Les 4, deel 1/3: Het Utregs dialect

• Woordenschat
• Wereldoriëntatie
• Basisschool
• Groep 8

Les 4: Het Utregs dialect

DEEL 1

NB:
Dit lesmateriaal is tot stand gekomen in de periode 2021 - 2024 in het project UGO (Utrecht Gelijke Onderwijskansen) op basis van het curriculum van de voormalig Brede School Academie (BSA) Utrecht en in samenwerking met de gemeente Utrecht en de Utrechtse schoolbesturen PCOU Willibrord, SPO Utrecht en KSU. Het project UGO eindigt op 1 oktober 2024.

 

       weet je meer over het Utrechts dialect;

       heb je kennisgemaakt met tien nieuwe

       woorden.

     Aan het eind van dit deel van de les:

de introductie

op de tekst

de introductie <br />

de woordenschat

terugblikken en vooruitkijken

Dialect

Wist je dat er in Nederland naast Nederlands ook heel veel dialecten (zie dia 10 voor de betekenis van dit woord) gesproken worden? Je kunt dan vaak aan iemand horen waar hij of zij vandaan komt.

In de volgende slide kun je invullen wat jij al weet

over dialecten.

de introductie <br />

de woordenschat

terugblikken en vooruitkijken

Vul in waar jij aan denkt bij dit onderwerp.

dialecten

de introductie <br />

de woordenschat

terugblikken en vooruitkijken

het introductiefilmpje

Vóórdat je in deel 2 van de les de tekst gaat lezen, ga je dit filmpje bekijken.

In het filmpje zie je Loekie. Hij doet onderzoek in Utrecht. Je hoort haast nergens meer plat Uterègs proate. Hoe zit dat?

Klik op de afbeelding om het filmpje te starten.

de introductie <br />

de woordenschat

terugblikken en vooruitkijken

Wat is volgens het filmpje de verwachtte hoeveelheid geboren en getogen Utrechters in 2030?

de introductie <br />

de woordenschat

terugblikken en vooruitkijken

IN 2030 is naar verwachting nog maar 25% (een kwart) van de mensen die in Utrecht wonen ook geboren en getogen in Utrecht. De rest komt dus van buitenaf.

Wat vind jij? Ben je wel een echte Utrechter als je niet plat Utrechts kunt spreken?

Leg je antwoord uit.

de introductie <br />

de woordenschat

terugblikken en vooruitkijken

woordenschat

de introductie <br />

de woordenschat

terugblikken en vooruitkijken

de benadering

nuchter

de identiteit

ultiem

het dialect

In de tekst die je in deel 2 van deze les gaat lezen, leer je tien nieuwe woorden.

Hier zie je alvast de eerste vijf:

<span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Woord</span>: nuchter</span><div><span style="color:rgb(23, 97, 151);font-weight:bold">Betekenis</span><span style="color:rgb(23, 97, 151)">: koel, zakelijk</span><div><span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Voorbeeldzin</span>: <span style="font-style:italic">De man reageerde niet boos of verdrietig toen hij hoorde dat zijn auto was gestolen. Hij ging heel nachter de politie bellen.</span></span></div></div>

4

<span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Woord</span>: ultiem</span><div><span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Betekenis</span>: het meest duidelijk</span></div><div><span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Voorbeeldzin</span>: <span style="font-style:italic">Italië is het ultieme land om lekkere pizza's te eten.</span></span></div>

1

<span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Woord</span>: het dialect</span><div><span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Betekenis</span>: de spreektaal</span></div><div><span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Voorbeeldzin</span>: <span style="font-style:italic">Zij spreekt met ons Nederlands, maar met haar familie het dialect van haar geboorteplaats.</span></span></div>

2

<span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Woord</span>: de identiteit&nbsp;</span><div><span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Betekenis</span>: het eigen karakter</span></div><div><span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Voorbeeldzin</span>: <span style="font-style:italic">De jongen heeft geen eigen identiteit, maar doet altijd na wat anderen doen.</span></span></div>

3

<span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Woord</span>: de benadering</span><div><span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Betekenis</span>: de manier waarop je iets doet</span></div><div><span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Voorbeeldzin</span>: <span style="font-style:italic">Als je een probleem niet opgelost krijgt, kan je wellicht een andere benadering proberen.</span></span></div>

5

Klik op het nummer bij het woord om
de betekenis van het woord en een
voorbeeldzin te laten verschijnen.
Klik op het geluidsfragment om het woord te beluisteren.

de introductie <br />

de woordenschat

terugblikken en vooruitkijken

Kernbegrippen uit de tekst:

• het dialect
• de identiteit
  
• oorspronkelijk
  

(zie ook 4.2.1 van de 'Algemene handleiding PO')

oorspronkelijk

uitwijken naar 

arrogant

het verloop

de verwensing

En hier de tweede helft van de nieuwe woorden:

