Oorlogsbronnen in de les - basisles (vo)
Lesson duration is: 50 minIntroduction
Instructions
Items in this lesson
Doelgroep: onderbouw vo
Duur: circa 50 minuten
Even opfrissen?
Duitse soldaten trekken door Amsterdam, 1940.
Wil je eerst wat meer informatie over de Tweede Wereldoorlog? Bekijk dan de links naar de tijdlijnen van het Nationaal Comité 4 en 5 mei of van SchoolTV.
Zit het wel goed met je basiskennis? Ga dan door met de rest van de les.
Aan het eind van deze les, kun je:
de context van een bron achterhalen;
de doelgroep van een bron achterhalen;
de bruikbaarheid, betrouwbaarheid en representativiteit van een bron beoordelen;
met behulp van een bron antwoord geven op een historische vraag.
Wat ga je leren?
Deze les sluit aan bij kerndoel 26: De leerling onderzoekt historische verschijnselen.
26B: De leerling redeneert over historische ontwikkelingen met gebruik van tijdsaanduidingen en bronnen.
- beoordelen van de bruikbaarheid van bronnen in relatie tot de vraagstelling en op basis van de context waarin de bron is ontstaan;
- combineren van informatie uit en over verschillende bronnen tot een consistent verhaal over historische gebeurtenissen en ontwikkelingen.
De historische vraag
Typ hier de historische vraag die de leerlingen deze les gaan beantwoorden met behulp van bronnen via oorlogsbronnen.nl
Hoe stel je een historische vraag?
Het verleden kun je niet letterlijk aflezen uit een enkele bron. Het is daarom belangrijk om een gerichte historische vraag te stellen bij een bepaalde bron. Bedenk ook van tevoren waarover je gekozen bron géén informatie kan geven.
Een goede historische vraag houdt rekening met de context en de auteur van de bron. De context is bijvoorbeeld de plaats of tijd waarin een bron gemaakt is. Een auteur kan bijvoorbeeld niet weten wat er in de toekomst zal gebeuren.
Je moet dus wel iets weten over het onderwerp en de periode waarover je bron gaat, maar je hoeft geen expert te zijn. Op oorlogsbronnen.nl vind je artikelen die je achtergrondinformatie geven over verschillende thema's (https://www.oorlogsbronnen.nl/artikelen).
Het bronnenonderzoek
Bron: Studeren in Eefde, 1940. Beeld Erfgoedcentrum Zutphen 1178
Introduceer het bronnenonderzoek als een reeks stappen. Leerlingen gaan eerst informatie over hun bron verzamelen en daarna de bron zelf onderzoeken.
Stap 1
Maak tweetallen
Beeld NIOD 184474
Bron: Studeren in Eefde, 1940. Beeld Erfgoedcentrum Zutphen 1178
Laat de leerlingen tweetallen maken of deel zelf de klas in duo's in.
Stap 2
Kies een bron uit voor jullie onderzoek
Beeld NIOD 184474
Bron: Studeren in Eefde, 1940. Beeld Erfgoedcentrum Zutphen 1178
Je kunt ervoor kiezen om de tweetallen een bron te geven, of om de tweetallen zelf te laten kiezen.
Bronnen
Voeg hier de bronnen in van oorlogsbronnen.nl waar leerlingen uit kunnen kiezen. Hoe zoek je bronnen in de online database Oorlogsbronnen.nl?
- Kies meerdere bron die passen bij de vraag.
- Bekijk verschillende type bronnen, zoals geschreven en ongeschreven bronnen. Denk aan teksten, foto's en kaarten.
- Zoek ook naar bronnen die elkaar aanvullen of juist tegenstrijdige informatie geven voor een verdiepende vraag, zo zorg je voor multiperspectiviteit.
- Gebruik de originele bron (geen bewerkte versie). Als je de bron zelf bewerkt bijvoorbeeld door een foto uit te snijden of een tekst in te korten, geef dit dan aan. En, vergeet de bronvermelding niet.
Tips uit Nieuwenhuyse, van, e.a. Historisch denken over bronnen, Den Haag 2016.
Oorlogsbronnen.nl
Op oorlogsbronnen.nl zijn miljoenen bronnen te vinden over de Tweede Wereldoorlog.
Via het tabblad 'Bronnen' kun je zoeken op naam, thema, jaartal, plaats etc.
Je kunt ook starten op een 'Kaart'. Bijvoorbeeld de kaart van Nederland, of een kaart met informatie over roofkunst.
Via tabblad 'Artikelen' kun je meer achtergrondinformatie vinden.
Wil je alles over een persoon weten? Kijk dan bij het tabblad 'Personen'. Je kunt hier bijvoorbeeld zoeken op naam, geboortedatum, plaats van overlijden.
