden:
opsommend
chronologisch
tegenstellend
toelichtend
concluderend
oorzaak-gevolg
redengevend
Gebruik deze slide als samenvattend anker voordat je naar de begrippenlijst gaat.
Bekende verbanden herkennen
Bij een opsommend verband zet je onderdelen naast elkaar. Bij een chronologisch verband zie je een volgorde in de tijd. Een tegenstellend verband zet twee ideeën tegenover elkaar. Een toelichtend verband geeft extra uitleg of een voorbeeld.
Laat leerlingen niet alleen de woorden invullen, maar ook kort uitleggen waarom elk verband past.
Wanneer herken je een concluderend verband?
Bij een tijdsvolgorde
Bij een slotsom
Bij een voorbeeld
Bij een tegenstelling
Sluit aan bij slide 9: eerst informatie, daarna de conclusie.
Hoe herken je een conclusie in een tekst?
Goede antwoorden noemen dat eerst informatie of argumenten staan en dat daarna een slotsom volgt, vaak met een signaalwoord als dus, kortom, concluderend of al met al.
Welk signaalwoord past het best bij een toelichtend verband?
zoals
echter
daarna
verder
De andere opties horen bij tegenstellend, chronologisch en opsommend verband.
Oorzaak en gevolg
Een oorzaak laat zien waardoor iets gebeurt. Het gevolg is wat er daarna ontstaat. In een zin helpen signaalwoorden als doordat en daardoor om dat verband te herkennen.
De blanks volgen rechtstreeks uit de uitleg op slides 10-12.
Wat is in 'Het regende, daardoor werd de straat nat' het gevolg?
het regende
de straat nat
daardoor
de oorzaak
Test het onderscheid tussen oorzaak en gevolg, niet alleen het signaalwoord.
Welk verband past het best bij: 'Zij gaat naar huis, want ze is moe'?
concluderend
toelichtend
redengevend
chronologisch
Hier gaat het om een motief voor iemands handeling, dus redengevend.
Welk verschil vind jij het lastigst?
reden en oorzaak-gevolg
conclusie en oorzaak-gevolg
opsomming en toelichting
chronologie en tegenstelling
This item has no instructions
Overzicht toepassen
Als je een tekst leest, zoek je eerst naar signaalwoorden. Daarna lees je de zin eromheen en bepaal je welk verband past. Bij een reden gaat het om een motief van iemand, terwijl oorzaak-gevolg laat zien waardoor iets gebeurt.
Deze vraag koppelt de aanpak van slide 16 aan het onderscheid op slide 15 en het overzicht op slide 17.
Wat heb jij vandaag het best geleerd?
Bespreek welke inhoud leerlingen meenemen, bijvoorbeeld nieuwe verbanden, signaalwoorden of het verschil tussen reden en oorzaak-gevolg.
Wat hielp jou het meest om dit te begrijpen?
Laat leerlingen benoemen wat hielp: voorbeelden, signaalwoordenlijst, vergelijken van verbanden of de stappenaanpak.
Welk deel vond je nog lastig?
Gebruik de antwoorden om te zien waar extra herhaling nodig is, vooral bij concluderend, redengevend en oorzaak-gevolg.
Begrippenlijst
tekstverband - de samenhang tussen zinnen of alinea’s in een tekst
signaalwoord - woord dat helpt om een tekstverband te herkennen
opsommend verband - delen van een tekst worden naast elkaar genoemd
chronologisch verband - gebeurtenissen of stappen staan in tijdsvolgorde
tegenstellend verband - twee zaken worden tegenover elkaar gezet
toelichtend verband - extra uitleg of een voorbeeld verduidelijkt iets
concluderend verband - uit eerdere informatie wordt een conclusie getrokken
This item has no instructions
Begrippenlijst
oorzaak-gevolgverband - laat zien waardoor iets gebeurt en wat het gevolg is
redengevend verband - laat zien waarom iemand iets doet, zegt of vindt
oorzaak - datgene waardoor iets gebeurt
gevolg - wat er door een oorzaak ontstaat
conclusie - slotsom die uit informatie of argumenten wordt getrokken
reden - motief voor een handeling, keuze of mening
This item has no instructions