Lezen 3 – Herhalen en oefenen
Lezen 3 – Herhalen en oefenen
Open de les als herhalingsles: de theorie is al bekend, vandaag staat oefenen centraal met twee nieuwe teksten.
Lesdoel
Ik kan leesstrategieën, tekstgeraamte, signaalwoorden, tekstverbanden en verwijswoorden gebruiken om het onderwerp en de belangrijkste boodschap van een tekst te begrijpen.
This item has no instructions
Welke onderdelen horen bij het tekstgeraamte?
Gebruik deze woordwolk om voorkennis te activeren. Verwachte woorden: titel, plaatje, voorspellen, samenvatten, signaalwoord, verwijswoord, rustig lezen.
Wat weet je al?
Vóór het lezen kijk je eerst naar het tekstgeraamte.
Bij een moeilijk woord lees je de zin ervoor en erna.
Samenvatten doe je tijdens of na het lezen.
Signaalwoorden helpen je het verband tussen zinnen te zien.
Dit slide vangt de kern van de voorkennis op. De gebruiker vroeg om interactieve vragen, maar in deze fase leveren we alleen de inhoudsslides. Bespreek kort waarom deze antwoorden handig zijn bij begrijpend lezen.
De vijf leesstrategieën
Voorspellen – Je kijkt eerst naar het tekstgeraamte. Zo weet je al een beetje waar de tekst over gaat.
Ophelderen – Je zoekt uit wat een moeilijk woord of een lastige zin betekent.
Vragen stellen – Je denkt tijdens het lezen na: begrijp ik dit goed?
Samenvatten – Je noemt kort de belangrijkste informatie.
Terugkijken – Je controleert na het lezen of je je leesdoel hebt gehaald.
Houd het tempo hoog: dit is herhaling, geen nieuwe uitleg. Koppel elke strategie aan een moment: vóór, tijdens of na het lezen.
Tekstgeraamte
titel
illustraties
inleiding
bron
tussenkopjes
tabel
begin en einde van een alinea
Met deze onderdelen kun je vaak al voorspellen waarover een tekst gaat.
Benadruk dat leerlingen niet meteen alles hoeven te lezen. Eerst kijken, dan voorspellen.
Leesdoel en voorspellen
Als je het tekstgeraamte bekijkt, kun je twee dingen doen:
voorspellen waar de tekst over gaat
kiezen waarom je leest
Voorbeelden van leesdoelen:
iets nieuws leren
een antwoord zoeken
de hoofdgedachte begrijpen
Gebruik een kort voorbeeld uit een schooltekst: alleen titel en tussenkopjes bekijken en daarna een voorspelling doen.
Wat doe je vóór het lezen van een moeilijke tekst?
Titel bekijken
Meteen samenvatten
Alleen hardop lezen
Lastige woorden overslaan
Sluit aan bij slides 2 t/m 5. Vóór het lezen kijk je eerst naar het tekstgeraamte, zoals titel en plaatjes, om te voorspellen waarover de tekst gaat.
Je leest een tekst over de gevolgen van te weinig slaap bij jongeren. Wat is je leesdoel?
Ontdekken of de schrijver zelf voldoende slaapt.
Uitzoeken waarom voldoende slaap belangrijk is.
Bedenken hoeveel uur je vanavond wilt slapen.
Voorspellen welke leerlingen vaak moe zijn.
Gebaseerd op slide 5. Een leesdoel is waarom je leest. Bij een schooltekst is dat vaak iets nieuws leren of de hoofdgedachte begrijpen.
Leesstrategieën en tekstgeraamte
Je kijkt eerst naar het tekstgeraamte van een tekst. Dan kun je beter voorspellen waarover de tekst gaat. Daarna kies je je leesdoel.
Correcte volgorde: tekstgeraamte, voorspellen, leesdoel. Deze woorden zijn de kern van slides 3, 4 en 5.
Signaalwoorden en verbanden
Soorten verbanden
Opsomming - en, ook, bovendien, daarnaast
Tegenstelling - maar, toch, hoewel, echter
Toelichting/uitleg - bijvoorbeeld, zoals, met andere woorden
Tijdaangevend - eerst, daarna, toen, later
Reden/verklaring - want, omdat, daarom, aangezien
This item has no instructions
Let op het verschil
Tegenstelling: twee dingen passen niet bij elkaar.
Ik wil naar buiten, maar het regent.
Reden/verklaring: je leest waarom iets gebeurt.
Ik blijf binnen, omdat het regent.
Opsomming: er komt nog iets bij.
Ik lees de titel, de inleiding en de tussenkopjes.
Deze slide maakt het gevraagde onderscheid expliciet. Laat leerlingen de signaalwoorden hardop meelezen.
Welk verband hoort bij het signaalwoord 'maar'?
Opsomming
Tijd
Tegenstelling
Toelichting
Sluit aan bij slides 6 en 7. 'Maar' laat zien dat twee dingen niet goed bij elkaar passen.
Kies de juiste signaalwoorden
Ik lees eerst de titel en de tussenkopjes.
Ik blijf binnen, omdat het regent.
Ik wil naar buiten, maar dat lukt niet.
