Arbeidsverdeling en productiviteit (Economie vmbo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Economie
• Middelbare school
• vmbo
• Leerjaar 3,4

Introduction

Examentraining met casusvragen over vormen van arbeidsverdeling, sectoren, arbeidsproductiviteit berekenen, oorzaken en gevolgen en zwart werk.

PRODUCENT · ARBEID

Examentraining

Arbeidsverdeling en productiviteit: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Peter Elfelt / Wikimedia Commons, publiek domein

PRODUCENT · ARBEID

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over arbeidsverdeling, sectoren, arbeidsproductiviteit en soorten arbeid beantwoorden met een casus.

PRODUCENT · ARBEID

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: de casus. Wie doet welk werk en hoeveel wordt er gemaakt?

• 2. Zoek: het begrip dat past: arbeidsverdeling, sector, productiviteit of soort arbeid.

• 3. Reken: noteer de gegevens, reken stap voor stap en controleer twee keer.

• 4. Kies: het antwoord en controleer of de andere opties echt niet kloppen.

PRODUCENT · ARBEID

Een kassa in een supermarkt in Noorwegen, 2017

Vraagtype 1: vormen en sectoren herkennen

• Vormen: tussen individuen, bedrijven en huishoudens, bedrijven onderling, bedrijven en overheid.

• Sectoren: primair haalt grondstoffen, secundair bewerkt, tertiair is dienst, quartair is overheid.

• Vraag bij elke casus: wie werkt voor wie, en wat gebeurt er met het product?

De vormen van arbeidsverdeling zijn voor alle leerwegen, de sectoren alleen KB en GL/TL. Image credit: Wolfmann / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Een kaasfabriek maakt van melk kaas. Welke sector is dat?

A

Primaire sector

B

Secundaire sector

C

Tertiaire sector

D

Quartaire sector

De fabriek bewerkt een grondstof tot een product: secundair. Verwachte fout: primair, omdat melk van de boer komt. Alleen KB en GL/TL.

Een gemeente laat een bedrijf een school bouwen. Welke vorm van arbeidsverdeling?

A

Tussen bedrijven en overheid

B

Tussen individuen onderling

C

Tussen bedrijven en huishoudens

D

Tussen bedrijven onderling

De gemeente is overheid en het bouwbedrijf is een bedrijf. Verwachte fout: tussen bedrijven onderling.

PRODUCENT · ARBEID

Vraagtype 2: arbeidsproductiviteit rekenen

• Arbeidsproductiviteit = productie : (aantal werkenden x tijd).

• Gevraagd naar de productie? Draai de som om: productie = productiviteit x werkenden x tijd.

• Schrijf de som op en controleer twee keer.

Alle leerwegen. Controle: 400 : (5 x 8) = 400 : 40 = 10. En 30 x 6 x 8 = 180 x 8 = 1.440.

5 werkenden maken in 8 uur 400 stoelen. Productie per werkende per uur?

A

80 stoelen

B

50 stoelen

C

10 stoelen

D

16.000 stoelen

400 : (5 x 8) = 400 : 40 = 10. Verwachte fouten: alleen delen door de werkenden (80), alleen door de uren (50) of vermenigvuldigen (16.000).

Per bakker 30 broden per uur. 6 bakkers werken 8 uur. Hoeveel broden samen?

A

240 broden

B

1.440 broden

C

180 broden

D

44 broden

30 x 6 = 180 per uur en 180 x 8 = 1.440. Verwachte fouten: het aantal werkenden vergeten (240), de uren vergeten (180) of optellen (44).

PRODUCENT · ARBEID

Vraagtype 3: oorzaken en gevolgen

• Beïnvloeden de arbeidsproductiviteit: arbeidsomstandigheden, scholing, arbeidsverdeling, arbeidsvoorwaarden, nieuwe technieken.

• Gevolg van arbeidsverdeling: hogere productiviteit en welvaart, maar ook vervreemding.

• Vraag bij elke casus: wat verandert er, en wat is het gevolg?

Nieuwe technieken (automatisering) en vervreemding zijn alleen KB en GL/TL.

Een supermarkt plaatst zelfscankassa's. Welke factor speelt hier mee?

A

Arbeidsomstandigheden (Arbowet)

B

Scholing van het personeel

C

Arbeidsvoorwaarden zoals vakantie

D

Nieuwe techniek: automatisering

Zelfscankassa's worden door een computer bestuurd: automatisering. Alleen KB en GL/TL.

Een werknemer draait de hele dag dezelfde bout vast. Welk nadeel kan dit hebben?

A

Een lagere arbeidsproductiviteit

B

Minder afhankelijkheid van anderen

C

Meer eindverantwoordelijkheid

D

Vervreemding van het eindproduct

Door ver doorgevoerde arbeidsverdeling ziet hij het eindproduct niet meer: vervreemding. Alleen KB en GL/TL.

PRODUCENT · ARBEID

Vraagtype 4: werk, zorg en zwart werk

• Zorg en werk combineren: deeltijdwerk, kinderopvang, thuiswerken.

• Zwart en grijs werk wordt niet geregistreerd in de officiële cijfers van de productie.

• Onderscheid altijd: betaald of onbetaald, aangegeven of niet aangegeven.

Emancipatie en zwart of grijs werk zijn alleen KB en GL/TL.

Eva werkt en heeft jonge kinderen. Wat helpt haar zorg en werk te combineren?

A

Zwart en grijs werk

B

Kinderopvang en deeltijdwerk

C

Mechanisering en automatisering

D

Vervreemding en onbetaald werk

Kinderopvang en deeltijdwerk maken het mogelijk om zorg en werk te combineren. Alleen KB en GL/TL.

Wat gebeurt er met de productie van zwart werk in de officiële registratie?

A

Die productie telt dubbel mee

B

Die productie telt mee als onbetaalde arbeid

C

Die productie wordt niet geregistreerd

D

Die productie wordt door de overheid geteld

Zwart en grijs werk valt buiten de registratie van de productie. Alleen KB en GL/TL.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Vormen en sectoren herkennen

2

Arbeidsproductiviteit rekenen

3

Oorzaken en gevolgen

4

Werk, zorg en zwart werk

PRODUCENT · ARBEID

Tips voor op het examen

• Wie doet welk deel van het werk? Zo herken je de vorm van arbeidsverdeling.

• Arbeidsproductiviteit is productie per werkende per tijdseenheid: deel door werkenden en tijd.

• Maakt een casus meer producten met dezelfde werkenden? Dan is de arbeidsproductiviteit gestegen.

• Zwart werk is betaald maar niet aangegeven, onbetaald werk is werk zonder loon.