Werkvormen: Mijn eigen recept

• New lesson editor
• Mentorles
• Basisschool
• Middelbare school
• MBO
• Voortgezet speciaal onderwijs
• vmbo, mavo, havo, vwo
• Leerroute VL
• Leerroute VB

Introduction

Wat heb jij nodig om goed te leren? Veel leerlingen weten op die vraag niet meteen een antwoord. Door samen met hen hun persoonlijke recept op te stellen, wordt die vraag makkelijker te beantwoorden. Welke ingrediënten heb je nodig? Een rustige plek, uitleg met een voorbeeld, een vast maatje of af en toe een compliment? Mijn eigen recept Met de werkvorm Mijn eigen recept schrijven leerlingen op wat zij nodig hebben om te leren, om samen te werken en om zich goed te voelen in de klas. Zo leer jij de leerling achter het antwoord kennen.

Instructions

Leerlingen schrijven hun persoonlijke leer-recept

Aan de hand van een recept omschrijven de leerlingen hun ideale leersituatie. Welke ingrediënten hebben ze nodig, wat is de bereidingswijze en hoe lang mag het duren. Aan de hand van de metafoor van een recept, leren de leerlingen inzien dat zij zelf invloed hebben op de kwaliteit van hun leermomenten.

De ingrediënten

Hier schrijven de leerlingen op wat ze nodig hebben van hun omgeving, van jou en van klasgenoten.

De bereidingswijze

De leerlingen omschrijven hoe zij met deze ingrediënten een succesvolle leeromgeving scheppen. Dus wat zij zelf gaan doen. Het recept is een hulpvraag in een vorm die leerlingen snappen en die niet zwaar voelt. Het mag over leren gaan, maar ook over samenwerken of over hoe ze zich voelen.

Zo werkt het in de praktijk

1. De ingrediënten (5 minuten)
   Laat het voorbeeldrecept en de ingrediënten-kast zien en zeg dat ze ook zelf ingrediënten mogen toevoegen. Zeker de eerste keer helpt dat. Niet elke leerling weet meteen wat er nodig is.
2. Verzamel ingrediënten (5 minuten)
   Begin klassikaal met het woordweb of de poll. Leerlingen zien dan dat anderen ook dingen nodig hebben, en ze krijgen ideeën voor hun eigen recept.
3. Schrijf het recept (10 minuten)
   Leerlingen vullen de receptkaart in, op papier of digitaal. Wil je meer structuur? Laat ze dan het recept in drie gangen maken: leren, samenwerken en je goed voelen.
4. Bespreek de recepten:
   Bespreek het recept in een mentorgesprek, een leerlingbespreking of een driehoeksgesprek met ouders. Kies samen een of twee ingrediënten die de leerling echt kan gaan inzetten, en vertel wat jij met het recept gaat doen. Je kunt ook een klassenrecept maken van de ingrediënten die het vaakst terugkomen.
5. Kom erop terug
   Kijk na een paar weken samen of het recept werkt. Wat hielp? Wat moet anders? Moeten er ingrediënten bij of af? En kan je benoemen wat dan en waarom?

Studies die deze werkvorm onderbouwen

• Je weet wat een leerling nodig heeft. In handelingsgericht werken heet dit de onderwijsbehoefte: wat heeft deze leerling nodig om een doel te halen? Een gesprek met de leerling zelf is een van de manieren om daarachter te komen (Pameijer). Een recept zet het antwoord letterlijk op papier.
• Je kunt je beter in de leerling verplaatsen. In een onderzoek, van Reeve & Cheon uit 2024,  leerden docenten om bewust het perspectief van hun leerlingen aan te nemen. Daardoor sloten ze beter aan bij de interesses van leerlingen en stuurden ze minder. Aan het eind van het schooljaar voelden hun leerlingen zich meer gesteund.
• Leerlingen die zich gesteund voelen, zijn meer betrokken. Dit bleek uit een analyse met bijna 390 duizend leerlingen van Howard, Slemp & Wang. Zij concludeerden dat ondersteunend gedrag van docenten samengaat met meer betrokkenheid, betere prestaties en meer welzijn.
• Een warme band tussen docent en leerling hangt samen met meer betrokkenheid en betere leerresultaten (Roorda e.a., 2011). Wanneer je dus laat zien dat je oog hebgt voor wat jouw leerlingen nodig hebben, versterk je de relatie. Dit werkt niet alleen in het voordeel van de leerlingen, maar draagt ook bij aan het welzijn van de docent. Een afstandelijke relatie zal eerder stress veroorzaken (Spilt, Koomen & Thijs, 2011).
• Een stem alleen is niet genoeg. Leerlingen moeten ook merken dat iemand luistert en dat hun inbreng iets verandert. Daarom is stap 4, het bespreken van de recepten, de belangrijkste stap: doe zichtbaar iets met het recept. In zo'n bespreking mag je ook bijsturen. Het recept vertelt je vooral wie de leerling is en waar die zich goed bij voelt. Het ene recept mag de leerstijl van de andere leerling niet te niet doen. Wat echt helpt bij leren tijdens jouw les, ontdek je samen en moet ook haalbaar zijn voor iedereen.