Hier oefenen leerlingen het verschil tussen opsomming, reden en tegenstelling. Correct: en, omdat, maar.
Verwijswoorden
Het-woorden: het, dit, dat, zijn
De-woorden: deze, die, hij, hem, zijn, zij, ze, haar
Meervoud: zij, ze, hen, hun
Plaats: hier, daar, waar
Tijd: toen, daarna, dan
Dingen: daarmee, daarover, daarvoor
Personen: met wie, voor wie, aan wie
Let op: een verwijswoord kan verwijzen naar een woord, een woordgroep of een zin. Het kan ook verwijzen naar plaatsen, tijden of handelingen!
Noem dat een verwijswoord terugwijst naar een woord of woordgroep: het antecedent.
Waar verwijst het verwijswoord naar?
Voorbeelden:
Mila pakt haar jas. Zij gaat naar gym. → zij = Mila
De klas leest een tekst. Die is best lastig. → die = de tekst
We zitten in de mediatheek. Daar is het rustig. → daar = in de mediatheek
Leg antecedent uit als: het woord waarnaar het verwijswoord terugwijst.
De conciërge vindt een telefoon op de gang. Hij brengt het toestel naar de receptie.
Naar wie verwijst hij?
De telefoon
De conciërge
De gang
De receptie
Direct uit slide 9. 'Zij' verwijst terug naar Mila. Benoem nog eens dat dit woord het antecedent heet.
De leerlingen moeten tijdens de pauze hun telefoons in hun tas laten. Dat vinden sommige leerlingen vervelend.
Waarnaar verwijst dat? Schrijf de hele woordgroep of handeling op.
This item has no instructions
Op maandag gingen we naar het sportpark. Daar speelden we een voetbalwedstrijd. Daarna fietsten we naar huis.
Waarnaar verwijzen daar en daarna?
This item has no instructions
Kies het juiste verwijswoord
De kinderen hebben hun fietsen geparkeerd. De docent vraagt of hij ___ straks mag verplaatsen.
Welk woord past op de lege plek?
het
haar
ze
hun
This item has no instructions
Maak zelf twee zinnen over je schooltas.
Gebruik in de tweede zin het verwijswoord die, zodat je het woord schooltas niet opnieuw hoeft te schrijven.
This item has no instructions
Oefentekst 1: tekstgeraamte
Titel: Een telefoonvrije pauze op school
Inleiding: Steeds meer scholen denken na over minder telefoons in de pauze.
Tussenkopje: Wat merken leerlingen?
Bron: Schoolplein Vandaag, 14 mei 2026 (fictieve bron)
Kijk alleen naar deze onderdelen. Dan kun je al voorspellen waar de tekst over gaat.
Laat nog niet de hele tekst zien. Eerst voorspellen op basis van het tekstgeraamte.
Waarover gaat deze tekst waarschijnlijk?
Nieuwe schoolregels
Telefoonvrije pauze
Huiswerk na school
Sportdag op school
Plaatsing na slide 10 is bewust: leerlingen voorspellen eerst op basis van titel, inleiding, tussenkopje en bron.
Voorspel het onderwerp in 3 woorden.
Goed antwoord noemt dat de tekst gaat over minder of geen telefoons in de pauze op school. Laat leerlingen hun voorspelling baseren op titel, inleiding of tussenkopje.
Zo pak je een tekst aan
Kijk eerst naar het tekstgeraamte.
Voorspel het onderwerp en je leesdoel.
Let tijdens het lezen op signaalwoorden.
Zoek bij verwijswoorden terug naar waar ze naar verwijzen.
Gebruik ophelderen bij moeilijke woorden.
Sluit af met een samenvatting en kijk terug.
Deze slide brengt alle onderdelen samen als aanpak voor de toets volgende week.
Aan de slag met je werkblad!
Je gaat nu zelfstandig twee teksten lezen.
Bekijk eerst het tekstgeraamte.
Lees de tekst aandachtig.
Onderstreep signaalwoorden en omcirkel verwijswoorden.
Beantwoord de vragen in volledige zinnen als dat gevraagd wordt.
Zoek het antwoord terug in de tekst als je twijfelt.
Klaar? Maak de bonusopdracht en kijk je werk na met een antwoordblad.
Werk rustig en nauwkeurig. Je oefent voor de toets!
This item has no instructions
Begrippen
leesstrategie - manier om een tekst beter te begrijpen
voorspellen - vooraf bedenken waar een tekst over gaat
ophelderen - uitzoeken wat een woord of zin betekent
samenvatten - kort opschrijven of zeggen wat het belangrijkste is
terugkijken - controleren of je de tekst goed begrepen hebt
tekstgeraamte - onderdelen van een tekst die je eerst kunt bekijken
leesdoel - reden waarom je een tekst leest
This item has no instructions
Begrippen
signaalwoord - woord dat een verband tussen zinnen of alinea's laat zien
tekstverband - het soort verband, zoals opsomming of tegenstelling
verwijswoord - woord dat terugwijst naar een ander woord of woordgroep
antecedent - het woord waarnaar een verwijswoord verwijst
onderwerp - waar de tekst over gaat
belangrijkste boodschap - wat de schrijver vooral duidelijk wil maken
This item has no instructions