Online weerbaarheid

• Socio-economische initiatie
• Secundair onderwijs

Online Weerbaarheid

≈ Nettiquette

• Je gebruikt je eigen voornaam.
• Je houdt het respectvol.
• Wat ik zelf niet leuk vind, doe ik niet naar anderen toe.
• Dé grote Oma-regel! Altijd gewonnen.

In de context van online weerbaarheid is de "Grote Oma-regel" (ook wel de Oma-test genoemd) een van de simpelste, maar meest effectieve vuistregels voor je digitale veiligheid en reputatie.

Wat houdt de regel in?

De regel is kort maar krachtig:

Plaats niets online waarvan je niet wilt dat je oma het ziet (of op de voorpagina van de krant leest).

Het is een mentale drempel die je helpt om even na te denken voordat je op 'verzenden' of 'delen' klikt. Het dwingt je om stil te staan bij de vraag of je content op de lange termijn schadelijk kan zijn.

Waarom is dit belangrijk voor je weerbaarheid?

De Oma-regel helpt je bij het bewaken van drie belangrijke aspecten van je digitale leven:

Digitale Voetafdruk: Het internet vergeet (bijna) niets. Wat je nu grappig vindt, kan over vijf jaar je kans op een baan verkleinen. Als het de "Oma-test" niet doorstaat, is de kans groot dat een toekomstige werkgever er ook niet blij van wordt.

Privacy & Veiligheid: De regel herinnert je eraan dat "privé" op social media vaak een illusie is. Screenshots zijn zo gemaakt. Door je af te vragen of je oma mee mag kijken, voorkom je dat je te persoonlijke informatie (zoals je adres, vakantieplannen of emotionele uitbarstingen) deelt.

Online Fatsoen: Het voorkomt dat je meegaat in de verhitte toon van het internet. Als je oma naast je zou zitten, zou je die nare reactie onder die video dan ook plaatsen? Waarschijnlijk niet.

De moderne variant

Tegenwoordig wordt de regel ook wel de Billboard-regel genoemd: "Zou je deze foto of tekst op een gigantisch reclamebord langs de snelweg willen hangen?" Het principe blijft hetzelfde: ga ervan uit dat alles wat je online doet, uiteindelijk openbaar kan worden.

Eerlijk is eerlijk: oma’s zijn vaak de strengste (en meest liefdevolle) juryleden die we hebben. Gebruik dat in je voordeel!

Wat is Grooming?

1. Rare geluiden maken in de klas.
2. Online vertrouwen winnen om dan af te spreken.
3. Veel online gamen tot 's avonds laat.
4. Veel grove filmpjes op Tiktok plaatsen

Een catfish is ...

1. een huiskat die we met een goudvis vangen.
2. een diepzee vis die op een kat lijkt.
3. iemand van de bank die je waarschuwt
4. iemand die zich voordoet als iemand anders.

Als de bank me belt en vraagt om in te loggen op een site en een aantal gegevens in te tikken...

1. dan kijk ik of het nummer van de bank klopt.
2. dan vraag ik met wie ik spreek en doe dan pas wat ze vragen.
3. dan haak ik in en verwittig mijn ouders.
4. dan leg ik in en bel meteen het nummer terug.

Sexting...

1. mag wettelijk niet.
2. mag wel, maar ik let op dat ik niet herkenbaar ben.
3. mag enkel tussen 2 geliefden.
4. mag alleen als er betaald wordt.

De belangrijkste regels van sexting:

Als je besluit aan sexting te doen, zijn er drie "gouden regels" om in je achterhoofd te houden:

Consent (Toestemming): Dit is de allerbelangrijkste regel. Beide personen moeten het willen. Iemand dwingen, onder druk zetten of foto's ongevraagd versturen is niet alleen fout, maar kan ook strafbaar zijn.

Privacy: Vertrouwen is de basis, maar techniek is onvoorspelbaar. Screenshots zijn zo gemaakt. Door anoniem te blijven op de foto, behoud je de controle.

Leeftijd: Voor minderjarigen is de wet strenger. Hoewel de politie vaak mild is als het gaat om jongeren die onderling (vrijwillig) foto's delen, valt het verspreiden van dit soort beelden formeel onder zware wetgeving.

De andere opties uitgelegd:

A) Mag wettelijk niet: Dit klopt niet. Tussen volwassenen met wederzijdse toestemming is het legaal.

C) Mag enkel tussen 2 geliefden: Dit is een morele keuze, geen regel. Je mag zelf bepalen met wie je flirt, zolang er maar toestemming is.

D) Mag alleen als er betaald wordt: Dit slaat op sekswerk of commerciële contentcreatie, wat een heel ander vakgebied is met eigen regels.

Onthoud: Zodra je op 'verzenden' drukt, ben je de controle over de foto kwijt. Doe het dus alleen als jij je er 100% goed bij voelt.

Phishing betekent ...

1. met een vislijn vissen vangen om op te eten.
2. jongens die stiekem tegen een boom plassen.
3. artikelen verkopen die al gebruikt zijn.
4. je via een mail naar valse websites lokken.

Aan welke dingen kan je zien dat het over Phishing gaat?

Een fakeprofiel aanmaken is strafbaar in België.

1. Ja
2. Neen
3. Enkel voor volwassenen
4. Enkel voor minderjarigen

Fake profiel?

