LUIDER 11 · War (Edwin Starr)

• newEditor
• Muziek
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo g, t, havo, vwo
• Leerjaar 3-6

Introduction

LUIDER, protestsongs in de schijnwerpers. Les 11: War van Edwin Starr (1970). Het antioorlogslied dat Motown zijn sterren niet liet zingen. Edwin Starr schreeuwde het uit. Vraag van de les: Waarom mocht een minder bekende zanger zingen wat de sterren niet durfden? Les van 30 tot 40 minuten met video, de tekst in eigen woorden, hoe de muziek protesteert en een stelling. Map 2: Vrede en de bom (1970-1983).

LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS

11

WAR

EDWIN STARR · 1970

Het antioorlogslied dat Motown zijn sterren niet liet zingen. Edwin Starr schreeuwde het uit.

Les over War van Edwin Starr (1970), een lied tegen de Vietnamoorlog van Motown. De Temptations namen het eerst op, maar Motown durfde hun versie niet als single uit te brengen; Starr maakte er een schreeuwende nummer 1-hit van. Het nummer zelf bevat geen grof taalgebruik; de video is alleen audio. Past goed naast les 13 (What's Going On, ook Motown, ook over Vietnam, maar zacht en vragend) en les 10 (Ohio). Image credit: Onbekend / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)

LUIDER

11 · WAR · EDWIN STARR

DE VRAAG VAN DEZE LES

Waarom mocht een minder bekende zanger zingen wat de sterren niet durfden?

NA DEZE LES KUN JE

• vertellen tegen welke oorlog War protesteert en waarom in 1970

• uitleggen waarom Motown de versie van The Temptations niet als single uitbracht

• beschrijven hoe ritme, stem en arrangement het lied tot een schreeuw maken

Vraag vooraf: wat riskeert een beroemde artiest als hij zich uitspreekt over politiek? En wat riskeert een onbekende? Heb je les 13 over What's Going On gedaan, zeg dan vast: dit is hetzelfde platenlabel en dezelfde oorlog, maar een heel andere aanpak.

LUIDER

11 · WAR · EDWIN STARR

EERSTE KEER LUISTEREN

Edwin Starr, War (1970)

Welke instrumenten hoor je in de eerste tien seconden? Hoe zou je de stem van Starr beschrijven?

Officiële audio van Motown (kanaal Edwin Starr - Topic, van de verzamelaar 20th Century Masters). Laat leerlingen woorden noemen voor de stem: rauw, boos, schreeuwend, als een predikant of een sergeant. Wijs op het begin: een roffel op de drums en een stoot van de blazers, als een alarm. Verder kijken: Starr live in het Duitse tv-programma Beat-Club, 1972 (https://www.youtube.com/watch?v=3Y3y5BSBtQA). De versie van The Temptations staat op hun album Psychedelic Shack (1970): laat voor vergelijking een stukje horen als je tijd hebt.

LUIDER

11 · WAR · EDWIN STARR

DE TIJD

De Vietnamoorlog verdeelt Amerika

Al jaren vechten Amerikaanse soldaten in Vietnam. Jonge mannen worden opgeroepen via de dienstplicht: je moet, of je wilt of niet.

In 1969 en 1970 gaan honderdduizenden Amerikanen de straat op tegen de oorlog. In mei 1970 schiet de Nationale Garde op een protest aan de universiteit van Kent State: vier studenten komen om.

Wake tegen de Vietnamoorlog in Washington, 15 oktober 1969.

Achtergrond: de VS steunden Zuid-Vietnam tegen het communistische Noord-Vietnam. In totaal kwamen ongeveer 58.000 Amerikaanse militairen om en een veelvoud aan Vietnamezen. In december 1969 hield de regering een loting om te bepalen wie als eerste werd opgeroepen. Eind april 1970 maakte president Nixon bekend dat Amerikaanse troepen ook Cambodja binnengingen; dat leidde tot nieuwe protesten, waaronder dat van Kent State op 4 mei 1970 (zie les 10, Ohio). De foto toont een wake met kaarsen in Washington tijdens de landelijke actiedag tegen de oorlog, het Moratorium van 15 oktober 1969. Image credit: "Photograph taken by Marion S. Trisko, Warren K. Leffler or Thomas J. O'Halloran / Wikimedia Commons (Public domain)

LUIDER

11 · WAR · EDWIN STARR

DE MAKERS

Een lied dat Motown liever in de la hield

War is geschreven door Norman Whitfield en Barrett Strong, schrijvers bij Motown in Detroit. The Temptations namen het in 1969 op voor hun album.

