Sociale ongelijkheid (Maatschappijwetenschappen havo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Maatschappijwetenschappen
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4,5

Introduction

Examentraining met vier vraagtypen: ongelijkheid verklaren, een tabel interpreteren, gevolgen beschrijven en arbeidsmarkt en uitsluiting toepassen.

VERHOUDING · ONGELIJKHEID

Examentraining

Sociale ongelijkheid: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Rob Bogaerts / Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0

VERHOUDING · ONGELIJKHEID

Wat ga je kunnen?

Ik kan ongelijkheid verklaren met hulpbronnen, een tabel lezen en de gevolgen van een lage positie beschrijven.

VERHOUDING · ONGELIJKHEID

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: wat vraagt de vraag: noem, verklaar, beschrijf of leg uit?

• 2. Zoek: welk concept of welke hulpbron zit in de casus of tabel?

• 3. Maak concreet: haal een gegeven uit de casus of tabel erbij.

• 4. Schrijf: concept, aanwijzing uit de casus, gevolg of conclusie.

VERHOUDING · ONGELIJKHEID

Vraagtype 1: ongelijkheid verklaren

• Je krijgt een casus en moet bepalen welke hulpbron of welk kapitaal een rol speelt.

• Noem de soort (economisch, sociaal, symbolisch, politiek) en het gegeven uit de casus.

• Kapitaalvormen: zie de les Socialisatie en identiteit.

Via zijn oom loopt Joris stage bij een groot bedrijf. Welke hulpbron helpt hem?

A

Een economische hulpbron

B

Een symbolische hulpbron

C

Een sociale hulpbron

D

Een politieke hulpbron

Syllabus 8.1: Joris kent iemand die hem helpt. Verwachte fout: economisch kiezen omdat de stage tot werk kan leiden.

Tim erft een huis. Welke hulpbron?

Goed antwoord: een economische hulpbron, want het gaat om bezit en vermogen. Verwachte fout: sociale hulpbron, omdat het huis van familie komt. De hulpbron zelf is bezit.

VERHOUDING · ONGELIJKHEID

Vraagtype 2: een tabel interpreteren

• Verzonnen voorbeeld: van de kinderen van ouders met hbo of wo gaat 70 procent naar hbo of wo.

• Bij ouders met mbo is dat 40 procent, bij ouders met vmbo 25 procent.

• Gebruik de getallen in je antwoord en let op: dit zijn percentages, geen aantallen.

Wat blijkt uit de tabel over de opleiding van ouders en kinderen?

A

Hogere opleiding van ouders gaat samen met vaker hbo of wo

B

Opleiding van ouders heeft geen invloed op kinderen

C

Kinderen van vmbo-ouders gaan nooit naar hbo of wo

D

Alleen kinderen van hbo-ouders volgen een hbo-opleiding

Syllabus 8.2 en 11.2: kansen in het onderwijs hangen samen met het sociale milieu. Verwachte fout: kiezen voor 'nooit', want 25 procent gaat wel naar hbo of wo. De tabel laat een samenhang zien, geen oorzaak.

Ouders vmbo, kind wo: welke mobiliteit?

Goed antwoord: opwaartse sociale mobiliteit ten opzichte van de ouders. Verwachte fout: positieverwerving noemen zonder mobiliteit, of neerwaarts.

VERHOUDING · ONGELIJKHEID

Vraagtype 3: gevolgen beschrijven

• Je moet gevolgen van een lage maatschappelijke positie benoemen op een gebied.

• De gebieden: onderwijs, gezondheid, politiek en cultuur.

• Noem het gebied, het gevolg en een oorzaak, zoals kennis of cultureel kapitaal.

Veel mensen met weinig opleiding stemmen niet. Op welk gebied is dit een gevolg?

A

Onderwijs

B

Gezondheid

C

Cultuur

D

Politiek

Syllabus 8.4: onder niet-kiezers zijn mensen met weinig opleiding en een laag inkomen oververtegenwoordigd. Verwachte fout: onderwijs kiezen vanwege het woord opleiding. Het gevolg is politieke participatie.

Geef een schoolgevolg van een lage positie.

Goed antwoord: lagere schoolprestaties door weinig cultureel kapitaal van ouders, een lager oordeel van docenten of vroegtijdig stoppen met een opleiding. Verwachte fout: alleen zeggen dat het schoolgeld duur is.

VERHOUDING · ONGELIJKHEID

Vraagtype 4: arbeidsmarkt en uitsluiting

• Je krijgt een casus over werk of isolement en moet het concept toepassen.

• Zoek: valt iemand in meerdere categorieën, of ontbreken er componenten van sociale uitsluiting?

• Noem ook of het gaat om positietoewijzing, positieverwerving of beide.

Zeynep is jong, heeft geen diploma en een niet-westerse migratieachtergrond. Wat volgt?

A

Haar positie is sterk, want jongeren vinden snel werk

B

Haar arbeidsmarktpositie verzwakt, want ze valt in meer categorieën

C

Alleen haar migratieachtergrond telt mee voor haar positie

D

Haar positie hangt alleen af van positieverwerving

Syllabus 11.3: wie in meerdere categorieën valt, krijgt een grotere kans op een zwakke positie, door positieverwerving en positietoewijzing. Verwachte fout: kiezen voor 'alleen positieverwerving'.

Noem twee componenten van sociale uitsluiting.

Goed antwoord: twee van vier: beperkte sociale en politieke participatie, beperkte normatieve integratie, een tekort aan materiële goederen, geringe toegang tot sociale grondrechten. Verwachte fout: alleen armoede noemen.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Ongelijkheid verklaren

2

Een tabel interpreteren

3

Gevolgen beschrijven

4

Arbeidsmarkt en uitsluiting

Bespreek het vraagtype met de meeste stemmen eerst en laat een leerling de vier stappen voordoen.

VERHOUDING · ONGELIJKHEID

Tips voor op het examen

• Noem de hulpbron of het concept letterlijk en koppel het aan een gegeven uit de casus.

• Bij een tabel: gebruik getallen uit de tabel en let op procent of absoluut aantal.

• Een samenhang in een tabel is geen oorzaak: schrijf dat het samenhangt met.

• Vraagt de opdracht om een gevolg? Noem het gebied en de reden erachter.