Arbeidsrelatie, ontslag, OR (Bedrijfseconomie vwo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Bedrijfseconomie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Examentraining met 8 vragen in 4 vraagtypen: arbeidsrelatie, ontslagroute, rechten van de OR en gevolgen berekenen. Leerlingen werken casussen en berekeningen uit; de notes bevatten de uitwerking.

Een contract met pen, 2016. Foto: Blogtrepreneur, CC BY 2.0

EXAMENSTOF · PERSONEEL · ONTSLAG EN OR

Examentraining

Arbeidsrelatie, ontslag, OR: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Blogtrepreneur / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

EXAMENSTOF · PERSONEEL · ONTSLAG EN OR

Wat ga je kunnen?

Ik kan bij een casus de arbeidsrelatie bepalen, de ontslagroute kiezen, de rechten van de OR toepassen en de gevolgen voor de organisatie berekenen.

EXAMENSTOF · PERSONEEL · ONTSLAG EN OR

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees de casus: wie werkt voor wie, en wat is er gebeurd of gepland?

• 2. Bepaal het begrip: arbeidsrelatie, ontslagroute of OR-recht, met het kernwoord uit de uitleg.

• 3. Rekenen: schrijf de regel en de gegevens op, reken in stappen en controleer je antwoord.

• 4. Gevolg: noem wat het betekent voor de organisatie: kosten, tijd, risico of binding.

EXAMENSTOF · PERSONEEL · ONTSLAG EN OR

Vraagtype 1: arbeidsrelatie

• Je bepaalt welke arbeidsrelatie bij de casus past en welke vorm van de arbeidsovereenkomst het is.

• Stap 1: zijn gezagsverhouding, arbeidsverplichting en loon alle drie aanwezig? Dan is het een arbeidsovereenkomst, ook als het contract anders heet.

• Stap 2: kijk bij een arbeidsovereenkomst naar de vorm: bepaalde of onbepaalde tijd, nul-uren, min-max of voorovereenkomst.

Kofi levert drie dagen per week webdesign aan een studio. Het contract heet overeenkomst van opdracht, maar de studio bepaalt zijn werktijden en geeft dagelijks instructies. Hij krijgt een vast bedrag per maand. Welke arbeidsrelatie is dit?

A

Een overeenkomst van opdracht, want zo staat het op papier

B

Een individuele arbeidsovereenkomst, ondanks de naam

C

Een cao, want de studio bepaalt de voorwaarden

D

Geen arbeidsrelatie, want hij werkt maar drie dagen

Syllabus C2 (17.4, 17.5). Alle drie de voorwaarden zijn aanwezig: gezagsverhouding (instructies, werktijden), arbeidsverplichting en loon (vast bedrag per maand). De naam op het contract beslist niet. Verwachte fout: de naam op het papier volgen.

Een kledingwinkel roept Aisha op als het druk is. Er is geen minimum aantal uren afgesproken. Welke vorm van de arbeidsovereenkomst is dit?

A

Een oproepcontract met min-max uren

B

Een overeenkomst van opdracht

C

Een oproepcontract met nul-uren

D

Een contract voor bepaalde tijd met vaste uren

Syllabus C2 (17.5). Geen minimum aantal uren betekent nul-uren. Bij min-max staat een minimum vast. Verwachte fout: min-max kiezen omdat het ook een oproepcontract is.

EXAMENSTOF · PERSONEEL · ONTSLAG EN OR

Vraagtype 2: ontslagroute

• Je bepaalt welke ontslagroute bij de casus past en wat dat betekent voor de organisatie.

• Dringende reden: ontslag op staande voet, toetsing door de kantonrechter. Bedrijfseconomisch of langdurig arbeidsongeschikt: via het UWV.

• Samen afspreken dat het contract eindigt: wederzijds goedvinden.

Jamal is al ruim twee jaar ziek. Het bedrijf heeft samen met de bedrijfsarts alles gedaan voor herstel en terugkeer, maar Jamal is niet hersteld. Welke ontslagroute volgt de werkgever?

A

Ontslag via het UWV wegens langdurige arbeidsongeschiktheid

B

Ontslag op staande voet wegens ziekteverzuim

C

Ontslag via het UWV wegens bedrijfseconomische redenen

D

Alleen ontslag met wederzijds goedvinden is mogelijk

Syllabus C2 (17.10): redenen voor ontslag via het UWV. Langdurige arbeidsongeschiktheid loopt via het UWV, na inspanningen om de werknemer te laten re-integreren. Verwachte fout: ziekte zien als dringende reden voor ontslag op staande voet.

Een boekhouder en haar werkgever spreken in overleg af dat haar contract eindigt, met een vergoeding en outplacement. Wat is een voordeel voor de werkgever ten opzichte van ontslag via het UWV?