Studenten schreven Motown brieven: breng het uit als single! Maar Motown weigerde. Het label was bang dat de groep fans zou verliezen die niets van politiek wilden weten.

The Temptations bij The Ed Sullivan Show, 1969.

Whitfield was producer en schrijver van de Temptations en gaf de groep eind jaren zestig een nieuw, psychedelisch geluid met lange nummers over maatschappelijke onderwerpen, zoals Cloud Nine en Ball of Confusion. Het album Psychedelic Shack verscheen in maart 1970. Motown-baas Berry Gordy wilde het imago van zijn populairste mannengroep niet op het spel zetten, en de groep zelf voelde er ook weinig voor. Vergelijk met les 13: een jaar later botste Marvin Gaye met Gordy over What's Going On. Barrett Strong zong eerder zelf de eerste Motown-hit, Money (That's What I Want), uit 1959. Image credit: Bernie Ilson, Inc. / Wikimedia Commons (Public domain)

LUIDER

11 · WAR · EDWIN STARR

DE ZANGER

Edwin Starr heeft niets te verliezen

Edwin Starr was geen grote ster bij Motown. Hij had een paar hits, maar zijn naam stond niet op het spel. Hij had zelf drie jaar in het Amerikaanse leger gediend.

Starr wilde het lied graag zingen. Whitfield nam het opnieuw op, harder en feller. Op 15 mei 1970 zong Starr het in, elf dagen na Kent State. In juni kwam de single uit.

3 weken

OP NUMMER 1 IN DE AMERIKAANSE HITLIJST, AUGUSTUS EN SEPTEMBER 1970

Edwin Starr heette eigenlijk Charles Edwin Hatcher (1942 tot 2003), geboren in Nashville en opgegroeid in Cleveland. In het leger was hij gelegerd in Europa. Zijn eerste hits, zoals Agent Double-O-Soul (1965), maakte hij bij het kleine Detroitse label Ric-Tic, dat later door Motown werd gekocht; Twenty-Five Miles (1969) haalde de top 10. War verscheen op Gordy, een sublabel van Motown. Het werd zijn enige nummer 1-hit en een van de best verkochte singles van 1970. Later verhuisde Starr naar Engeland, waar hij populair was in de Northern Soul-scene; hij overleed in 2003 in de buurt van Nottingham.

LUIDER

11 · WAR · EDWIN STARR

DE TEKST

Waar gaat het over?

Volledige tekst: genius.com

REFREIN

Een vraag en een antwoord. De zanger vraagt waar oorlog eigenlijk goed voor is. Het antwoord is kort, hard en laat geen twijfel. Het koor valt hem steeds bij.

COUPLETS

De zanger somt op wat oorlog allemaal kapotmaakt, voor de soldaten en voor de mensen thuis. Volgens hem lost geweld niets op en moeten mensen een andere uitweg zoeken.

TUSSEN DE REGELS

Het lied noemt Vietnam nergens bij naam. Het gaat over oorlog in het algemeen. Daardoor past het ook bij latere oorlogen, en wordt het nog steeds gezongen.

Lees de volledige tekst samen via de link (de tekst is auteursrechtelijk beschermd en staat daarom niet op de dia). Wijs op de vorm: een vraag en een antwoord, zoals een leus bij een demonstratie. Starr roept tussendoor uitroepen die uit de kerk en van James Brown komen. Wie spreekt er? Geen soldaat en geen politicus, maar iemand die de gevolgen ziet. Doorvraag: waarom zou Whitfield Vietnam niet bij naam noemen?

