§1.4 Wordt alles duurder?

1

Hoe welvarend ben jij?

1.4

Wordt alles duurder?

Kun je volgend jaar met je geld nog net zoveel kopen?

Pincode vmbo-gt 3, blz. 22 - 25

1 / 17
next
Slide 1: Slide
New lesson editorEconomieMiddelbare schoolvmbo g, tLeerjaar 3

This lesson contains 17 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Introduction

Les bij Pincode vmbo-gt 3 (editie 7.1), hoofdstuk 1 Hoe welvarend ben jij?, paragraaf 1.4. Leerlingen berekenen een verandering in procenten, leren wat inflatie en deflatie zijn, wat inflatie betekent voor je koopkracht en hoe je met indexcijfers veranderingen van lonen en prijzen vergelijkt en berekent. Met rekenvoorbeelden uit het boek, een tabel met indexcijfers en een samenvatting om in te vullen. Ongeveer 40 minuten.

Items in this lesson

1

Hoe welvarend ben jij?

1.4

Wordt alles duurder?

Kun je volgend jaar met je geld nog net zoveel kopen?

Pincode vmbo-gt 3, blz. 22 - 25

Opening: Vraag: wat kostte een zak chips of een broodje een paar jaar geleden, en wat kost het nu? Laat twee of drie leerlingen een voorbeeld noemen. In deze les ontdek je waarom je met hetzelfde geld soms minder kunt kopen. ± 1 min. Image credit: Noordhoff, Pincode vmbo-gt 3, blz. 6 - 7

1.4

Wordt alles duurder?

Je leert in deze paragraaf:

1

hoe je een verandering in procenten kunt berekenen

2

wat inflatie is

3

wat de gevolgen van inflatie zijn voor je koopkracht

4

hoe inflatie met indexcijfers berekend wordt

5

hoe je berekeningen maakt met behulp van indexcijfers

Boek blz. 22

Leerdoelen: Dit zijn de vijf leerdoelen uit het kader Je leert in deze paragraaf in het boek (blz. 22). Lees ze voor. De les volgt de vier kopjes van de leertekst en sluit af met een terugblik op deze doelen. ± 1 min.

1

Ja, net zoveel

2

Nee, minder

3

Nee, meer

4

Geen idee

1.4

A C T I V E R E N

Koop je met € 100 over een jaar net zoveel als nu?

Activeren: Dit is opdracht 1 in het boek. Laat iedereen stemmen en vraag naar redenen. Meestal stijgen de prijzen, dus koop je over een jaar minder. Laat de uitslag even staan: na de uitleg over inflatie kom je erop terug. ± 2 min.

1.4

Wordt alles duurder?

Een stijging of daling in procenten

Rekenen

Verandering in % = (nieuw - oud) ÷ oud × 100%

Voorbeeld

Stijging: drie jaar geleden kreeg je € 4 zakgeld, nu krijg je € 7.

(7 - 4) ÷ 4 × 100% = 75% gestegen

Daling: deze maand heb je € 12 gespaard, vorige maand € 15.

(12 - 15) ÷ 15 × 100% = -20%, dus 20% gedaald

Boek blz. 22, "Een stijging of daling in procenten"

Uitleg: Een stijging in euro's zegt nog niet zo veel. Eén euro erbij telt harder mee op een prijs van € 5 dan op een loon van € 1.500. Daarom druk je een verandering uit in procenten. Hoeveel het eerst was, is oud. Hoeveel het later is, is nieuw. Komt er een min uit, dan is het een daling.

Hulp: Laat leerlingen eerst het verschil uitrekenen (nieuw - oud) en dat daarna delen door oud. ± 4 min.

1.4

V R A A G 1

Melk kostte € 0,80 en kost nu € 1,00. Met hoeveel procent is de prijs gestegen?

A

20%

B

25%

C

0,20%

D

80%

Antwoord: B, 25%. Uitwerking: (1,00 - 0,80) ÷ 0,80 × 100% = 25%. Wie A kiest, heeft gedeeld door de nieuwe prijs in plaats van de oude. Wie C kiest, is vergeten keer 100% te doen. De prijzen komen uit opdracht 2 in het boek (bron: CBS). ± 3 min.

1.4

Wordt alles duurder?

Stijgen of dalen de prijzen?

Het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) onderzoekt prijsstijgingen en prijsdalingen in ons land.

Inflatie

Een algemene stijging van de prijzen. Voor hetzelfde bedrag kun je na een tijdje minder kopen. Je geld wordt minder waard.

Deflatie

Een algemene daling van de prijzen. Deflatie is het omgekeerde van inflatie.

Boek blz. 23, "Stijgen of dalen de prijzen?"

