Lesbrief 3 les 1

• Dienstverlening en Producten
• Middelbare school
• vmbo k
• Leerjaar 4

Keuzevak: Voeding en beweging

Startopdracht in stilte:

📘 Opdracht:

Je ziet op je stenciel 8 begrippen. 

Schrijf in je eigen woorden kort op wat ze betekenen. 

Klaar? Kies daarna 1 begrip en geef er een voorbeeld bij.

📅 Planning

⏱ 10 min – Startactiviteit (stencil begrippen)

⏱ 20 min – Instructie

⏱ 20 min – Zelfstandig werken

⏱ 10 min – Energizer

⏱ 30 min – Zelfstandig werken

⏱ 10 min – Afronden + lesdoelen + opruimen

❓ Vraag

Wat kun jij vertellen over energie/energiebalans?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

⚡ Energie

🥤 Bijna alles wat je eet en drinkt levert energie (behalve water).

🔢 Energie wordt uitgedrukt in kilocalorieën (kcal) of kilojoules (kJ). 👉 1 kcal = 4,2 kJ

🍔 Hoeveel energie iets levert hangt af van de hoeveelheid eiwit, vet en koolhydraten. 

• Veel vet in voedingsmiddelen ->  veel energie. 
• Alcohol levert ook energie

⚖️ Energiebalans = energie-inname ↔ energieverbruik.

• Meer inname dan verbruik = opslag als vet → gewicht stijgt.
• Minder inname dan verbruik = je valt af.

👩 Gemiddeld: vrouwen ± 2000 kcal/dag. 👨 Gemiddeld: mannen ± 2500 kcal/dag.

❓ Vraag

Welke vitamines zijn er? En waarvoor zijn deze belangrijk?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

🌞 Vitamines A, B & C

Vitamine A

👀 Belangrijk voor: huid, ogen, groei, weerstand

🥩 Komt voor in: dierlijke producten

Vitamine B (8 soorten)

🤰 Belangrijk voor: o.a. vroege ontwikkeling ongeboren kind

🌾 Komt voor in: aardappelen, graanproducten, groente, vlees

Vitamine C

🛡️ Belangrijk voor: weerstand

🍊 Komt voor in: fruit, groente, aardappelen

🌞 Vitamines D, E & K

Vitamine D

🦴 Belangrijk voor: groei & stevige botten

☀️ Bijzonder: lichaam maakt het zelf onder invloed van zon

🥛 Helpt calcium opnemen

🥩 Voorkomt in: dierlijke producten, toegevoegd aan margarine

Vitamine E

🧬 Belangrijk voor: bescherming van cellen

🌻 Voorkomt in: zonnebloemolie, halvarine, margarine, graanproducten

Vitamine K

🩸 Belangrijk voor: bloedstolling

🥬 Voorkomt in: groene bladgroenten (spinazie, boerenkool)

🍊 Vitamines & mineralen

Kleine hoeveelheden nodig 🧪

Zorgen dat je lichaam goed werkt 💪

Helpen ziekten voorkomen 🛡️

Gezond & gevarieerd eten = genoeg binnenkrijgen 🍎🥦

❓ Vraag

Wat is een infographic? 

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

📊 Wat is een infographic?

👁️ Visuele weergave van informatie of data

⚡ Maakt moeilijke info snel en duidelijk

🎯 In één oogopslag zie je de kern

🔢📸 Cijfers + beelden = verhaal

🖼️ Illustraties + tekst samen → informatie duidelijk maken

✍️ Korte teksten zijn net zo belangrijk als de afbeeldingen

🧠 90% van de info die we onthouden is visueel

❓ Vraag

Wat betekent de afkorting SMART? En wanneer gebruik je deze?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

💬 Coachingsgesprek

• Gesprek tussen coach en hulpvrager 🤝
• Altijd een duidelijk doel 🎯
• Trajectafspraak → meerdere gesprekken in een periode 📅
• Doelen maken met SMART:

S 🔎 Specifiek → duidelijk omschreven

M 📏 Meetbaar → resultaat kan gecontroleerd worden

A 👍 Acceptabel → haalbaar en gedragen

R ⚖️ Realistisch → past bij de situatie en mogelijkheden

T ⏰ Tijdsgebonden → duidelijke deadline

📋 Alles vastgelegd in een coachingsplan

SMART Doelen 🎯

Voorbeeld: Fitter worden door hardlopen

Specifiek (S): Ik ga 3x per week hardlopen in mijn wijk. 🏃‍♂️

Meetbaar (M): Elke training duurt minimaal 20 minuten. ⏱️

Acceptabel (A): Het past in mijn schema en ik vind hardlopen leuk. ✔️

Realistisch (R): Met mijn conditie en tijd is dit haalbaar. 💪

Tijdgebonden (T): Na 8 weken kan ik 5 km hardlopen. 📆

🔑 Ezelsbruggetje: SMART = concreet + haalbaar + met deadline.

