Belasting en inkomensbeleid (Economie vmbo), les 1: Uitleg

OVERHEID · INKOMSTENBELASTING

Belasting en inkomensbeleid

Examenstof economie vmbo

1 / 22
next
Slide 1: Slide
New lesson editorEconomieMiddelbare schoolvmbo g, tLeerjaar 3,4

This lesson contains 22 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 45 min
Report this lesson

Introduction

Uitleg over de uitgangspunten van belasting, het schijventarief, loonheffing en aangifte, bruto, netto en besteedbaar inkomen, de factoren achter inkomensverschillen en nivelleren. Docent: dit onderwerp is alleen voor GL/TL; alle bedragen en percentages zijn verzonnen.

Items in this lesson

OVERHEID · INKOMSTENBELASTING

Belasting en inkomensbeleid

Examenstof economie vmbo

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: EC/V/1.2, 1.3, 1.4 (alleen GL/TL). Image credit: Wutsje / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

OVERHEID · INKOMSTENBELASTING

Wat ga je kunnen?

Ik kan uitleggen hoe loon- en inkomstenbelasting werken, waarom inkomens verschillen en hoe de overheid de verschillen kleiner of groter maakt.

This item has no instructions

Waar denk je aan bij belasting betalen?

Verwacht: loon, loonstrookje, Belastingdienst, aangifte, toeslag, btw, netto, bruto. Groepeer: wat gaat er van je loon af, wat krijg je terug en waarom verdient de een meer dan de ander. Dit onderwerp is alleen voor GL/TL. Alle bedragen en percentages in de les zijn verzonnen. De soorten inkomen, de Lorenzcurve en het modaal inkomen staan in de les Inkomen en inkomensverschillen, de soorten belastingen in de les over belastingen en de overheidsbegroting.

OVERHEID · INKOMSTENBELASTING

Drie uitgangspunten van belasting

  • De overheid heft belasting om taken te betalen, zoals wegen, onderwijs en zorg. Daarbij gelden drie uitgangspunten.

  • Draagkrachtbeginsel: wie meer kan dragen, betaalt meer. Iemand met een hoog inkomen betaalt dus meer belasting.

  • Profijtbeginsel: wie gebruikmaakt van iets, betaalt ervoor. Bijvoorbeeld tol voor een tunnel.

  • Solidariteitsbeginsel: we dragen de lasten samen. Gezonde mensen betalen mee aan de zorg voor zieke mensen.

Alleen GL/TL. Laat de leerlingen bij elk beginsel een eigen voorbeeld bedenken. Veelgemaakte fout: draagkracht en solidariteit door elkaar halen. Draagkracht gaat over de hoogte van het inkomen, solidariteit over samen de lasten dragen.

OVERHEID · INKOMSTENBELASTING

Proportioneel, progressief, degressief

  • Proportioneel: iedereen betaalt hetzelfde percentage, bijvoorbeeld 20% over elk inkomen.

  • Progressief: het percentage stijgt als het inkomen stijgt. De overheid gebruikt hiervoor een schijventarief.

  • Bij een schijventarief wordt je inkomen in stukken (schijven) verdeeld, elk met een eigen percentage.

  • Degressief: het percentage daalt als het inkomen stijgt.

  • Verzonnen voorbeeld: tot 30.000 euro 10%, daarboven 30%. Dat is progressief: een hoger inkomen betaalt een hoger percentage.

Alleen GL/TL. Het tarief in het voorbeeld is verzonnen, niet het echte tarief. Er zijn geen berekeningen met het schijventarief nodig: de leerling moet het soort tarief herkennen. Veelgemaakte fout: progressief verwarren met het hogere bedrag dat een hoger inkomen betaalt. Bij proportioneel betaal je ook meer euro's als je meer verdient, maar het percentage blijft gelijk.

OVERHEID · INKOMSTENBELASTING

Belasting ontduiken en ontwijken

  • Belastingontduiking is illegaal: je geeft inkomsten niet op, zodat je minder belasting betaalt.

  • Dat gebeurt in het zwarte circuit: werk of handel waarover niets wordt opgegeven, zoals een klusje dat zwart wordt betaald.

  • In het grijze circuit geef je een deel van de inkomsten wel op en een deel niet.

  • Belastingontwijking is legaal: je gebruikt de regels slim, zodat je minder belasting betaalt.

  • Belastingvlucht: mensen of bedrijven verhuizen naar het buitenland om minder belasting te betalen.

Alleen GL/TL. Het verschil is legaal of illegaal: ontduiken mag niet, ontwijken mag wel. Veelgemaakte fout: de twee woorden door elkaar halen.

Je betaalt tol voor het gebruik van een tunnel. Welk beginsel hoort hierbij?

