Groepsdruk in de klas: kansen en valkuilen

• New lesson editor

Groepsdruk in de klas: kansen en valkuilen

Leerdoel

Na afloop van de 45 minuten durende workshop kan iedere deelnemer:

• minimaal twee kenmerken van positieve en twee kenmerken van negatieve groepsdruk benoemen in een (v)mbo-context;

• minimaal twee concrete interventies formuleren die direct toepasbaar zijn in een praktijkles;

• één persoonlijke actie formuleren die jullie bewust kunnen inzetten tijdens een les.

Creëren van een veilig leerklimaat

Omdat groepsdruk soms herkenbaar of persoonlijk kan zijn, starten we met een paar simpele afspraken. Zo zorgen we ervoor dat iedereen zich veilig voelt om mee te denken en iets te delen.

Tijdens de workshop:

1. We spreken vanuit eigen ervaring.

2. We luisteren actief en oordelen niet direct.

3. We dagen elkaar inhoudelijk uit, maar met respect.

Vragenlijst voorkennis

We delen een vragenlijst uit met daarop 3 vragen om voorkennis te activeren.

Welke omschrijving past het best bij groepsdruk in een onderwijscontext?

A

Antwoord A

B

Antwoord B

C

Antwoord C

D

Antwoord D

Wat is groepsdruk?

Groepsdruk is de invloed die een groep uitoefent op het gedrag van een individu, bewust of onbewust. Dit kan positief of negatief zijn. (Van der Wal & De Wilde, 2021, p. 311)

Welke uitspraak over groepsdruk is het meest juist?

A

Antwoord A

B

Antwoord B

C

Antwoord C

D

Antwoord D

Hoe ontstaat groepsdruk?

Door groepscohesie en de behoefte aan acceptatie gaan leerlingen zich aanpassen aan de groep. (Geerts & Van Kralingen, 2020, p. 232)

Welke docentinterventie past het best bij het ombuigen van negatieve groepsdruk naar positief groepsgedrag?

A

Antwoord A

B

Antwoord B

C

Antwoord C

D

Antwoord D

De rol van de docent

Als docent ben je verantwoordelijk voor het signaleren van groepsdruk en het creëren van een veilig klimaat. (Slooter, 2019, p. 181)

Theorie: groepscohesie

Groepscohesie bepaalt mede het gevoel van veiligheid en gedrag binnen een groep leerlingen. (Geerts & Van Kralingen, 2020)

Waar heb jij in een klas groepsdruk gezien?

Je heb één minuut om samen met de buurman of buurvrouw in (2-tallen + 1 x 3-tal) dit te bespreken

Positieve groepsdruk

Bij positieve groepsdruk moedigen leerlingen elkaar aan tot gewenst gedrag, samenwerking en motivatie.

Negatieve groepsdruk

Negatieve groepsdruk leidt tot bijvoorbeeld uitsluiting, risicogedrag of het overtreden van regels.

Kenmerken van groepsdruk

Positief

Negatief

- Stimuleren van actief meedoen - Elkaar aan afspraken houden

- Pesten of uitsluiten - Overnemen van ongewenst gedrag

Praktijk voorbeeld

Tijdens een praktijkles techniek werken leerlingen in groepjes aan het maken van een houten opbergkistje. De docent heeft aan het begin van de les duidelijke veiligheidsafspraken gemaakt: veiligheidsbril op, rustig lopen met gereedschap en elkaar helpen als iemand vastloopt.

 

In één groepje werken vier leerlingen samen: Daan, Amir, Jayden en Sem.

Daan begint meteen serieus aan het aftekenen van het hout. Amir kijkt eerst wat de anderen doen. Jayden maakt een grap en zegt:

“Kom op man, die bril hoeft echt niet. We zijn toch geen kleuters?”

Sem lacht mee en zet zijn veiligheidsbril half op zijn hoofd. Amir had zijn bril al op, maar haalt hem langzaam af. Daan zegt zacht:

“Volgens mij moesten we die gewoon ophouden.”

Jayden reageert:

“Doe normaal, jij bent altijd zo braaf.”

Even later ziet Amir dat Daan moeite heeft met meten. Amir twijfelt even, maar zegt dan:

“Wacht, ik help je wel even. Anders klopt straks het hele kistje niet.”

Daan knikt. Sem kijkt mee en zegt:

“Eigenlijk is het wel handig als we het samen controleren, dan hoeven we het niet

opnieuw te doen.”

Jayden zucht, maar pakt uiteindelijk toch zijn liniaal erbij.

We verdelen de klas in twee groepen. Beide groepen krijgen dezelfde praktijksituatie uit de dia hiervoor, maar bekijken deze vanuit een ander perspectief.