Stap 3
Onderzoek je bron met behulp van vragen.
Om te weten of je deze bron kunt gebruiken ga je redeneren over de bron.
Beeldbank WO2 - NIOD 84230
Voor je antwoord kunt geven op je historische vraag, is het belangrijk om eerst te weten te komen met wat voor een soort bron je te maken hebt. Daar gaan de leerlingen zich nu op richten.
Stap 3
Bekijk je bron en beantwoord de volgende vragen over de vier W's.
Door wie is de bron gemaakt?
Is de auteur ooggetuige? Is er informatie (met opzet) weggelaten? Welke rol had de auteur?
Beeldbank WO2 - NIOD 84230
Laat leerlingen onderzoeken wie de maker is. Dat kan bijvoorbeeld een fotograaf, een schrijver, een organisatie of een onbekend persoon zijn.
Bespreek:
- Staat de naam van de maker vermeld?
- Kun je achterhalen wie de maker was?
Stap 3
Bekijk je bron en beantwoord de volgende vragen over de vier W's.
Wanneer is de bron gemaakt?
Is de bron ten tijde van de gebeurtenis gemaakt of later?
Beeldbank WO2 - NIOD 84230
Laat leerlingen de datum of periode opzoeken.
Bespreek:
Wanneer is de bron gemaakt?
Is de bron ten tijde van de gebeurtenis gemaakt of later?
Was de maker een tijdgenoot van de gebeurtenis?
Leg uit dat een bron tijdens een gebeurtenis kan zijn gemaakt, maar ook jaren later. Een foto uit 1943 is bijvoorbeeld anders dan een herinnering die iemand in 1980 opschreef. Let op: de datum van een gebeurtenis is niet altijd hetzelfde als de datum waarop de bron is gemaakt.
Stap 3
Bekijk je bron en beantwoord de volgende vragen over de vier W's.
Waar is de bron gemaakt?
Was dit dichtbij de gebeurtenis?
Beeldbank WO2 - NIOD 84230
Laat leerlingen onderzoeken waar de bron is gemaakt.
Vraag:
- Staat de plaats vermeld?
- Zo niet, kun je de plaats afleiden uit de informatie bij de bron?
- Is de bron gemaakt dichtbij de gebeurtenis?
Stap 3
Bekijk je bron en beantwoord de volgende vragen over de vier W's.
Wat is het voor soort bron?
Beeldbank WO2 - NIOD 84230
Laat leerlingen bepalen wat voor soort bron hun te onderzoeken bron is. Denk aan een foto, brief, dagboek, officieel document, affiche of film.
Stap 4
Nu je de vier W's hebt beantwoord over je bron, is het tijd om te kijken naar de bron zelf. Want wat zie je eigenlijk? Beantwoord de volgende vragen over je bron.
Zie, denk, vraag
Wat zie je?
Wat denk je?
Welke vraag heb je?
Beeld NIOD 184474
Beeld: Spoorwegmuseum
De leerlingen bekijken de bron die ze hebben gekozen met de werkvorm ‘Zie, denk, vraag’. Neem de drie vragen één voor één door. Laat leerlingen heel goed kijken naar de bron, benadruk dat ze nog niet hoeven te verklaren wat er gebeurt. Er is een groot verschil tussen wat je echt kunt zien en wat je denkt dat er gebeurt.
Voor meer informatie over deze en andere 'visible thinking' werkvormen, bekijk: https://pz.harvard.edu/resources/see-think-wonder
Stap 5
Onderzoek je bron met behulp van vragen.
Om te weten of je deze bron kunt gebruiken ga je redeneren met de bron.
Beeld NIOD 184474
Beeld: Spoorwegmuseum
This item has no instructions
Stap 5
Bekijk je bron en beantwoord de volgende vragen.
Doel
Voor wie is deze bron gemaakt?
Wat is het doel van deze bron, denk je?
Beeld NIOD 184474
Beeld: Spoorwegmuseum
De leerlingen onderzoeken waarom de bron is gemaakt. Laat ze nadenken over het doel en over voor wie de bron bedoeld was.
Bespreek bijvoorbeeld:
- Voor wie is deze bron gemaakt?
- Wat is de boodschap van de bron?
- Wat wilde de maker mogelijk bereiken?
Mogelijke doelen zijn informeren, iets vastleggen, overtuigen of herinneringen bewaren. Het doel is niet altijd met zekerheid vast te stellen. Laat leerlingen hun antwoord daarom onderbouwen met aanwijzingen uit de bron of de informatie die erbij staat.
Stap 5
Bekijk je bron en beantwoord de volgende vragen.
