Traditioneel naar modern (Maatschappijwetenschappen havo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Maatschappijwetenschappen
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4,5

Introduction

Examentraining: een proces herkennen in een casus, traditioneel en modern vergelijken, een standpunt over individualisering beoordelen en verbanden leggen tussen de processen.

VERANDERING · MODERNISERING

Examentraining

Traditioneel naar modern: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Onbekend / Wikimedia Commons, publiek domein

VERANDERING · MODERNISERING

Wat ga je kunnen?

Ik kan een veranderingsproces herkennen in een casus, traditioneel en modern vergelijken en verbanden leggen tussen de processen.

VERANDERING · MODERNISERING

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: vraagt de vraag om herkennen, vergelijken, beoordelen of verklaren?

• 2. Zoek: de aanwijzing in de casus: meten en efficiëntie, zelf kiezen, of vaste regels en patronen.

• 3. Koppel: noem het proces letterlijk en geef de omschrijving in je eigen woorden.

• 4. Schrijf: proces, aanwijzing uit de casus, uitleg. Bij vergelijken noem je beide kanten.

VERANDERING · MODERNISERING

Vraagtype 1: een proces herkennen

• Je krijgt een korte casus en noemt het proces.

• Rationalisering: meten, doelmatig, wetenschappelijk.

• Individualisering: zelf kiezen, minder afhankelijk.

• Institutionalisering: vaste regels en patronen die vanzelf gelden.

In het schoolreglement staat dat leerlingen elkaar begroeten, en iedereen doet dat vanzelf. Welk proces?

A

Institutionalisering

B

Rationalisering

C

Individualisering

D

Doeltreffendheid

Syllabus 18.3. Aanwijzing: een regel die is vastgelegd en een gedragspatroon dat vanzelf gaat. Verwachte fout: individualisering omdat het over leerlingen gaat.

Mo kiest zelf studie en woonplaats. Welk proces?

Goed antwoord: individualisering, want Mo vergroot zijn zelfstandigheid en maakt zelf keuzes op verschillende gebieden. Verwachte fout: alleen vrijheid noemen zonder het proces te benoemen.

VERANDERING · MODERNISERING

Vraagtype 2: traditioneel en modern vergelijken

• Noem steeds beide kanten van de verandering.

• Rationalisering: van gewoonte en traditie naar wetenschap en doelmatigheid.

• Individualisering: van toegeschreven posities en afhankelijkheid naar zelfstandigheid.

• Gebruik de gegevens uit de casus.

In dorp A bepaalt het beroep van je vader het jouwe. In stad B kies je zelf een opleiding. Welk verschil?

A

Van zelf gekozen naar toegeschreven posities

B

Van efficiënt naar ingesleten werken

C

Van toegeschreven naar zelf gekozen posities

D

Van minder naar meer regels in het gezin

Syllabus 18.2. Verwachte fout: de richting omdraaien. Dorp A is de traditionele kant, stad B de moderne.

Een boer ging van gewoonte naar meten. Welk proces?

Goed antwoord: rationalisering, want gewoonte en traditie maken plaats voor meten en wetenschappelijk, doelmatig werken. Verwachte fout: alleen modernisering noemen zonder de verandering te benoemen.

VERANDERING · MODERNISERING

Vraagtype 3: een standpunt beoordelen

• Je moet zeggen of een bewering individualisering positief of negatief beoordeelt.

• Positief: vrijheid, emancipatie, een eigen weg.

• Negatief: minder integratie, egoïsme, eenzaamheid.

• Gebruik woorden uit de tekst als bewijs.

Een columnist schrijft dat mensen steeds minder optrekken met buren en verenigingen en eenzamer worden. Welk standpunt?

A

Individualisering als emancipatieproces

B

Individualisering als negatief proces

C

Institutionalisering als vastleggen van regels

D

Rationalisering als voorspelbaar maken

Syllabus 18.2. Aanwijzing: minder bindingen en eenzaamheid. Verwachte fout: positief kiezen omdat mensen vrijer zijn.

Dilara vindt individualisering bevrijdend. Waarom?

Goed antwoord: meer individuele vrijheid, een eigen weg kunnen gaan, minder afhankelijk van gezin of kerk, emancipatie. Verwachte fout: een negatief argument geven.

VERANDERING · MODERNISERING

Vraagtype 4: verbanden leggen

• Een casus kan twee processen tegelijk laten zien.

• Vaste regels en protocollen: institutionalisering.

• Doel is efficiëntie of meten: rationalisering.

• Noem beide processen en leg het verband uit.

Een ziekenhuis legt vaste protocollen vast om zorg efficiënter te maken. Welke processen?

A

Individualisering en rationalisering

B

Individualisering en institutionalisering

C

Alleen rationalisering

D

Rationalisering en institutionalisering

Syllabus 18.1 en 18.3. Vaste protocollen zijn standaardpatronen (institutionalisering), het doel efficiëntie is rationalisering.

Hoe helpen vaste regels om efficiënt te werken?

Goed antwoord: vaste regels en patronen (institutionalisering) maken gedrag voorspelbaar, mensen hoeven niet steeds opnieuw af te spreken en houden tijd over, zodat doelen met minder middelen worden bereikt (rationalisering). Verwachte fout: alleen zeggen dat regels handig zijn.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Een proces herkennen

2

Traditioneel en modern vergelijken

3

Een standpunt beoordelen

4

Verbanden leggen

Bespreek het vraagtype met de meeste stemmen eerst en laat een leerling de vier stappen voordoen.

VERANDERING · MODERNISERING

Tips voor op het examen

• Noem het proces altijd letterlijk (rationalisering, individualisering of institutionalisering) en haal een aanwijzing uit de casus aan.

• Bij vergelijken beschrijf je beide kanten: de traditionele én de moderne.

• Individualisering is niet automatisch goed of slecht: noem bij beoordelen het standpunt en het bewijs.

• Lees de vraag twee keer: moet je een proces noemen, een verschil beschrijven of een verband uitleggen?