A

Ik heb veel ervaring met groepsdruk in de klas

B

Ik heb minder ervaring met groepsdruk in de klas

Bij groep negatieve groepsdruk

• Waaraan zie je dat Amir beïnvloed wordt?

• Is Jayden de enige die invloed heeft, of doet Sem ook mee?

• Waarom is “jij bent altijd zo braaf” een sterke opmerking?

• Wat gebeurt er met de norm rond veiligheid?

• Wat zou er gebeuren als de docent niets doet?

Bij groep positieve groepsdruk

• Waar zie je dat leerlingen elkaar juist helpen?

• Wie zet een positieve norm neer?

• Hoe kun je als docent zorgen dat dit gedrag sterker wordt?

• Hoe kun je Jayden meenemen zonder hem direct tegenover de groep te zetten?

• Welk positief gedrag zou je hardop kunnen benoemen?

Bij groep negatieve groepsdruk

• Waaraan zie je dat Amir beïnvloed wordt?

• Is Jayden de enige die invloed heeft, of doet Sem ook mee?

• Waarom is “jij bent altijd zo braaf” een sterke opmerking?

• Wat gebeurt er met de norm rond veiligheid?

• Wat zou er gebeuren als de docent niets doet?

Bij groep positieve groepsdruk

• Waar zie je dat leerlingen elkaar juist helpen?

• Wie zet een positieve norm neer?

• Hoe kun je als docent zorgen dat dit gedrag sterker wordt?

• Hoe kun je Jayden meenemen zonder hem direct tegenover de groep te zetten?

• Welk positief gedrag zou je hardop kunnen benoemen?

Welke interventie kan de docent in de praktijk situatie toepassen?

Hoe kun jij in je les groepsdruk positief benutten of negatief keren?

Interventies bij positieve groepsdruk

- Positief gedrag belonen - Groepsopdrachten inzetten - Goed voorbeeldgedrag door docent

Interventies bij negatieve groepsdruk

- Herkennen en benoemen van groepsdruk - Open gesprek voeren - Actief groepsregels aanscherpen

Afronding: Mindmap, poster of powerpoint

Maak een Mindmap, poster of powerpoint met daarin één actie die centraal staat die jij bewust gaat inzetten in je eigen les.

Bedenk daarbij minimaal twee concrete interventies die je als docent direct kunt toepassen.

Samenvatting: belangrijkste inzichten

- Groepsdruk herkennen en begrijpen - Interventies effectief inzetten - Veilig leerklimaat creëren

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.

Bronnen

Geerts, W., & Van Kralingen, K. (2020). Handboek voor leraren. Bussum: Coutinho. (Hoofdstuk 7.1 en 7.2, p. 232)

Slooter, M. (2019). De zes rollen van de leraar: Handboek voor effectief lesgeven. Huizen: Pica. (Pagina. 181)

Van der Wal, J., & De Wilde, J. (2021). Identiteitsontwikkeling en leerlingbegeleiding. Bussum: Coutinho. (Pagina. 85: jeugdsubcultuur; p. 311: groepsdruk)

Van der Wal, J., & De Wilde, J. (2021). Geïntegreerd pedagogisch handelen. Bussum: Coutinho. (Paragraaf 5.3.4: leerlingen onder elkaar)

Groepsdruk in het vmbo/mbo (praktijk)

Leerlingen willen erbij horen. Dat beïnvloedt hun keuzes en acties, vooral op het vmbo/mbo tijdens praktijk lessen. (Van der Wal & De Wilde, 2021, p. 85)

Actieve werkvorm: casus bespreken

Bedenk per groep één praktische interventie bij de casus. Presenteer deze aan elkaar.

Theorie koppelen aan praktijk

Leg uit op basis van de bronnen waarom jouw interventie zou werken. Gebruik minimaal één bron om te onderbouwen.

Omgaan met verschillen

Differentiatie in aanpak

Afstemmen op ervaring en achtergrond van leerlingen (of deelnemers).

Samenwerken aan oplossingen

Gebruik elkaars kracht en reflecteer op verschillen in aanpak.

Persoonlijke actie

Welke concrete actie neem jij mee voor je volgende les om groepsdruk bewust te beïnvloeden?

Reflectie en delen

We bepalen de groepsindeling op basis van ervaring in het onderwijs.

We verdelen de klas in twee groepen. Beide groepen krijgen dezelfde praktijksituatie uit de dia hiervoor, maar bekijken deze vanuit een ander perspectief.

Vragen of aanvullingen?

Vraag om verduidelijking waar nodig.

Deel je ervaring

Stel je vraag

Maak gebruik van elkaars praktijkvoorbeelden.

Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.

Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.