Betrouwbaarheid
Welke perspectief of belang heeft de maker van de bron?
Is deze bron betrouwbaar?
Beeld NIOD 184474
Beeld: Spoorwegmuseum
Betrouwbaarheid
Bespreek met de leerlingen met welk doel de maker de bron heeft gemaakt. Hier gaan we nu verder op in. Bespreek met de leerlingen:
- Welke perspectief/belang heeft de maker van de bron?
- Heeft de auteur reden om informatie te geven die niet waar is?
- Is deze bron betrouwbaar als we het willen gebruiken om antwoord te geven op de onderzoeksvraag?
Stap 5
Bekijk je bron en beantwoord de volgende vragen.
Representativiteit
Welke groep dacht net zo als de maker van de bron?
Is de bron representatief voor anderen?
Beeld NIOD 184474
Beeld: Spoorwegmuseum
De leerlingen onderzoeken de representativiteit van de bron. Vragen die hen hierbij kunnen helpen zijn:
- Welke groep dacht net zo als de auteur van de bron?
- Is de bron representatief voor anderen? Waarom wel/niet?
- Voor welke groep is deze bron relevant en voor welke groep misschien niet?
Stap 5
Bekijk je bron en beantwoord de volgende vragen.
Bruikbaarheid
Welke informatie biedt de bron?
Welke informatie biedt de bron niet?
Is de bron bruikbaar om de historische vraag te beantwoorden? Waarom wel/niet?
Beeld NIOD 184474
Beeld: Spoorwegmuseum
De leerlingen beantwoorden vragen over de bruikbaarheid van de bron. Dit doen ze aan de hand van de volgende vragen:
- Welke informatie biedt de bron?
- Welke informatie biedt de bron niet?
- Is de bron bruikbaar om de historische vraag te beantwoorden? Waarom wel/niet?
Stap 6
Beantwoord je historische vraag en onderbouw je antwoord met argumenten die uit de bron blijken.
[Vul hier je historische vraag in]
BeeldbankWO2 - NIOD 75433
Beantwoord de historische vraag. De leerlingen formuleren een antwoord en verwijzen daarbij naar de bron die ze hebben onderzocht.
Als de leerlingen moeite hebben met het verwijzen naar de bron, kunnen de volgende formuleringen helpen:
Mijn antwoord is: ...
Dat blijkt uit de bron, want: ...
Daarom denk ik dat: ...
Niet iedere bron geeft een volledig antwoord. Dat is een belangrijk inzicht. Een bron kan bruikbare informatie bevatten, maar ook vragen onbeantwoord laten.
Optioneel kunnen leerlingen in steekwoorden hun antwoord op een device invullen in de volgende dia. Dan worden deze antwoorden op het digibord getoond om klassikaal te bespreken.
Historische vraag
Vul als titel van deze slide de historische vraag is. Kom terug op de historische vraag. Laat enkele tweetallen hun antwoord delen en daarbij verwijzen naar hun onderzochte bron. Bespreek overeenkomsten en verschillen tussen de antwoorden.
Mogelijke vragen:
- Welke informatie hebben jullie gevonden?
- Welke vragen zijn nog niet beantwoord?
Stap 6
Multiperspectiviteit
Wat kun je leren van meerdere perspectieven?
Beeld NIOD 184474
Deze verdieping is optioneel.
Bespreek deze verschillen met de klas. - Wat kunnen verschillende perspectieven ons leren?
- Waarom is het belangrijk om meerdere perspectieven te bekijken?
Vat kort samen wat de leerlingen hebben gedaan: ze hebben een bron gekozen, de context van de bron geprobeerd te achterhalen, goed naar de bron gekeken en geprobeerd een historische vraag te beantwoorden.
Vraag een aantal leerlingen om antwoord te geven op de volgende vragen:
- Welke vragen beantwoord je over een bron bij het redeneren over een bron?
- Eventueel: en waarom is dat belangrijk?
- Welke vragen beantwoord je bij het redeneren met een bron?
Laat ze de kern verwoorden: eerst kijken en vragen stellen, daarna de bron onderzoeken en pas dan een conclusie trekken.
Deze les is ontwikkeld voor docenten om de les te verrijken met een bron over en uit de Tweede Wereldoorlog. Op www.oorlogsbronnen.nl vind je (miljoenen!) bronnen die te maken hebben met de Tweede Wereldoorlog. De database brengt digitale archieven van archief- en erfgoedinstellingen uit heel Nederland samen.
Door bronnen te zoeken die direct te maken hebben met leeftijd- of plaatsgenoten breng je de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog dichterbij. Meer weten? Kijk dan op www.oorlogsbronnen.nl/onderwijs.
Meer lezen?
This item has no instructions