Hoe maak je het?

In deze les staan sjabloonslides met varianten: een woordweb, een recept in drie gangen, een werkblad om te printen en een doorvraag-kaart. In de docent-notities bij elke slide staat extra uitleg of inspiratie.

Sla de les op en pas de vragen en/of layout aan naar jouw wens. Zo maak je de werkvorm tot een past bij jouw lessen en klassen.

Tips

1. Vraag ook wat iemands recept bederft. Juist dat zegt vaak veel: lawaai, haast, te veel moeten lezen of voor de klas moeten praten.
2. Beloof niet alles. Niet elk ingrediënt past in elke les. Zeg eerlijk wat wel en niet kan, en waarom.
3. Laat leerlingen hun recept bewaren en aanvullen. Een recept mag veranderen, bijvoorbeeld in een nieuwe periode of een nieuwe groep.
4. Een recept is geen leerstijl. Wat een leerling prettig vindt, helpt niet altijd het best bij leren. Gebruik het recept als begin van een gesprek, niet als vaste regel.

Worksheets

mijn-eigen-recept-werkblad.pdf

Mijn eigen recept

Werkvormen

Wat heb jij nodig om goed te leren, samen te werken en/of je goed te voelen in de klas?

Deze les is een verzameling sjabloonslides voor de werkvorm Mijn eigen recept.

Kies de slides die bij jouw les passen en pas de vragen aan. Je hoeft ze niet allemaal te gebruiken.

Zo werkt Mijn eigen recept

1. Kies je ingrediënten

Wat heb jij nodig?
Kleine dingen mogen ook.

2. Schrijf je recept

Wat zijn je ingrediënten en wat ga je zelf doen?

3. Bespreek je recept

Bespreek en bewerk je recept.

Kijk later of het werkt.

Bij 'Mijn eigen recept' schrijven leerlingen op wat zij nodig hebben om te leren, om samen te werken en/of om zich goed te voelen in de klas.

De ingrediënten zijn wat ze nodig hebben van hun omgeving, van jou en van klasgenoten.

De bereidingswijze is wat ze zelf gaan doen.

Geef eerst voorbeelden en zeg dat kleine dingen ook mogen. Zeker de eerste keer is dat belangrijk: sociale veiligheid is bij deze werkvorm essentieel.

De belangrijkste stap is de laatste: bespreek het recept en laat zien wat je ermee doet. Pas dan merken leerlingen dat hun stem er echt toe doet.

Zo kan een recept eruitzien

Ingrediënten

• een rustige plek om te werken

• uitleg met een voorbeeld

• weten wat het doel van de les is

• een compliment als iets lukt

Bereidingswijze

1. Ik begin met wat ik snap.

2. Zit ik vast, dan vraag ik eerst mijn buur.

3. Daarna steek ik mijn vinger op.

Dit bederft mijn recept
veel lawaai om me heen

Laat dit voorbeeldrecept zien voordat leerlingen zelf beginnen. Vertel dat elk recept anders is: wat de een nodig heeft, hoeft voor de ander niet te werken. Je kunt ook je eigen recept als docent laten zien. Dat maakt het voor leerlingen makkelijker om zelf iets op te schrijven.

Voorraadkast met ingrediënten

Om te leren

• een rustige plek

• uitleg met een voorbeeld

• een stappenplan

• eerst zelf proberen

• extra oefenen

• koptelefoon

Om samen te werken

• duidelijke taken

• een vast maatje

• iedereen komt aan het woord

• afspraken op papier

• gezelligheid

Om me goed te voelen

• een compliment

• even bewegen

• weten wat er komt

• iemand die vraagt hoe het gaat

Veel leerlingen weten niet meteen wat ze nodig hebben. Deze voorraadkast geeft ideeën.

Leerlingen mogen ingrediënten overnemen, maar ook zelf iets bedenken. Laat de slide in beeld staan terwijl ze hun recept schrijven.

Mijn eigen recept

Sjabloonslides

Hierna volgen de sjabloonslides. Op elke slide staat linksboven welke variant het is. Verander de vraag zodat hij bij jouw les en je leerlingen past.

Welk ingrediënt helpt jou om goed te leren?

Woordwolk

Begin klassikaal: leerlingen sturen anoniem een of meer ingrediënten in. Zo zien ze dat iedereen iets nodig heeft, en krijgen ze ideeën voor hun eigen recept.