<span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Woord</span>: de verwensing</span><div><span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Betekenis</span>: de woorden waarmee je iemand ongeluk toewenst&nbsp;<br /><span style="font-weight:bold">Voorbeeldzin</span>: <span style="font-style:italic">Toen de man probeerde de auto stelen kreeg hij van voorbijgangers allerlei verwensingen naar zijn hoofd geslingerd.</span></span></div>

6

<span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Woord</span>: het verloop</span><div><span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Betekenis</span>: het weggaan</span></div><div><span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Voorbeeldzin</span>: <span style="font-style:italic">Door het grote verloop van de inwoners&nbsp; van het dorp werden de groepen op de school steeds kleiner. Op het laatst zaten er nog maar zo'n tien kinderen in elke groep!</span></span></div>

7

<span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Woord</span>: oorspronkelijk</span><div><span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Betekenis</span>: eerste</span></div><div><span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Voorbeeldzin</span>: <span style="font-style:italic">Hij heeft veel veranderd aan zijn oorspronkelijke ontwerp. Maar gelukkig vond de jury het erg goed!</span></span></div>

8

<span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Woord</span>: uitwijken naar</span><div><span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Betekenis</span>: weggaan</span></div><div><span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Voorbeeldzin</span>: <span style="font-style:italic">Toen het onverwacht ging stormen, week het vliegtuig uit naar de eerste de beste stad waar het kon landen.</span></span></div>

9

<span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Woord</span>: arrogant</span><div><span style="color:rgb(23, 97, 151)"><span style="font-weight:bold">Betekenis</span>: als je jezelf heel goed vindt en de ander minder goed</span></div><div><span style="color:rgb(23, 97, 151);font-weight:bold">Voorbeeldzin</span><span style="color:rgb(23, 97, 151)">: <span style="font-style:italic">Ze is arrogant, ze doet alsof ze me niet ziet staan.</span></span></div>

10

Klik ook hier op het nummer bij het woord om de betekenis van het woord en een voorbeeldzin te laten verschijnen.
Klik op het geluidsfragment om het woord te horen.

de woordenschat

de introductie <br />

terugblikken en vooruitkijken

Spelen met de woorden: memory!

Klink links op de Domtoren-kaartjes en lees de betekenis die dan verschijnt. Kijk aan de rechterkant welk woord erbij hoort. Klap het Domtoren-kaartje eerst dicht en sleep het dan naar het bijbehorende woord aan de rechterkant

de introductie <br />

de woordenschat

terugblikken en vooruitkijken

<font color="#4177a5"><b>ultiem</b></font>

<font color="#4177a5"><b>het dialect</b></font>

<font color="#4177a5"><b>de identiteit</b></font>

<font color="#4177a5"><b>nuchter</b></font>

<font color="#4177a5"><b>de benadering</b></font>

<span style="font-weight:bold;color:rgb(65, 119, 165)">de verwensing</span>

<font color="#4177a5"><b>het verloop</b></font>

<font color="#4177a5"><b>oorspronkelijk</b></font>

<font color="#4177a5"><b>uitwijken naar</b></font>

<font color="#4177a5"><b>arrogant</b></font>

<font color="#4177a5">weggaan</font>

<font color="#4177a5">eerste</font>

<font color="#4177a5">het weggaan <br /></font>

<font color="#4177a5">als je jezelf heel goed vindt en de ander minder goed</font>

<font color="#4177a5">de manier waarop je iets doet</font>

<font color="#4177a5">de woorden waamee je iemand ongeluk toewenst</font>

<font color="#4177a5">koel, zakelijk</font>

<font color="#4177a5">het eigen karakter</font>

<span style="color:rgb(65, 119, 165)">het meest duidelijk</span>

<font color="#4177a5">de streektaal</font>

Welke van deze woorden kende je al? Sleep ze naar het juiste vak.

de introductie <br />

de woordenschat

terugblikken en vooruitkijken

<span style="font-weight:bold;color:rgb(23, 97, 150)">Nee, dit woord ken ik nog niet.</span>

<span style="font-weight:700;color:rgb(23, 97, 150)">Ja, dit woord ken ik al.</span>

de identiteit

nuchter

het dialect

arrogant

uitwijken naar

de verwensing

het verloop

oorspronkelijk

wijdverbreid

de benadering

terugblikken & vooruitkijken

de introductie <br />

de woordenschat

terugblikken en vooruitkijken

Wat heb je geleerd over dit onderwerp?

het Utrechts dialect

de introductie <br />

de woordenschat

terugblikken en vooruitkijken

De tekst die je in deel 2                                      gaat lezen, gaat over het                          typische Utrechtse dialect

en waarom steeds minder

mensen dat spreken.  

In de volgende slide kun                              je invullen wat je daar al over weet.

het onderwerp van de tekst

de introductie <br />

de woordenschat

terugblikken en vooruitkijken

Waar weet jij van dit onderwerp?

het verdwijnen van het Utrechts dialect

de introductie <br />

de woordenschat

terugblikken en vooruitkijken

jij al

Je bent nu klaar met deel 1 van deze les.

Veel plezier met deel 2!

de introductie <br />

de woordenschat

terugblikken en vooruitkijken