A

Het draagkrachtbeginsel

B

Het solidariteitsbeginsel

C

Een degressief tarief

D

Het profijtbeginsel

Wie gebruikmaakt, betaalt: profijtbeginsel. Verwachte fout: draagkracht, omdat het om betalen gaat.

Vul in

Bij een proportioneel tarief betaal je altijd hetzelfde percentage van je inkomen.

proportioneel
percentage
progressief
bedrag

Proportioneel is een vast percentage. Progressief is een stijgend percentage.

OVERHEID · INKOMSTENBELASTING

Loonheffing en aangifte

  • De werkgever houdt loonheffing in op je loon: loonbelasting plus premie voor de volksverzekeringen.

  • De werkgever bepaalt de bedragen met tabellen en draagt de loonheffing af aan de Belastingdienst.

  • Wie in dienst komt, tekent een loonbelastingverklaring voor de werkgever.

  • Inkomstenbelasting gaat via een aangifte: je vult een formulier in. Ondernemers betalen inkomstenbelasting over hun winst.

  • De belastinginspecteur berekent de belasting aan de hand van de aangifte en legt een aanslag op.

Alleen GL/TL. Loonheffing is de verzamelnaam voor loonbelasting en premies volksverzekeringen. Op het loonstrookje zie je wat de werkgever inhoudt. Veelgemaakte fout: denken dat een werknemer de loonheffing zelf afdraagt.

OVERHEID · INKOMSTENBELASTING

Nieuwbouwwijk met koopwoningen in Hoofddorp, tussen 1980 en 1990

Wat telt mee bij de belasting?

  • Aftrekposten gaan van je inkomen af, zoals de rente van een hypotheek. Je betaalt dan minder belasting.

  • Het eigenwoningforfait is een bedrag dat bij je inkomen komt als je in je eigen huis woont.

  • Vermogensrendementsheffing: belasting over het rendement van je vermogen, zoals spaargeld en beleggingen.

  • Heffingskortingen gaan van de belasting af. De arbeidskorting is voor mensen die werken.

Alleen GL/TL. Het eigenwoningforfait hangt af van de WOZ-waarde van het huis. Veelgemaakte fout: aftrekposten en heffingskortingen door elkaar halen. Een aftrekpost verlaagt het inkomen waarover je belasting betaalt, een heffingskorting verlaagt de belasting zelf. Image credit: Historisch Archief Haarlemmermeer / Wikimedia Commons, CC0

OVERHEID · INKOMSTENBELASTING

Bruto, netto en besteedbaar inkomen

  • Bruto inkomen: wat je verdient, voordat er iets afgaat.

  • Belastbaar inkomen: bruto inkomen min aftrekposten. Dit is de heffingsgrondslag: het bedrag waarover je belasting betaalt.

  • Netto inkomen: bruto inkomen min de loonheffing. Dat krijg je op je rekening.

  • Besteedbaar inkomen: netto inkomen plus toeslagen. Je koopkracht is wat je daarmee kunt kopen.

  • Verzonnen voorbeeld per maand: bruto 2.600 euro, loonheffing 550, netto 2.050. Met 100 euro toeslag: besteedbaar 2.150 euro.

Alleen GL/TL. Controle: 2.600 - 550 = 2.050 en 2.050 + 100 = 2.150. Stijgen de prijzen sneller dan je besteedbaar inkomen, dan daalt je koopkracht. Veelgemaakte fout: bruto en netto door elkaar halen, of vergeten dat toeslagen bij het besteedbaar inkomen horen.

Zet op volgorde, van bruto naar besteedbaar

1

Plus toeslag: 100 euro

2

Min loonheffing: 550 euro

3

Besteedbaar inkomen: 2.150 euro

4

Bruto inkomen: 2.600 euro

5

Netto inkomen: 2.050 euro

Eerst bruto, dan loonheffing eraf, dan netto, dan toeslag erbij, dan besteedbaar. Controle: 2.600 - 550 = 2.050 en 2.050 + 100 = 2.150.

Wie draagt de ingehouden loonheffing af aan de Belastingdienst?

A

De werkgever

B

De werknemer zelf

C

De belastinginspecteur

D

De gemeente

De werkgever houdt in en draagt af. Verwachte fout: de werknemer.

OVERHEID · INKOMSTENBELASTING

Een huisarts in zijn spreekkamer in Aerdenhout, 1989

Waarom verschilt het inkomen?

  • Schaarste en productiviteit: weinig mensen kunnen het werk, of je maakt veel per uur. Dan verdien je meer.

  • Arbeidstijd en leeftijd: meer uren werken en meer ervaring geven vaak een hoger inkomen.

  • Scholing en mate van verantwoordelijkheid: een huisarts verdient meer dan iemand zonder diploma.