📘 Vier lesbrieven

Het keuzevak Voeding & Beweging bestaat uit 4 delen:

🌱 Voedsel produceren – zelf iets plantaardigs maken

🍎 Gezonde voeding – kiezen wat goed voor je is

👩‍🍳 Voedsel bereiden – lekker en gezond koken

🏃 Gezond bewegen – sportieve activiteiten doen

📘 Leerdoelen lesbrief 3: voedsel produceren

Je leert:

🔎 Etiketten lezen → begrijpen wat er op verpakkingen staat

🌱 Duurzame keuzes maken → waar moet je op letten?

🌍 Ecologische voetafdruk → wat is het & hoe kun je die verkleinen

🧼 Hygiënisch werken → veilig en schoon omgaan met voeding

📚 Let op: Theorie-uitleg 

✏️ Je krijgt een korte instructie

✅ Wat verwacht ik van jullie?

🤫 Stil en geconcentreerd tijdens de uitleg

📝 Aantekeningen maken in je schrift

🙋 Actief meedoen bij de opdrachten

💡 De uitleg gebruiken bij de opdracht

✍️ Antwoorden altijd in hele zinnen opschrijven

Instructie deel 3

🌍 Ecologische voetafdruk

Mensen gebruiken steeds meer ruimte en energie:

🌾 akkers om voedsel te verbouwen

🐄 weilanden voor vee

⚡ energie uit gas, olie en steenkool

👉 Al die grond en energie samen vormen je ecologische voetafdruk.

🌍 Ecologische voetafdruk

🔹 Hoe groter je voetafdruk → hoe meer ruimte je inneemt

➡️ Minder ruimte over voor de natuur

⚡ Oorzaken:

🌾 akkers voor voedsel

🐄 weilanden voor vee

🔌 energie uit gas, olie en steenkool

📉 Gevolg:

Planten- en diersoorten verdwijnen

🌍 Ecologische voetafdruk verkleinen

💡 Wat kun jij doen?

Vaker plantaardig eten 🌱

Minder energie verspillen 💡

Seizoensproducten kiezen 🥕

🏷️ Etiketten op voedingsmiddelen

Op een etiket lees je belangrijke informatie over een product:

📦 Ingrediëntenlijst → wat zit er in? (meest gebruikte ingrediënt staat bovenaan)

🔢 Voedingswaarde → energie (kcal), eiwitten, vetten, koolhydraten, vezels, zout

📅 Houdbaarheid → THT (ten minste houdbaar tot) of TGT (te gebruiken tot)

🏷️ Keurmerken → bv. biologisch, Fairtrade, Beter Leven

📍 Herkomst → waar het product vandaan komt

👉 Een etiket helpt je om gezonde én duurzame keuzes te maken.

🧼 Hygiënisch werken

🔸 Soorten hygiëne

🏭 Bedrijfshygiëne → werkplek & materialen schoonmaken, desinfecteren

🥦 Levensmiddelenhygiëne → grondstoffen goed opslaan & verwerken

🤝 Sociale hygiëne → netjes met elkaar omgaan

🧼 Persoonlijke hygiëne → handen wassen, schoon werken, schone kleding

🛡️ HACCP (voedselveiligheidssysteem)

✅ Wettelijk verplicht voor bedrijven die met voedsel werken

👩‍⚖️ NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) → controleert of regels worden nageleefd

