Nederland in de oorlog (Geschiedenis vmbo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo
• Leerjaar 3,4

Introduction

Examentraining met vragen over aanleiding en oorzaken, bronnen, opvattingen van mensen toen en tijd rond Nederland in de Tweede Wereldoorlog.

TWEEDE WERELDOORLOG · NEDERLAND

Examentraining

Nederland in de oorlog: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Anefo / Nationaal Archief via Wikimedia Commons, CC0

TWEEDE WERELDOORLOG · NEDERLAND

Wat ga je kunnen?

Ik kan vragen over Nederland in de Tweede Wereldoorlog goed beantwoorden: aanleiding en oorzaak, bronnen, opvattingen van toen en tijd.

TWEEDE WERELDOORLOG · NEDERLAND

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: lees de vraag en de bron goed. Let op het vraagwoord.

• 2. Zoek: zoek het begrip, het jaartal of de gebeurtenis die erbij hoort.

• 3. Schrijf: geef een kort antwoord met een begrip uit de les en leg uit waarom.

Stakers op het Raamplein in Amsterdam, 25 februari 1941

TWEEDE WERELDOORLOG · NEDERLAND

Vraagtype 1: aanleiding en oorzaken

• De aanleiding is de directe oorzaak: wat zette het in gang?

• Daarnaast zijn er diepere oorzaken, die al langer speelden.

• Bij de Februaristaking was de razzia de aanleiding.

Image credit: Keimpe Sikkema / Wikimedia Commons, publiek domein

Wat was de aanleiding van de Februaristaking?

A

De razzia op Joodse mannen in Amsterdam

B

De Duitse inval in mei 1940

C

Het vertrek van de koningin

D

De invoering van de bonkaart

De razzia was de directe aanleiding. Verwachte fout: de inval, dat is een veel eerdere gebeurtenis.

Wat was de aanleiding van de capitulatie van Nederland?

A

De Februaristaking

B

De slag om Arnhem

C

Het vertrek van de koningin

D

Het bombardement op Rotterdam

Na het bombardement op Rotterdam gaf Nederland zich over. Verwachte fout: het vertrek van de koningin, dat was geen aanleiding voor de overgave.

Twee mannen zeven kolen op het Weesperplein in Amsterdam, Hongerwinter 1945

TWEEDE WERELDOORLOG · NEDERLAND

Vraagtype 2: een bron beoordelen

• Bruikbaarheid: past de bron bij jouw vraag?

• Standplaats: wie maakte de bron en met welk doel?

• KB, GL/TL: let ook op betrouwbaarheid: kun je de bron vertrouwen?

Image credit: Emmy Andriesse / Wikimedia Commons, publiek domein

Je wilt weten hoe de Hongerwinter was. Welke bron is het meest bruikbaar?

A

Een foto van de Duitse inval in 1940

B

Een foto van mensen die kolen zeven in Amsterdam, 1945

C

Een plattegrond van Westerbork

D

Een foto van de bevrijding in mei 1945

De foto uit 1945 laat zien hoe mensen in de Hongerwinter leefden. Verwachte fout: een bevrijdingsfoto, die gaat over vreugde en niet over honger.

Waarom is een krant onder censuur minder betrouwbaar? (KB, GL/TL)

A

De Duitsers bepaalden wat er in de krant mocht staan

B

Kranten schreven nooit over de oorlog

C

De krant was te oud om te lezen

D

Er stonden geen jaartallen in

Door censuur ontbreekt informatie of is die verdraaid. Verwachte fout: de bron helemaal afwijzen; hij is wel bruikbaar om te zien wat de bezetter wilde.

Pasfoto van Anne Frank, mei 1940

TWEEDE WERELDOORLOG · NEDERLAND

Vraagtype 3: je verplaatsen in mensen van toen

• Mensen hadden motieven: waarom deden ze wat ze deden?

• Denk aan angst, overtuiging of zorg voor het gezin.

• Je hoeft hun keuze niet goed te vinden om haar te begrijpen.

Image credit: Collectie Anne Frank Huis / Wikimedia Commons, publiek domein

Waarom kozen veel mensen voor aanpassing in plaats van verzet?

A

Ze vonden de bezetter een goede zaak

B

Ze wisten niet dat er oorlog was

C

Ze waren bang voor straf en wilden hun gezin beschermen

D

Ze waren lid van de NSB

Aanpassing komt vaak uit angst en zorg. Verwachte fout: de bezetter goed vinden; dat is collaboratie.

Waarom hielpen sommige mensen onderduikers, ook al was dat gevaarlijk?

Goed: ze vonden de Jodenvervolging onrecht, wilden mensen redden of handelden vanuit hun geloof of geweten. Verwachte fout: antwoorden dat ze er voordeel van hadden; meestal juist niet.

Ruïnes aan de Stationsweg in Rotterdam na het bombardement, mei 1940

TWEEDE WERELDOORLOG · NEDERLAND

Vraagtype 4: tijd bepalen

• Zet gebeurtenissen in de juiste volgorde met de jaartallen van de les.

• 1940: inval. 1941: Februaristaking. 1944: Arnhem. 1945: bevrijding.

• Let op het jaartal in de vraag.

Image credit: J. Nolte / Rijksmuseum via Wikimedia Commons, CC0

In welk jaar was de Februaristaking?

A

1940

B

1941

C

1942

D

1944

Februaristaking is 1941. Verwachte fout: 1940, het jaar van de inval.

Op welke dag was Nederland bevrijd, volgens de les?

A

10 mei 1940

B

15 mei 1940

C

6 juni 1944

D

5 mei 1945

5 mei 1945 is de Dag van de Vrijheid. Verwachte fout: 6 juni 1944, D-Day, dat was de landing in Normandië.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Aanleiding en oorzaken

2

Een bron beoordelen

3

Je verplaatsen in mensen van toen

4

Tijd bepalen

TWEEDE WERELDOORLOG · NEDERLAND

Tips voor op het examen

• Leer de jaartallen: 10 mei 1940, 1941, 1944 en 5 mei 1945.

• Aanleiding is de directe oorzaak, de rest zijn diepere oorzaken.

• Bij een bron: wie maakte hem, wanneer en waarom?