10 . De lange 19de eeuw

• Geschiedenis
• Hoger onderwijs

De lange 19de eeuw

* groei van de industriële maatschappij (van welvaart tot arbeidersprotest)

* imperalisme (kolonisatie) en nationalisme (van éénmaking tot Romantiek)

* ontstaan en botsing  van ideologieën (van anarchisme tot liberalisme)

* éénmakingen (Duitsland/Italië) en Europese conflicten en wedloop

Belgische besognes 

(1830-WOI)

Sociale strijd in 19de eeuw

Greep uit (sub)stromen: streven naar klasseloze maatschappij en gelijkheid

* Marxisme (diverse interpretaties) (via revolutie)

* Sociaal-democratie (via democratie)

* Anarchisme (geen gezag nodig)

Industriele centra België

De "Industriële As" (Samber- en Maasvallei)  was het kloppend hart van de Belgische zware industrie.

Bassin van Charleroi: Dominant in de steenkoolwinning en ijzer- en staalindustrie.

Regio Luik (Liège): wereldcentrum voor staalproductie, machinebouw (o.a. John Cockerill) en glasindustrie (Seraing).

De Borinage & centrum (regio Bergen/La Louvière): cruciale gebieden voor grootschalige mijnbouw.

Gent:  het "Manchester van het vasteland" vanwege de bloeiende textielindustrie (katoen en vlas). De stad kende een enorme groei door mechanisatie en de bouw van grote fabrieken en arbeidersbeluiken.

Antwerpen ontwikkelde zich gedurende de eeuw tot een wereldhaven, met opkomende industrie gelinkt aan handel en scheepsbouw.

Verviers: Een belangrijk centrum voor de wolindustrie

Scharnierdata in de sociale kwestie in België

1866: opheffing van het verbod op coalitie. Arbeiders krijgen het recht om zich te verenigen, wat de weg vrijmaakt voor de eerste vakbonden en collectieve acties.

1885: Oprichting van de Belgische Werkliedenpartij (BWP). De eerste echte politieke vertegenwoordiging voor arbeiders wordt een feit.

1886-7: Een golf van gewelddadige stakingen en rellen in Luik en Charleroi zet de "sociale kwestie" definitief op de politieke agenda (28 doden en honderden gewonden). De wet op loonbeschermingen verplichtte de uitbetaling van het loon in geld en verbood gedwongen aankopen in fabrieks- of caféwinkels.

1889: Eerste grote sociale wet. Een wet die de arbeid van vrouwen en kinderen (onder de 12 jaar) in fabrieken beperkt.

1893: Invoering van het Algemeen Meervoudig Stemrecht. 

Gents verleden

Adolf Daens (Aalst)

 * spilfiguur van het Daensisme en de Christene Volkspartij

* strijd voor de sociale ontvoogding van arbeiders, de veroordeling van kinderarbeid en de opkomst voor democratische rechten (algemeen stemrecht) en Vlaamse belangen, vaak tegen de behoudsgezinde katholieke zuil in.

Christen-democratie 

* streven doorgaans naar een sociaal beleid met aandacht voor de zwakkeren in de samenleving, terwijl ze tegelijkertijd de traditionele (religieuze) waarden en (geloofs) instituties van de samenleving willen behouden. 

*  evenwicht tussen het stimuleren van individuele vrijheid en verantwoordelijkheid enerzijds, en het bevorderen van sociale cohesie en solidariteit anderzijds.

Vlaams nationalisme: couleur local in België

Het Vlaams-nationalisme vóór 1914 was nog geen brede politieke ideologie die streefde naar een onafhankelijke staat, maar maakte deel uit van de bredere Vlaamse Beweging. In deze periode lag de focus vooral op culturele, taalkundige en sociale emancipatie binnen het Belgische staatsbestel (Willems, David, Conscience, Meetingpartij)

Tijdens en na WOI maakte plaats voor een radicaler, politiek Vlaams-nationalisme dat streefde naar zelfbestuur en/of meer bevoegdheden in de Vlaamse context.

Welke Vlaamse schrijver wordt beschouwd als de 'vader van de Vlaamse Beweging'?

1. Tom Lanoye
2. Hendrik Conscience
3. Stijn Streuvels
4. Guido Gezelle

H

Geletterde vrouwen

Vrouwelijke auteurs verzetten zich tegen de Victoriaanse moraal door de beperkende sociale normen, de dubbele seksuele standaard en de uitsluiting van vrouwen uit het publieke domein aan de kaak te stellen. Dit verzet uitte zich vaak in literatuur en kunst die streefde naar vrouwelijke autonomie en intellectuele vrijheid (Jane Austen- Bronte zussen- George Sand- Camille Claudel- Mary Shelley...)

Suffragettes

* militante vrouwenrechtenactivisten die zich aan het eind van de 19e en begin van de 20e eeuw, voornamelijk in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten, met acties inzetten voor vrouwenkiesrecht.

* keerden zich af van de wet en voerden acties uit zoals het inslaan van ruiten, brandstichting, het ketenen van zichzelf aan hekken, hongerstakingen en het afbreken van politieke vergaderingen (E. Pankhurst, Emily Davison)

Botsing ideologie zichtbaar in...

* stemrecht

* sociale zekerheid

* vrouwenrechten

* politiek spectrum