🔹🗓️ Houdbaarheidsdata

🟢 THT – Ten minste houdbaar tot

✔ Na datum vaak nog eetbaar, maar smaak/kwaliteit minder

✔ Voorbeeld: koekjes → minder knapperig, maar nog veilig

🔴 TGT – Te gebruiken tot

❌ Uiterste datum voor bederfelijke producten

❌ Na deze datum niet meer veilig om te eten

✔ Voorbeeld: kipfilet of gehakt → kans op bacteriën

✂️ Keukenmaterialen & Technieken

🔪 Koksmes → meest gebruikt, in verschillende maten

🍏 Schilmesje → aardappels & fruit

🥖 Broodmes (kartelmes) → zachte producten met harde korst

🔹 Officemes → kleine snijwerkzaamheden

🥕 Dunschiller → dun schillen

🥣 Zeef / Vergiet → zeven & uitlekken

🥄 Beslagkom / Garde / Mixer / Staafmixer → mengen, kloppen, pureren

🥔 Stamper → aardappelpuree maken

🥘 Pollepel / Spatel → omroeren

⚙️ Apparatuur

🔥 Oven / Salamander / Hokker → bakken, garen, bruin korstje

🥓 Contactgrill / Bakplaat / Frituur → grillen, bakken, frituren

🥣 Keukenmachine → mixen, snijden, pureren met hulpstukken

🥪 Snijmachine → plakken snijden (bijv. ham, kaas)

👉 Veiligheid:

• Laat je niet afleiden
• Gebruik altijd de beveiliging
• Maak onderdelen goed schoon

👩‍🍳 Snijtechnieken

🔪 Veilig werken: mes naar beneden dragen, nooit in afwaswater leggen.

Basis snijden: begeleidende hand als klauw, schuivende beweging.

🧅 Snipperen → ui in kleine stukjes

🌿 Hakken → peterselie, noten

🥒 Schaven → dunne plakjes met mandoline

🍄 Ciseleren → dunne plakjes (komkommer, champignon)

🧀 Raspen → kaas, groenten

🥕 Tourneren → aardappel/wortel in gelijke stukken → gelijkmatig gaar

🔹 Snijvormen

En Dés → 🔲 blokjes (🥔 aardappelblokjes)

Brunoise → 🟧 hele kleine blokjes (🥕 wortel in soep)

Julienne → ➖ dunne reepjes (🥒 komkommer, 🫑 paprika voor salade)

Chinoise → 🔷 ruitjes (🥕 wortel of courgette in wokgerechten)

Opdrachten lesbrief 3

Taak	Zelfstandig - samenwerken klassikaal - expert	Welke tekstbronnen (tb), stappenplannen (sp) of sjablonen heb je nodig?
Taak 1	2 -3-4-5-6	film kookstudio
Taak 2	2-3-4j	tb 39 hygiënisch werken tb 45 keukenmaterialen tb 204 opdeeltechnieken
Taak 3	2-3-4-5	tb 32 etiketten op voedingsmiddelen
Taak 4	2-3-
Taak 5	2-3-4-5
Taak 6	begrippentrainer online
Taak 7
Taak 8		-
Taak 9	begrippentrainer online

Praktijkopdrachten lesbrief 3

Taak	Zelfstandig - samenwerken klassikaal - expert	Welke tekstbronnen, stappenplannen of sjablonen heb je nodig?
Taak 1
Taak 2
Taak 3	6. verpakking ontwerpen en maken
Taak 4	4. menukaart maken 5. presentatie plantaardige lunch
Deel 4	Taak 4 opdr.3 (blz. 152) bewegingsactiviteit voorbereiden

Energizer: begrippenrace

👥 Maak een groep van 3 leerlingen

✍️ Ik lees een betekenis voor → jullie schrijven zo snel mogelijk het juiste begrip op een blaadje.

🏆 Elk goed antwoord = 1 punt.

De groep met de meeste punten wint! 🎉

📘 Leerdoelen lesbrief 3: voedsel produceren

Je leert:

🔎 Etiketten lezen → begrijpen wat er op verpakkingen staat

🌱 Duurzame keuzes maken → waar moet je op letten?

🌍 Ecologische voetafdruk → wat is het & hoe kun je die verkleinen

🧼 Hygiënisch werken → veilig en schoon omgaan met voeding

Lesafsluiting: Exitticket

Vul je exitticket in:

✅ Wat heb ik vandaag geleerd?

🤔 Wat vond ik nog moeilijk?

💪 Hoe heb ik gewerkt (inzet/gedrag)?

🎯 Wat neem ik mee naar de volgende les?