• Nee, een fake social media account maken is niet strafbaar. Maar als je er mensen mee oplicht of chanteert, is dat wel strafbaar. Dat heet dan 'catfishing'.
  
• Iemands identiteit stelen of 'identiteitsfraude' op zich is niet strafbaar in België. Het maakt niet uit of dit account verzonnen is, of echt van een bestaand persoon is.
  
• Steel je een identiteit om mensen te chanteren, af te persen, hun vertrouwen te misbruiken, op te lichten, ... Dat is wel strafbaar.
  
• Je mag ook niet zomaar foto's van andere mensen gebruiken. Je moet altijd toestemming hebben. Dat heet 'portretrecht'.
• Je mag niet: persoonlijke gegevens van andere mensen delen zonder hun toestemming, zoals hun naam of seksuele voorkeur. Dat valt onder de GDPR.

Trollen betekent:

Trollen op het internet is het bewust plaatsen van berichten om een emotionele reactie (zoals boosheid, irritatie of verdriet) bij anderen uit te lokken. Een 'trol' is iemand die niet uit is op een inhoudelijke discussie, maar puur op de chaos en de aandacht die volgt.

Het is eigenlijk de digitale versie van iemand net zolang in de zij prikken tot diegene ontploft, terwijl de prikker ondertussen heel onschuldig kijkt.

Hoe herken je een trol?

Trollen hebben vaak een vaste tactiek om een gesprek te ontsporen:

Provocatie: Ze doen extreem beledigende of controversiële uitspraken om mensen boos te maken.

Off-topic gaan: Ze reageren met iets dat totaal niets met het onderwerp te maken heeft om de verwarring te vergroten.

De "onschuldige" vragensteller: Ze doen alsof ze iets niet begrijpen (vaak sealining genoemd) om je te dwingen eindeloos dingen uit te leggen tot je gefrustreerd raakt.

Persoonlijke aanvallen: In plaats van op je argument in te gaan, vallen ze jou als persoon aan.

De twee kanten van trollen

Niet elke trol is kwaadaardig, hoewel de meeste dat wel zijn:

De "grappige" trol: Soms is trollen bedoeld als satire of een flauwe grap (bijvoorbeeld iemand die heel serieus reageert op een overduidelijke grap om te kijken wie erin trapt).

De kwaadaardige trol: Dit zijn mensen die haat zaaien, cyberpesten of politieke discussies proberen te verpesten. Dit kan leiden tot serieuze intimidatie.

De gouden regel: "Don't feed the trolls"

De belangrijkste tip die je online kunt krijgen is: geef de trol geen eten.

Een trol leeft van jouw aandacht. Zodra je boos terug reageert, heeft de trol gewonnen. De beste manier om een trol te verslaan is door hem volledig te negeren, te blokkeren of te rapporteren. Zonder publiek en zonder reactie stopt de lol er voor hen snel vanzelf mee.

1. Instagram: De subtiele aanpak

Instagram heeft een paar hele goede tools die ervoor zorgen dat jij de trol niet meer ziet, zonder dat zij direct doorhebben dat ze verbannen zijn.

Beperken (Restrict): Dit is mijn favoriet. Als je iemand 'beperkt', zie jij hun reacties niet meer onder je posts, tenzij je ze handmatig goedkeurt. De trol denkt dat hun bericht er gewoon staat, maar niemand anders ziet het. Ook kunnen ze niet zien of je hun DM's hebt gelezen.

Verborgen woorden: Ga naar je instellingen en stel een lijst in met woorden die je niet wilt zien. Reacties met die woorden worden automatisch gefilterd.

Reacties uitschakelen: Als een hele groep trolls je aanvalt, kun je de reacties op een specifieke post simpelweg uitzetten.

2. X (voorheen Twitter): De stille behandeling

Op X zoeken trolls vaak naar een "badge of honor": ze vinden het stoer als je ze blokkeert. Daarom is er een betere optie.

Dempen (Mute): Dit is de ultieme "negeer-knop". Je volgt ze niet meer, je ziet hun tweets niet en je krijgt geen meldingen. De trol blijft tegen je praten, maar jij merkt er helemaal niets van. Dat is voor hen de grootste straf.

Kwaliteitsfilter: Zet dit aan in je instellingen. X filtert dan automatisch accounts die eruitzien als spam of trolls.

Blokkeren: Als ze echt over de grens gaan (intimidatie), aarzel dan niet. Weg ermee.

3. TikTok: De filtersleutel

TikTok kan soms heftig zijn in de comments, maar je kunt je account goed dichttimmeren.

Reactiefilters: Je kunt instellen dat je alle reacties eerst zelf wilt goedkeuren voordat ze voor anderen zichtbaar zijn.

Trefwoorden filteren: Net als op Instagram kun je specifieke scheldwoorden of irritante termen blokkeren.

Alleen vrienden: Zet je comments zo dat alleen mensen die jij volgt (en die jou volgen) kunnen reageren.

De "Pro-Tip" voor je mentale rust

Trollen zijn vaak op zoek naar een zwakke plek. Als ze merken dat je persoonlijk geraakt bent, gaan ze door.

Onthoud: Een trol reageert niet op jou als mens, maar op het beeld dat ze van je hebben. Het zegt alles over hun frustratie en niets over jouw waarde.

Influencer betekent voor mij:

Als ik aan internet denk, denk ik aan...

Een goed paswoord betekent voor mij....

Online pesten...ik denk aan: