Plattegrond
Plattegrond
This item has no instructions
Programma
Herhalen paragraaf 5 'Lastige verwijswoorden'
Huiswerk: nakijken
Paragraaf 6: trappen van vergelijking
Maken: opdracht 2, 3, 4, 4, 5, 6, 8
Open kort en herkenbaar: vandaag kijken leerlingen naar woorden als snel, sneller en snelst en naar zinnen met als en dan.
Herhalen
§1 Zinnen correct begrenzen
§2 Tekstverbanden
§3 Verwijswoorden
§4 Persoonlijke en bezittelijke voornaamwoorden
Open kort en herkenbaar: vandaag kijken leerlingen naar woorden als snel, sneller en snelst en naar zinnen met als en dan.
§1 Zinnen correct begrenzen
Een zin begint met een hoofdletter.
Een zin eindigt met een punt (.), vraagteken (?) of uitroepteken (!).
❌ Ik heb mijn huiswerk gemaakt ik ga nu gamen.
✅ Ik heb mijn huiswerk gemaakt. Ik ga nu gamen.
Korte check:
Toen de bel ging liepen de leerlingen naar buiten ze hadden pauze.
Nieuw Nederlands • Formuleren
This item has no instructions
§2 Tekstverbanden
Een tekstverband laat zien hoe zinnen of tekstdelen met elkaar samenhangen.
Opsomming → ook, daarnaast, ten eerste
Tegenstelling → maar, echter, toch
Reden/oorzaak → omdat, want, daardoor
Voorbeeld → bijvoorbeeld, zoals
tijdsverloop/ chronologie - eerst, daarna, nadat, voordat, nu
oorzaak/ gevolg - daardoor, door, doordat, zodat
voorwaarden - als (... dan), wanneer, tenzij
conclusie/ samenvatting - daarom, dus, kortom, al met al
🧠 Onthoud: signaalwoorden helpen je het verband herkennen.
Nieuw Nederlands • Formuleren
This item has no instructions
§3 Verwijswoorden
Een verwijswoord verwijst naar iets wat eerder in de tekst genoemd is.
Voorbeeld:
Lisa heeft een nieuwe fiets. Ze is er erg blij mee.
→ ‘Ze’ verwijst naar ‘Lisa’.
Veelvoorkomende verwijswoorden:
hij • zij/ze • het • dit • dat • deze • die • daar • waarmee
Check: De leerlingen kregen hun toets terug. Zij waren blij met hun cijfer.
Nieuw Nederlands • Formuleren
This item has no instructions
§4 Persoonlijke & bezittelijke voornaamwoorden
Persoonlijk voornaamwoord → wie doet iets / wie ondergaat iets?
ik • jij • hij • zij • wij • jullie • mij • jou • hem • haar • ons
Voorbeeld: Ik maak mijn huiswerk.
Bezittelijk voornaamwoord → van wie is iets?
mijn • jouw • zijn • haar • ons/onze • jullie • hun
Voorbeeld: Dit is mijn tas.
🧠 persoonlijk = wie? bezittelijk = van wie?
Nieuw Nederlands • Formuleren
This item has no instructions
Herhalen
§5 Lastige verwijswoorden
Open kort en herkenbaar: vandaag kijken leerlingen naar woorden als snel, sneller en snelst en naar zinnen met als en dan.
Hen of hun?
hun
als meewerkend voorwerp
zonder voorzetsel
als bezit
voorbeeld: Ik geef hun een boek
voorbeeld: *hun fietsen*
hen
als lijdend voorwerp
na een voorzetsel
voorbeeld: Ik zie hen**
voorbeeld: Ik praat met hen**
Benadruk het verschil tussen lijdend voorwerp en meewerkend voorwerp, maar houd de uitleg eenvoudig. Voor deze groep is vooral de vuistregel belangrijk.
Ezelsbrug
Gebruik hen:
als je iemand ziet, hoort, vraagt, belt
na woorden als aan, met, voor, bij, over
Gebruik hun:
als iemand iets krijgt
als het om bezit gaat
Koppel dit aan betekenis: hen ondergaat iets, hun krijgt vaak iets. Noem erbij dat een voorzetsel bijna altijd naar hen wijst.
