Instrumenten en zangstemmen (Muziek vwo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Muziek
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Examentraining met vier vraagtypen: blaasinstrumenten, snaar- en toetsinstrumenten en zangstemmen op gehoor, en klankkleur en klankprocessen interpreteren. Acht vragen, waarvan 6 luistervragen met een fragment.

KLANKKLEUR · INSTRUMENTEN

EXAMENTRAINING

Instrumenten en zangstemmen: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: MichaelMaggs / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

♪ KLANKKLEUR · INSTRUMENTEN

WAT GA JE KUNNEN?

Ik kan instrumenten en zangstemmen op gehoor herkennen, hun klankkleur beschrijven en klankprocessen interpreteren.

♪ KLANKKLEUR · INSTRUMENTEN

ZO PAK JE EEN EXAMENVRAAG AAN

• 1. Lees: moet je een instrument, een zangstem of een klankproces benoemen, en staat er een fragment bij?

• 2. Luister: speel het fragment minstens twee keer. Wat zet het geluid in beweging: lucht, een vel, een snaar of elektronica?

• 3. Beschrijf: noem de klankkleur met woorden als scherp, zacht, rond, tikkend, laag of hoog.

• 4. Kies: gebruik de volledige naam en controleer of je antwoord niet ook bij een ander instrument past.

Een hoboïste speelt hobo

♪ KLANKKLEUR · INSTRUMENTEN

VRAAGTYPE 1: BLAASINSTRUMENT OP GEHOOR

• Je hoort een fragment en kiest welk instrument speelt.

• Let op het riet: hobo en fagot hebben een dubbel riet, klarinet en saxofoon een enkel riet.

• De dwarsfluit heeft geen riet. Je hoort lucht langs een rand.

Image credit: Samuraijohnny / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

Video: J.S. Bach: Partita in a klein voor fluit solo, Allemande (Emmanuel Pahud, kanaal Emmanuel Pahud - Topic). Wat leerlingen horen: een dwarsfluit die alleen speelt, zonder begeleiding. De klank is helder en luchtig en je hoort af en toe de ademhaling. Goede antwoord: dwarsfluit. Veelgemaakte fout: blokfluit, omdat beide fluiten heten.

Welk instrument speelt in dit fragment alleen?

A

Blokfluit

B

Hobo

C

Dwarsfluit

D

Klarinet

Goede antwoord: dwarsfluit, met een heldere, luchtige klank. Wie blokfluit kiest, hoort niet dat de klank voller en flexibeler is. Hobo en klarinet hebben een riet, dat hoor je als een scherpe of zachte, rietachtige klank.

Video: Benjamin Britten: Niobe uit Six Metamorphoses after Ovid voor solo hobo (Nicholas Daniel, kanaal Nicholas Daniel). Wat leerlingen horen: een hobo die alleen speelt, zonder begeleiding, langzaam en klagend. De klank is scherp en nasaal. Goede antwoord: hobo. Veelgemaakte fout: klarinet, omdat ook dat een riet heeft. De klarinet klinkt zachter en ronder.

Welk instrument met een dubbel riet speelt in dit fragment?

A

Klarinet

B

Saxofoon

C

Hobo

D

Dwarsfluit

Alleen de hobo heeft hier een dubbel riet. Klarinet en saxofoon hebben een enkel riet, de dwarsfluit heeft geen riet. Het fragment klinkt scherp en nasaal, een kenmerk van de hobo.

♪ KLANKKLEUR · INSTRUMENTEN

VRAAGTYPE 2: SNAAR EN TOETS OP GEHOOR

• Je hoort een fragment en kiest het juiste snaar- of toetsinstrument.

• Luister naar de aanslag: getokkeld, gestreken of aangeslagen met hamertjes?

• Klavecimbel klinkt scherp en tikkend, piano rond en langer doorklinkend.

Video: Renaud Garcia-Fons: Far Ballad voor contrabas solo (kanaal Renaud Garcia-Fons Official Channel). Wat leerlingen horen: een contrabas die alleen speelt, met lange, gestreken tonen en een warme, diepe klank. Goede antwoord: contrabas. Veelgemaakte fout: fagot, omdat die ook diep en zacht kan klinken.

Welk instrument speelt in dit fragment?

A

Contrabas

B

Fagot

C

Trombone

D

Klavecimbel

Goede antwoord: contrabas, een groot gestreken snaarinstrument met een diepe, warme klank. Wie fagot kiest, hoort laag en zacht, maar de strijkstok is hoorbaar. Trombone en klavecimbel klinken veel anders.

Video: J.S. Bach: Aria da capo uit de Goldbergvariaties (Glenn Gould, piano, kanaal Glenn Gould - Topic). Wat leerlingen horen: een piano die alleen speelt. Het is dezelfde Aria als in de uitleg op klavecimbel. De klank is hier rond en de tonen klinken langer door. Goede antwoord: piano. Veelgemaakte fout: klavecimbel, omdat het een barokstuk is. Gould neuriet soms zachtjes mee.

Welk toetsinstrument speelt in dit fragment?

A

Klavecimbel

B

Accordeon

C

Orgel

D

Piano

Goede antwoord: piano. De klank is rond en de tonen klinken door. Wie klavecimbel kiest, hoort niet dat de klank hier zachter en langer klinkt. De Aria klinkt in de uitleg op klavecimbel en nu op piano.

♪ KLANKKLEUR · INSTRUMENTEN

VRAAGTYPE 3: ZANGSTEM OP GEHOOR

• Je hoort een stem en kiest de zangstem.

• Eerst: mannen- of vrouwenstem? Dan: hoog of laag?

• Van hoog naar laag: sopraan, alt, tenor, bas.

Video: Franz Schubert: Wohin? uit Die schone Mullerin (Ian Bostridge, tenor, Mitsuko Uchida, piano, kanaal Ian Bostridge - Topic). Wat leerlingen horen: een hoge mannenstem met alleen piano. Goede antwoord: tenor. Veelgemaakte fout: sopraan, omdat de stem licht en hoog klinkt.

Welke zangstem hoor je in dit fragment?

A

Sopraan

B

Tenor

C

Alt

D

Bas

Goede antwoord: tenor, een lichte, hoge mannenstem met alleen piano ernaast. Wie sopraan kiest, let alleen op de hoogte en niet op de mannelijke klank.

Video: Richard Strauss: Wie schon ist doch die Musik uit Die schweigsame Frau (Matthew Rose, bas, Ben-San Lau, piano, kanaal Glyndebourne). Wat leerlingen horen: een heel lage, volle mannenstem met alleen piano. Goede antwoord: bas. Veelgemaakte fout: tenor.

Welke zangstem hoor je in dit fragment?

A

Bas

B

Tenor

C

Alt

D

Sopraan

Goede antwoord: bas, een heel lage, volle mannenstem. Wie tenor kiest, hoort niet hoe laag de stem klinkt. Alt en sopraan zijn vrouwenstemmen.

♪ KLANKKLEUR · INSTRUMENTEN

VRAAGTYPE 4: KLANKKLEUR EN KLANKPROCESSEN

• Je interpreteert wat er met de klank gebeurt en beschrijft de klankkleur.

• Contrast: plotselinge wisseling. Menging: samensmelten. Verschuiving: geleidelijke verandering.

• Gebruik de gegevens in de vraag: welke instrumenten klinken wanneer?

Na een klavecimbelsolo speelt direct een trombone de melodie. Welk klankproces?

A

Menging

B

Verschuiving

C

Contrast

D

Geen verandering

De klankkleur wisselt plotseling van tikkend en scherp naar vol en blazend: contrast. Wie verschuiving kiest, let niet op het woord plotseling. Menging vraagt dat de instrumenten tegelijk klinken.

Noem een voorbeeld van menging.

Een goed antwoord noemt instrumenten die tegelijk klinken en samensmelten tot één nieuwe klank, bijvoorbeeld hobo en dwarsfluit in dezelfde melodie. Verwachte fout: een voorbeeld van contrast geven, waarbij het ene instrument het andere aflost.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Blaasinstrument op gehoor

2

Snaar- en toetsinstrument op gehoor

3

Zangstem op gehoor

4

Klankkleur en klankprocessen

Bespreek de uitslag en speel het lastigste fragment nog een keer, met de vraag waar je het aan hoort.

♪ KLANKKLEUR · INSTRUMENTEN

TIPS VOOR OP HET EXAMEN

• Bepaal eerst wat de klank maakt: lucht, een vel, een snaar of elektronica. Dat sluit al veel opties uit.

• Hoor je een riet? Dubbel riet: hobo of fagot. Enkel riet: klarinet of saxofoon. Geen riet: fluit.

• Bij klankprocessen: plotseling is contrast, samensmelten is menging en geleidelijk is verschuiving.

• Beschrijf klankkleur met precieze woorden: scherp, zacht, rond, tikkend, warm, vol.