A

De werknemer kan de afspraak nooit meer terugdraaien

B

Het gaat sneller en er is minder kans op een procedure

C

Er hoeft geen enkele vergoeding betaald te worden

D

De kantonrechter keurt het ontslag vooraf goed

Syllabus C2 (17.10): ontslag met wederzijds goedkeuren (wederzijds goedvinden). Er is geen toestemming van het UWV of de rechter nodig; daardoor sneller en minder kans op een procedure. De werknemer heeft nog wel enige bedenktijd. Verwachte fout: denken dat er bij wederzijds goedvinden niets meer betaald hoeft te worden.

EXAMENSTOF · PERSONEEL · ONTSLAG EN OR

Vraagtype 3: rechten van de OR

• Je bepaalt welk recht van de ondernemingsraad bij een besluit hoort.

• Instemmingsrecht: het besluit kan niet zonder akkoord, bijvoorbeeld bij een personeelsvolgsysteem. Adviesrecht: de directie vraagt advies, bijvoorbeeld bij fusie of reorganisatie.

• Informatierecht: de OR krijgt de informatie die nodig is. Initiatiefrecht: de OR doet zelf voorstellen.

Een logistiek bedrijf wil een systeem invoeren dat de prestaties van medewerkers per uur bijhoudt. Welk recht heeft de ondernemingsraad bij dit besluit?

A

Adviesrecht: de OR geeft advies, de directie beslist

B

Initiatiefrecht: de OR beslist zelf over het systeem

C

Informatierecht: de OR mag het systeem alleen inzien

D

Instemmingsrecht: het besluit kan niet zonder akkoord

Syllabus C2 (17.9). Een personeelsvolgsysteem valt onder het instemmingsrecht. Verwachte fout: adviesrecht kiezen, omdat de OR 'meepraat'.

Een bedrijf besluit tot een fusie met een concurrent. Wat moet de directie doen voordat het besluit definitief is?

A

De OR om advies vragen en dat advies afwegen

B

De OR om instemming vragen, anders is het besluit ongeldig

C

De vakbond om toestemming vragen

D

De OR achteraf informeren zodra de fusie rond is

Syllabus C2 (17.9). Een fusie valt onder het adviesrecht. Gevolg voor de organisatie: het besluit duurt langer. Verwachte fout: instemmingsrecht kiezen.

EXAMENSTOF · PERSONEEL · ONTSLAG EN OR

Vraagtype 4: gevolgen berekenen

• Je rekent uit wat een regel of afspraak de organisatie kost. De gegevens staan in de vraag.

• Transitievergoeding: een derde maandsalaris per dienstjaar, dus aantal dienstjaren x maandsalaris x 1/3.

• Loonkosten na een cao-verhoging: loonkosten x het percentage van de verhoging. Let op: gevraagd is de stijging, niet het nieuwe totaal.

Een werkgever zegt het contract van Dilan via het UWV op wegens bedrijfseconomische redenen. Dilan verdient € 3.000 bruto per maand en is 6 hele jaren in dienst. De regel is een derde maandsalaris per dienstjaar. Hoe hoog is de transitievergoeding?

A

€ 18.000

B

€ 9.000

C

€ 6.000

D

€ 3.000

Syllabus C2 (17.10, berekenen). Uitwerking: 6 dienstjaren x € 3.000 x 1/3 = € 6.000. Controle: € 3.000 / 3 = € 1.000 per jaar, x 6 = € 6.000. Fouten: € 18.000 (6 x € 3.000, vergeet de derde), € 9.000 (een half in plaats van een derde maandsalaris), € 3.000 (één maandsalaris).

Een metaalbedrijf heeft 40 werknemers met gemiddeld € 3.200 bruto loon per maand. Een nieuwe cao verhoogt alle lonen met 2,5%. Met hoeveel stijgen de loonkosten per jaar (alleen bruto loon, 12 maanden)?

A

€ 3.200

B

€ 1.574.400

C

€ 38.400

D

€ 384.000

Syllabus C2 (17.6, cao). Uitwerking: 40 x € 3.200 = € 128.000 per maand; x 12 = € 1.536.000 per jaar; x 2,5% = € 38.400. Controle: € 128.000 x 0,025 = € 3.200 per maand, x 12 = € 38.400. Fouten: € 3.200 (alleen de maandstijging), € 1.574.400 (het nieuwe totaal), € 384.000 (factor 10 te groot).

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Arbeidsrelatie bepalen

2

Ontslagroute kiezen

3

Rechten van de OR

4

Gevolgen berekenen

EXAMENSTOF · PERSONEEL · ONTSLAG EN OR

Tips voor op het examen

• Zoek bij een arbeidsrelatie eerst naar de gezagsverhouding: die geeft vaak de doorslag.

• Koppel een ontslagroute aan de reden in de casus: dringende reden, bedrijfseconomisch of langdurig ziek.

• Bij OR-rechten: kan het besluit niet zonder akkoord, dan is het instemming; vraagt de directie alleen een mening, dan is het advies.

• Schrijf bij rekenen eerst de regel op en controleer of je de stijging of het nieuwe totaal berekent.