Dat of wat?
na alles, iets, niets
na het enige
na de overtreffende trap
na een hele zin
wat
bij een het-woord
voorbeeld: het boek dat ik lees
voorbeeld: het spel dat we spelen
dat
Noem dat een het-woord een zelfstandig naamwoord met 'het' is. Houd het bij herkenbare voorbeelden.
Wanneer gebruik je wat?
alles wat ik weet
iets wat leuk is
het enige wat telt
het mooiste wat ik zag
Ze kwam te laat, wat jammer was.
Bij de laatste zin verwijst wat niet naar één woord, maar naar de hele zin ervoor.
Waar + voorzetsel of wie?
gebruik voorzetsel + wie
de man met wie ik praat
de leerling voor wie dit is
de docent over wie zij vertelt
Dieren en dingen
gebruik waar + voorzetsel
de stoel waarop ik zit
het dier waarvoor we zorgen
het onderwerp waarover zij praat
Mensen
Leg uit dat je bij dingen en dieren meestal waar-woorden gebruikt, en bij mensen wie-vormen.
Zo kies je goed
Vraag jezelf af:
Gaat het over een mens?
- dan vaak met wie, voor wie, over wie
Gaat het over een ding of dier?
- dan vaak waarmee, waarvoor, waarover
Deze beslisregel helpt leerlingen sneller kiezen zonder lange grammaticale uitleg.
Sorteren
waarmee / met wie
waarvoor / voor wie
waarover / over wie
Bij mensen kies je wie.
Bij dieren en dingen kies je waar + voorzetsel.
De gebruiker vroeg om een sorteervraag; hier staat alleen de inhoudelijke basis voor die dia.
H5 Formuleren §6 – Trappen van vergelijking
Open kort en herkenbaar: vandaag kijken leerlingen naar woorden als snel, sneller en snelst en naar zinnen met als en dan.
Leerdoelen – trappen van vergelijking
Aan het einde van de les:
Ik weet wat de stellende trap, vergrotende trap en overtreffende trap zijn.
Ik kan de drie trappen van vergelijking in een zin herkennen.
Ik kan van een bijvoeglijk naamwoord de vergrotende en overtreffende trap maken.
Ik kan de juiste vorm in een zin gebruiken.
This item has no instructions
Startopdracht
langzaam
sneller
snelst
Wat verandert er aan het woord?
Laat leerlingen alleen kijken naar de vorm van het woord. Nog niet alles uitleggen; die uitleg volgt op de volgende slides.
Welke vergelijkwoorden ken jij al?
Gebruik dit als korte activering na het leerdoel. Verwachte woorden: snel, sneller, snelst, groter, mooier, best, meest. Vraag daarna: welke woorden veranderen met -er of -st?
Antwoord startopdracht
Het woord verandert in trap van vergelijking.
snel = gewoon
sneller = vergelijking
snelst = het meest
Benoem dat leerlingen hier vaak vooral naar de uitgang kijken: -er en -st. Zeg dat ze vandaag ook leren wanneer je juist meest gebruikt.
Drie trappen
stellende trap: groot
vergrotende trap: groter
overtreffende trap: grootst
Je vergelijkt een eigenschap.
Gebruik eventueel nog een extra voorbeeld: lief, liever, liefst of snel, sneller, snelst.
Wanneer gebruik je welke trap?
stellende trap: geen vergelijking
vergrotende trap: vergelijking tussen twee
overtreffende trap: iets steekt boven alles uit
Voorbeeld: Sam rent hard. Noor rent harder. Amir rent het hardst.
Leg de functie uit: niet alleen de vorm verandert, maar ook de betekenis van de zin.
Regel: -er en -st / -ste
Meestal maak je de trappen zo:
klein → kleiner → kleinst
snel → sneller → snelst
Bij het/de komt vaak -ste:
de snelste leerling
Noem dat grootst en snelst vaak zonder e op zichzelf staan, maar in een woordgroep meestal snelste, grootste.
Wanneer gebruik je meest?
Sommige woorden krijgen niet makkelijk -st of -ste.
Dan gebruik je meest.
verrast → meest verrast
logisch → meest logisch
Vaak gebeurt dat bij woorden op -st of -sch.
Houd het eenvoudig: voor deze klas is de hoofdregel genoeg. Vermijd uitzonderingen buiten de methode als die verwarrend zijn.