Uitleg: Het CBS verzamelt veel informatie, onder andere over economische onderwerpen zoals prijzen. Bij inflatie stijgen de prijzen in het algemeen: je kunt voor hetzelfde geld minder kopen. Bij deflatie dalen de prijzen in het algemeen.

Doorvragen: Kijk terug naar de peiling aan het begin. Wie had gelijk? ± 3 min.

1.4

V R A A G 2

Je spaart voor een grote uitgave. Het CBS verwacht de komende jaren deflatie. Wat doe je?

A

Nu kopen, want de prijzen gaan stijgen.

B

Nu kopen, want je geld wordt minder waard.

C

Uitstellen, want de prijzen gaan dalen.

D

Uitstellen, want de prijzen gaan stijgen.

Antwoord: C. Bij deflatie dalen de prijzen, dus later betaal je minder voor hetzelfde product. Wie A of B kiest, denkt aan inflatie.

Verdieping: Welk gevolg heeft het voor winkeliers en fabrikanten als alle consumenten hun aankopen uitstellen? (ze verkopen minder; opdracht 5b in het boek). ± 2 min.

1.4

Wordt alles duurder?

Hoeveel kun je kopen met je geld?

Koopkracht is de hoeveelheid goederen en diensten die je met je inkomen kunt kopen.

1

Je loon stijgt

Je loon stijgt met een percentage.

2

Meer dan de inflatie

De prijzen stijgen in procenten minder hard dan je loon.

3

Je koopkracht stijgt

Je kunt meer kopen, dus je welvaart neemt toe.

Stijgen de prijzen meer dan je loon, dan daalt je koopkracht.

Boek blz. 23, "Hoeveel kun je kopen met je geld?"

Uitleg: Veranderingen van prijzen en inkomens hebben gevolgen voor je koopkracht. Als je loon in procenten meer stijgt dan er inflatie is, neemt je koopkracht toe. Met meer koopkracht neemt je welvaart toe, want je kunt in meer behoeften voorzien. Zo komt paragraaf 1.1 terug.

Doorvragen: Wat gebeurt er met je koopkracht als je inkomen daalt? En als de prijzen dalen? (opdracht 6 in het boek). ± 3 min.

1.4

V R A A G 3

Je loon stijgt met 4%. De inflatie is 5%. Wat gebeurt er met je koopkracht?

A

Stijgt met 9%

B

Stijgt met 1%

C

Daalt met 9%

D

Daalt met 1%

Antwoord: D. De prijzen stijgen 1% meer dan je loon, dus je koopkracht daalt met ongeveer 1%. Wie B kiest, ziet het verschil wel maar draait de richting om. Wie A of C kiest, telt de percentages op. Dit is situatie B uit opdracht 7 in het boek; in situatie A (loon + 5%, inflatie 3%) stijgt de koopkracht met ongeveer 2%. ± 3 min.

1.4

Wordt alles duurder?

Cijfers vergelijken

Een indexcijfer laat een procentuele verandering zien ten opzichte van een afgesproken periode, het basisjaar.

Jaar

Lonen

Prijzen

2018

100

100

2019

102

103

2020

105

104

2021

107

106

2022

110

114

2023

115

121

2024

121

124

Het basisjaar krijgt altijd indexcijfer 100. Hier is dat 2018.

In 2024 zijn de lonen 21% hoger dan in 2018 en de prijzen 24%.

Zijn de prijzen meer gestegen dan de lonen, dan is de koopkracht gedaald.

Boek blz. 24, opdracht 9

Uitleg: Met indexcijfers kun je veranderingen van prijzen en lonen makkelijker vergelijken. De tabel komt uit opdracht 9 in het boek: indexcijfers van lonen en prijzen op 1 januari van elk jaar. Stel dat 2020 het basisjaar is en de lonen nu 6% hoger zijn: dan is het indexcijfer van de lonen 106.

Doorvragen: In welke jaren was de koopkracht op 1 januari groter dan in 2018? (2020 en 2021: daar is het indexcijfer van de lonen hoger dan dat van de prijzen). ± 3 min.

1.4

V R A A G 4

Het basisjaar is 2018. In 2022 hebben de lonen indexcijfer 110. Wat betekent dat?

A

De lonen zijn 10% hoger dan in 2018.

B

De lonen zijn 110% hoger dan in 2018.

C

De lonen zijn € 110 hoger dan in 2018.

D

De lonen zijn 10% lager dan in 2018.

Antwoord: A. Het basisjaar heeft indexcijfer 100. Een indexcijfer van 110 betekent 10% hoger dan in het basisjaar. Wie B kiest, leest het indexcijfer als percentage stijging. Wie C kiest, denkt dat een indexcijfer een bedrag is. ± 2 min.