Bespreek wat opvalt: welke ingrediënten komen vaak terug? Welke had je niet verwacht? Aan welk ingrediënt had jijzelf niet gedacht, maar zou je wel kunnen helpen?

1

Rust om me heen

2

Uitleg met een voorbeeld

3

Een compliment of aanmoediging

4

Duidelijke stappen of een planning

5

Samenwerken met anderen

6

Even bewegen of een pauze

Welk ingrediënt heb jij het hardst nodig?

Poll

Met deze poll zie je in één oogopslag wat de klas het meest nodig heeft. Leerlingen antwoorden anoniem.

Vraag daarna door: wanneer merk je dat dit ingrediënt helpt?

Pas de opties gerust aan je klas aan.

Om te leren

Om samen te werken

Om me goed te voelen

Woordwolk met categorieën

Welke ingrediënten heb jij nodig?

Om te leren

Om samen te werken

Om me goed te voelen

Bij het recept in drie gangen zetten leerlingen hun ingrediënten in drie categorieën. Dat geeft structuur en laat zien dat een recept over meer gaat dan alleen leren. Pas de categorieën gerust aan, bijvoorbeeld naar thuis, op school en in de klas.

Mijn recept

Ingrediënten

Wat heb ik nodig om goed te leren en samen te werken?

Bereidingswijze

Wat doe ik zelf?

Dit bederft mijn recept

Print de receptkaart uit de bijlage of laat leerlingen een eigen receptkaart ontwerpen.
Ze vullen in wat ze nodig hebben (de ingrediënten), wat ze zelf gaan doen (de bereidingswijze) en wat juist niet werkt.

Wat is jouw recept?

Open vraag

Leerlingen schrijven hun recept op.

Leerlingen zien elkaars antwoorden niet met naam.

Gebruik de recepten in een mentorgesprek of leerlingbespreking, en laat weten wat je ermee wilt doet.

Wat bederft jouw recept?

Wat werkt dus juist niet voor jou?

Open vraag

Wat iemands recept bederft, zegt vaak net zoveel als de ingrediënten: lawaai, haast, voor de klas moeten praten. Neem deze antwoorden serieus en bespreek ze liever een-op-een dan klassikaal.

Open vraag

Wat is jouw recept voor...

een goede samenwerking?

Een ander recept wat je je leerlingen kunt laten maken is over hoe zij het liefst samenwerken.
Hoe zien zij een goede samenwerking en wat hebben ze daarvoor nodig?

Open vraag

Bereidingswijze:

Hoe zet jij jouw ingrediënten deze week in?

Hebben de leerlingen hun recept al gemaakt, dan kun je hier op diverse momenten naar refereren.
Zo blijven ze zich bewust van de ingrediënten die hen helpen en wat ondersteunt bij het leren.

Ons klassenrecept

Onze belangrijkste ingrediënten

De bereidinswijze

Mijn rol en bijdrage aan de klas is...

Dit bederft ons recept

• Ingrediënt 1:

• Ingrediënt 2:

• Ingrediënt 3:

• Taak 1:

• Taak 2:

• Taak 3:

Zou je als mentor een recept willen maken voor de hele klas, dan zou je deze kaart met elkaar kunnen invullen.
Gebruik dan slides 6,7 en/of 8 als opstart.

Pas in dit geval wel de vraag op die slides aan.

Mijn recept bespreken

Mijn recept beoordeling

• Welk ingrediënt bleek het belangrijkst?

• Waar merkte je aan dat het je hielp bij het leren?

• Wat zou je uit je recept weglaten?

Mijn recept bespreking

• Wat ga je aanpassen aan je recept?

• Wat heb je daarvoor van anderen nodig?

• Wanneer kijken we of het heeft gewerkt?

Print deze receptkaart of laat leerlingen hem overtekenen. Ze vullen in wat ze nodig hebben (de ingrediënten), wat ze zelf gaan doen (de bereidingswijze) en wat juist niet werkt. Daarna maken ze een foto en uploaden die bij de fotovraag.

Hoe goed werkte jouw recept de afgelopen weken?

Poll

Kom na een paar weken terug op het recept. Laat leerlingen eerst met deze emojipoll aangeven hoe het gaat, en vraag daarna door: welk ingrediënt hielp? Wat wil je aanpassen? Een recept mag veranderen.

Vind meer inspiratie op ons Inspiratiekanaal.

Alle werkvormen van LessonUp vind je op het kanaal WoW.

Werkvormen

Deze les is een verzameling sjabloonslides voor de werkvorm Mijn eigen recept.

Kies de slides die bij jouw les passen en pas de vragen aan. Je hoeft ze niet allemaal te gebruiken.