Onregelmatige vormen
Nog twee
goed → beter → best
graag → liever → liefst
veel → meer → meest
weinig → minder → minst
Voorbeelden
Benadruk dat deze vormen uit het hoofd geleerd moeten worden: de gewone regel met -er en -st werkt hier niet.
Trappen herkennen
mooi = stellende trap
mooier = vergrotende trap
mooist = overtreffende trap
meest verbaasd = overtreffende trap
Let op de vorm én de betekenis.
Deze slide ondersteunt de latere sorteervraag. Laat leerlingen zien dat overtreffend zowel met -st als met meest kan.
Vergelijken met als
Gebruik als bij gelijkheid.
Amir is even snel als Youssef.
Sara is net zo lang als Nina.
Dus: gelijk = als
Koppel dit duidelijk aan betekenis: als gebruik je niet omdat het mooi klinkt, maar omdat twee dingen gelijk zijn.
Vergelijken met dan
Gebruik dan bij ongelijkheid.
Youssef rent sneller dan Amir.
Deze tas is groter dan die jaszak.
Dus: vergelijking = dan
Laat leerlingen het verschil met de vorige slide hardop verwoorden: gelijkheid tegenover verschil.
Ik/mij of hij/hem?
Na dan moet je goed kijken wat er in de zin wordt weggelaten.
Maak de zin langer om te kiezen:
groter dan ik → groter dan ik ben
sneller dan zij → sneller dan zij rent
Benadruk dat leerlingen de verkorte vergelijking moeten 'uitklappen'. Dan horen ze vaak vanzelf welke vorm klopt.
Verschil in betekenis
Jaylee vindt Merel minder sociaal dan ik
= Jaylee vindt Merel minder sociaal dan ik Merel sociaal vind.
Jaylee vindt Merel minder sociaal dan mij
= Jaylee vindt Merel minder sociaal dan zij mij sociaal vindt.
Dit is een belangrijke betekenisnuance. Neem rustig de tijd en wijs aan wie vergelijkt met wie in beide zinnen.
Zelfstandig werken
Nieuw Nederlands §6
Huiswerk:
opdracht 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8
Noem duidelijk hoeveel tijd leerlingen krijgen en dat ze de regels van vandaag gebruiken bij het nakijken.
Verbeteringen
groter dan ik
sneller dan zij
het makkelijkst
Let op: maak de zin langer als je twijfelt.
Koppel de verbeteringen terug aan de regel van slide 12. Bij 'het makkelijkst' kun je nog kort wijzen op de overtreffende trap.
Welke zin betekent iets anders?
groter dan ik
sneller dan zij
minder sociaal dan mij
het makkelijkst
Hier gaat het om de nuance uit slide 13: 'dan mij' kan iets anders betekenen dan 'dan ik'. De andere opties sluiten aan bij de verbeteringen op slide 15.
Maak de zin langer
Twijfel je na dan? Maak de zin dan langer. Je zegt: groter dan ik ben en sneller dan zij rent. De overtreffende trap is hier: het makkelijkst.
Sluit direct aan bij slides 12 t/m 15 en de aparte antwoorddia met verbeteringen.
Wat heb jij vandaag geleerd?
Bespreek klassikaal welk leerpunt leerlingen meenemen, bijvoorbeeld: als/dan, stellende/vergrotende/overtreffende trap, onregelmatige vormen of ik/mij na dan.
Wat hielp jou het meest vandaag?
Laat leerlingen kort terugkijken op hun leerproces. Mogelijke antwoorden: de voorbeelden, het langer maken van de zin, het verschil tussen als en dan, of oefenen met de trappen.
Begrippen
stellende trap - de gewone vorm van een bijvoeglijk naamwoord of bijwoord
vergrotende trap - de vorm waarmee je twee dingen vergelijkt
overtreffende trap - de vorm waarmee iets het hoogste of meeste is
gelijkheid - twee dingen zijn evenveel of even sterk
ongelijkheid - twee dingen verschillen van elkaar
onregelmatige vorm - een vorm die niet de gewone regel met -er of -st volgt
verkorte vergelijking - een vergelijking waarin een deel van de zin is weggelaten
This item has no instructions