1.4

Wordt alles duurder?

Indexcijfers berekenen

Rekenen

Indexcijfer = nieuw getal ÷ getal basisjaar × 100

Voorbeeld

Sinds het basisjaar steeg de gemiddelde prijs van een laptop van € 460 naar € 529.

Indexcijfer = € 529 ÷ € 460 × 100 = 115

De laptop is dus 15% duurder dan in het basisjaar.

Boek blz. 24, "Indexcijfers berekenen"

Uitleg: Je deelt het nieuwe getal door het getal van het basisjaar en vermenigvuldigt met 100. Een indexcijfer heeft geen procentteken en geen euroteken. Wie het makkelijker vindt, mag ook een verhoudingstabel gebruiken.

Hulp: Is het nieuwe getal hoger dan het getal van het basisjaar, dan komt het indexcijfer boven de 100 uit. Zo zien leerlingen zelf of hun antwoord kan kloppen. ± 3 min.

1.4

V R A A G 5

Een smartphone kostte € 520 in 2019 (basisjaar) en € 765 in 2024. Wat is het indexcijfer van 2024?

Antwoord: 147. Uitwerking: € 765 ÷ € 520 × 100 = 147,1, afgerond 147. Wie 68 antwoordt, heeft het getal van het basisjaar door het nieuwe getal gedeeld. Wie 47 antwoordt, heeft de stijging in procenten gegeven in plaats van het indexcijfer. De prijzen komen uit opdracht 10 in het boek. ± 3 min.

Samenvatting: vul de ontbrekende woorden in.

Het CBS verzamelt allerlei informatie, ook over economische onderwerpen. Een algemene stijging van prijzen noem je inflatie. Als er een algemene daling van prijzen is, heb je te maken met deflatie. Als je koopkracht toeneemt, kun je meer goederen en diensten met je inkomen kopen. Door indexcijfers te gebruiken kun je veranderingen van prijzen en lonen beter met elkaar vergelijken.

CBS
inflatie
deflatie
koopkracht
indexcijfers
Nibud
welvaart
basisjaar

1.4

V R A A G 6

Antwoord: CBS, inflatie, deflatie, koopkracht, indexcijfers. Dit is de samenvatting van paragraaf 1.4 uit het boek (blz. 26). Nibud is een bewuste afleider: het Nibud geeft voorlichting over geld, het CBS verzamelt cijfers. ± 3 min.

1.4

Wordt alles duurder?

Begrippen

CBS
Centraal Bureau voor de Statistiek. Het CBS verzamelt allerlei informatie, onder andere over economische veranderingen.

Deflatie
Een algemene daling van prijzen.

Indexcijfer
Getal dat een procentuele verandering laat zien ten opzichte van een afgesproken periode, het basisjaar.

Inflatie
Een algemene stijging van prijzen.

Koopkracht
De hoeveelheid goederen en diensten die je met je inkomen kunt kopen.

Boek blz. 27, "Begrippen"

Begrippen: De begrippen en omschrijvingen komen uit Begrippen van hoofdstuk 1 in het boek (blz. 27). Laat leerlingen bij elk begrip een voorbeeld uit de les noemen: de melkprijs, de grote uitgave bij deflatie, het loon van 4% tegen 5% inflatie, de tabel met indexcijfers. ± 2 min.

1

Je kunt een verandering in procenten berekenen.

2

Je kunt uitleggen wat inflatie is.

3

Je kunt uitleggen wat de gevolgen van inflatie zijn voor de koopkracht.

4

Je kunt met indexcijfers de veranderingen van lonen en prijzen vergelijken.

5

Je kunt berekeningen maken met behulp van indexcijfers.

1.4

T E R U G B L I K

Welk leerdoel vind jij nog het lastigst?

Terugblik: De keuzes zijn letterlijk de leerdoelen uit het leerdoelenkader van het boek (blz. 25). Wie een leerdoel nog lastig vindt, maakt de herhalingsopdrachten op blz. 28 en 29. Wie alles beheerst, maakt de plusopdrachten op blz. 30 en 31. ± 2 min.

V O L G E N D E L E S

Examenles hoofdstuk 1

Kun jij examenvragen over hoofdstuk 1 maken?

Je oefent met echte examenvragen over een e-bike van de zaak en over betalingsachterstanden.

Vooruitblik: Hoofdstuk 1 is af. In de volgende les oefen je met examenvragen uit eerdere vmbo-examens over de onderwerpen van dit hoofdstuk. ± 1 min. Image credit: Noordhoff, Pincode vmbo-gt 3, blz. 6 - 7