  • Zwaarte en onaangenaamheid van het werk betalen extra. Met macht, zoals een sterke vakbond, krijg je meer.

Alleen GL/TL. Vraag de leerlingen bij elke factor een beroep te noemen. Veelgemaakte fout: denken dat er maar een factor is. Meestal werken er meer factoren tegelijk. Image credit: Poppe de Boer / Wikimedia Commons, CC0

OVERHEID · INKOMSTENBELASTING

Inkomen per hoofd

  • Inkomen per hoofd is het nationaal inkomen gedeeld door het aantal inwoners. Je vergelijkt er landen mee.

  • Verzonnen land: nationaal inkomen 600 miljard euro, 20 miljoen inwoners. Dat is 30.000 euro per inwoner.

  • Het zegt maar beperkt iets over welvaart. Vrije tijd: een land met veel inkomen kan veel uren werken.

  • Kwaliteit van het bestaan: gezondheid en veiligheid zie je niet in het inkomen.

  • Milieu: een hoog inkomen kan komen van veel vervuiling.

Alleen GL/TL. Controle: 600 miljard = 600.000 miljoen en 600.000 : 20 = 30.000. Het land en de bedragen zijn verzonnen. Veelgemaakte fout: inkomen per hoofd gelijkstellen aan welvaart.

OVERHEID · INKOMSTENBELASTING

Schoonmakers voeren actie voor een hoger loon, Utrecht, 2010

Nivelleren en denivelleren

  • Nivelleren: de inkomensverschillen worden kleiner. Denivelleren: de verschillen worden groter.

  • Nivelleren doen subsidies, inkomensoverdrachten en de progressieve loon- en inkomstenbelasting.

  • Aftrekposten kunnen denivelleren: vooral hogere inkomens profiteren ervan.

  • Loonstijging in euro's (100 voor iedereen) nivelleert. In procenten (5% voor iedereen) denivelleert.

Alleen GL/TL, zonder berekeningen. Achtergrond: 100 euro erbij voor 2.000 en 4.000 geeft 2.100 en 4.100: in verhouding kleiner verschil. 5% erbij geeft 2.100 en 4.200: het verschil in euro's groeit van 2.000 naar 2.100. Veelgemaakte fout: nivelleren en denivelleren omdraaien. Image credit: FNV Bondgenoten Werkt in je voordeel / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Een bouwvakker krijgt een toeslag voor zwaar werk bij slecht weer. Welke factor?

A

Scholing

B

Leeftijd

C

Zwaarte en onaangenaamheid van het werk

D

Macht

Zwaar of onaangenaam werk levert vaak extra loon op.

Noem één manier om te nivelleren.

Goed: subsidies, inkomensoverdrachten, het progressieve belastingtarief of een loonstijging in euro's voor iedereen. Verwachte fout: een manier noemen die de verschillen groter maakt, zoals een loonstijging in procenten.

Wat vond je het lastigst in deze les?

1

Uitgangspunten en tarieven

2

Loonheffing en aangifte

3

Bruto, netto en besteedbaar

4

Nivelleren en denivelleren

Gebruik de uitkomst om de examentraining te sturen.

Welk beginsel vind jij het eerlijkst? Waarom?

Er is geen goed of fout: de leerling kiest draagkracht, profijt of solidariteit en geeft een reden. Let op dat de reden bij het gekozen beginsel past.

OVERHEID · INKOMSTENBELASTING

Begrippen (1/2)

  • draagkracht, profijt en solidariteit: Wie meer kan dragen betaalt meer, wie gebruikmaakt betaalt, en we dragen samen de lasten.

  • proportioneel, progressief en degressief: Vast percentage, stijgend percentage of dalend percentage.

  • schijventarief: Het inkomen in stukken, elk met een eigen percentage.

  • belastingontduiking en belastingontwijking: Illegaal minder betalen, en legaal minder betalen met slimme regels.

  • loonheffing en inkomstenbelasting: De werkgever houdt in, en je doet aangifte en krijgt een aanslag.

This item has no instructions

OVERHEID · INKOMSTENBELASTING

Begrippen (2/2)

  • aftrekpost, eigenwoningforfait en vermogensrendementsheffing: Gaat van het inkomen af, komt erbij voor een eigen huis, en belasting over vermogen.

  • heffingskorting en arbeidskorting: Een bedrag dat van de belasting afgaat, voor mensen die werken.

  • bruto, belastbaar, netto en besteedbaar inkomen: Alles, na aftrekposten, na loonheffing, en met toeslagen erbij.

  • inkomen per hoofd: Nationaal inkomen gedeeld door het aantal inwoners, beperkt als welvaartsmaat.

  • nivelleren en denivelleren: De inkomensverschillen worden kleiner of groter.

This item has no instructions