Staatsvorming en globalisering (Maatschappijwetenschappen havo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Maatschappijwetenschappen
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4,5

Introduction

Examentraining: een proces herkennen in een casus, effecten beschrijven, standpunten over globalisering herkennen en soevereiniteit toepassen.

VERANDERING · DRIE PROCESSEN

Examentraining

Staatsvorming en globalisering: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Gerrit Adriaensz. Berckheyde / Wikimedia Commons, publiek domein

VERANDERING · DRIE PROCESSEN

Wat ga je kunnen?

Ik kan de drie processen herkennen in een casus en de effecten ervan beschrijven.

VERANDERING · DRIE PROCESSEN

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: wat vraagt de vraag: herkennen, beschrijven of toepassen?

• 2. Zoek: welke aanwijzing in de casus past bij staatsvorming, democratisering of globalisering?

• 3. Koppel: gebruik het begrip letterlijk en haal een zin of gegeven uit de casus erbij.

• 4. Schrijf: proces, aanwijzing uit de casus en effect. Alleen een definitie is te weinig.

VERANDERING · DRIE PROCESSEN

Vraagtype 1: een proces herkennen

• Je krijgt een casus en moet bepalen welk proces erin zit.

• Zoek de aanwijzing: gezag en belasting (staatsvorming), meer inspraak (democratisering) of contacten over grenzen (globalisering).

• Noem het proces en de aanwijzing.

Rond 1400 groeit handelsstad Valmar. Burgers betalen de vorst belasting en krijgen één munt en een leger tegen rovers. Welk proces?

A

Staatsvorming

B

Democratisering

C

Globalisering

D

Rationalisering

Syllabus 19.1: ruil van belasting en steun tegen eenheid in munten en veiligheid is staatsvorming. Verwachte fout: democratisering, omdat burgers iets bedingen.

Landen vormen een handelsblok. Welk proces?

Goed antwoord: globalisering, want landen breiden contacten en afhankelijkheden over grenzen uit; supranationale handelsblokken zijn een voorbeeld uit de syllabus (19.3). Verwachte fout: staatsvorming, omdat er een nieuw politiek verband ontstaat.

VERANDERING · DRIE PROCESSEN

Vraagtype 2: effecten beschrijven

• Je moet beschrijven wat een proces veroorzaakt.

• Noem eerst het proces, dan wat er verandert en voor wie.

• Gebruik de begrippen: bijvoorbeeld geweldsmonopolie, rechten, afhankelijkheid.

Wat is een effect van staatsvorming voor burgers in een premoderne staat?

A

Meer feodale macht van de lokale adel

B

Meer veiligheid en eenheid in wetten en munten

C

Minder handel tussen de steden

D

Een wereldwijde samenleving

Syllabus 19.1: in ruil voor steun en belasting kwamen veiligheid en eenheid in wetten en munten. Verwachte fout: de eerste optie, omdat feodale samenlevingen juist verdwenen.

Beschrijf een effect van democratisering voor burgers.

Goed antwoord: burgers kregen meer rechten, inspraak en participatie, bijvoorbeeld vrijheidsrechten, politieke rechten of vertegenwoordiging in het parlement. Verwachte fout: alleen zeggen dat ze mogen stemmen, zonder uit te leggen wat dat verandert aan hun macht.

VERANDERING · DRIE PROCESSEN

Vraagtype 3: standpunten over globalisering

• Je krijgt een uitspraak en moet bepalen wie dit zegt.

• Hyperglobalisten: kansen en groei. Andersglobalisten: pas op de plaats, zorgen over milieu en cultuur.

• Noem het standpunt en de aanwijzing in de tekst.

Een columnist: 'Overal dezelfde series, lokale cultuur verdwijnt.' Welk standpunt past?

A

Hyperglobalist: culturele uitwisseling geeft nieuw leven

B

Hyperglobalist: mondiale media bevorderen groei

C

Geen van beiden: dit gaat over staatsvorming

D

Andersglobalist: zorg om een homogenere cultuur

Syllabus 19.3: de vrees voor een steeds homogenere populaire cultuur hoort bij andersglobalisten. Verwachte fout: de tweede optie, omdat hyperglobalisten ook over cultuur praten, maar dan positief.

Open grenzen brengen groei. Welk standpunt?

Goed antwoord: hyperglobalist, want zij zien groeiperspectief en kansen voor economische ontwikkeling. Verwachte fout: andersglobalist.

VERANDERING · DRIE PROCESSEN

Vraagtype 4: soevereiniteit toepassen

• Je krijgt een situatie en moet een begrip uit de staatsvorming toepassen.

• Vraag je af: gaat het om gezag binnen de grenzen (intern) of om erkenning door andere staten (extern)?

• Noem het begrip en leg het uit met de casus.

Alle buurlanden erkennen het gezag van land X over zijn grondgebied. Welk begrip?

A

Externe soevereiniteit

B

Interne soevereiniteit

C

Het geweldsmonopolie

D

Het belastingmonopolie

Syllabus 19.1: erkenning door andere staten als hoogste gezag is externe soevereiniteit. Verwachte fout: interne soevereiniteit, omdat het over gezag gaat.

Een militie straft burgers. Welk monopolie?

Goed antwoord: het geweldsmonopolie: alleen de staat mag geweld gebruiken om de orde te handhaven; de militie neemt dit over en ondermijnt zo de interne soevereiniteit. Verwachte fout: belastingmonopolie.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Een proces herkennen

2

Effecten beschrijven

3

Standpunten over globalisering

4

Soevereiniteit toepassen

Bespreek het vraagtype met de meeste stemmen eerst en laat een leerling de vier stappen voordoen.

VERANDERING · DRIE PROCESSEN

Tips voor op het examen

• Schrijf nooit alleen de definitie op: koppel het proces aan een gegeven uit de casus.

• Gebruik de naam van het begrip letterlijk en leg uit waarom het past.

• Bij standpunten: noem het soort globalist en de aanwijzing uit de tekst.

• Lees de vraag twee keer: moet je een proces herkennen of een effect beschrijven?