LUIDER

11 · WAR · EDWIN STARR

VRAAG

Het refrein is een vraag met een kort, fel antwoord. Waarom werkt dat zo goed bij een protest?

A

Een radiozender mag het dan niet meer weigeren te draaien

B

Een menigte kan het makkelijk samen roepen, als een leus

C

Een luisteraar hoort er dan precies in welke oorlog het is

D

Een koor kan het dan in meerdere stemmen harmonisch zingen

Het goede antwoord: een menigte kan het samen roepen. Vraag en antwoord werkt als een leus bij een demonstratie, en demonstranten tegen de Vietnamoorlog riepen het ook zo. Het lied noemt Vietnam juist niet bij naam, en radiozenders konden het gewoon weigeren. Doorvraag: waar ken je dat vraag-en-antwoordpatroon nog meer van? (De kerk, het voetbalstadion, een demonstratie, hiphop-optredens.)

LUIDER

11 · WAR · EDWIN STARR

DE MUZIEK

Zo klinkt een lied als een alarm

Ritme

Het begint met een roffel en een klap van de blazers. Daarna is alles ritme: ook gitaar, bas en stem spelen als slagwerk.

Stem

Starr schreeuwt meer dan hij zingt: rauw, als een predikant. Tussendoor roept hij kreten in de stijl van James Brown.

Koor

Achtergrondzang van twee Motown-groepen, The Originals en The Undisputed Truth. Zij geven het antwoord als een menigte.

Productie

Norman Whitfield mengt soul met funk en psychedelische rock: vervormde gitaar, tamboerijn, harde blazers.

Verdieping voor conservatoriumstudenten en muziekleerlingen. Whitfields psychedelische soul (vanaf Cloud Nine, 1968) is Motowns antwoord op Sly and the Family Stone en op de psychedelische rock van die tijd: lange nummers die blijven doorstomen, effecten op de gitaar, veel ruimte voor ritme. Vergelijk de versie van The Temptations (meer stemmen die elkaar afwisselen, losser) met die van Starr (één felle stem tegenover een koor). Vergelijk ook met What's Going On (les 13): zelfde label, zelfde oorlog, maar daar een zachte, zwevende sound, meerstemmige zang van één zanger en een vragende toon. Het call-and-response-principe komt uit de gospel en de zwarte kerk, net als bij Respect van Aretha Franklin. Doorvraag: waarom past een schreeuw beter bij dit lied dan een mooie, zuivere zangstem?

LUIDER

11 · WAR · EDWIN STARR

TIJDLIJN

Een lied dat bleef terugkomen

1969

The Temptations nemen War op voor een album.

1970

Edwin Starr brengt War uit als single: nummer 1.

1971

Marvin Gaye stelt zijn eigen vraag over de oorlog.

1986

Bruce Springsteen scoort een hit met een liveversie.

2001

Na de aanslagen van 11 september raden radiobazen het lied af.

2003

Starr overlijdt, in het jaar van de oorlog in Irak.

1971: What's Going On van Marvin Gaye, zie les 13. Springsteen en de E Street Band speelden War in september 1985 live in Los Angeles; de single haalde in 1986 nummer 8 in de Amerikaanse hitlijst. Frankie Goes to Hollywood maakte in 1984 een eigen versie. In 2001 stond War op een lijst van het radiobedrijf Clear Channel met liedjes die zenders na 11 september beter niet konden draaien; dat was een advies, geen verbod. Starr overleed op 2 april 2003, twee weken na het begin van de oorlog in Irak.

1

Eens

2

Oneens

LUIDER

11 · WAR · EDWIN STARR

STELLING

Een protestsong moet boos klinken, anders luistert niemand.

Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: War en What's Going On gaan allebei over dezelfde oorlog en kwamen van hetzelfde label. Welke van de twee zou jou meer overtuigen, en waarom? Doorvraag 2: werkt boosheid anders bij iemand die het al met je eens is dan bij iemand die twijfelt?

LUIDER

11 · WAR · EDWIN STARR

TERUG NAAR DE VRAAG

Waarom mocht een minder bekende zanger zingen wat de sterren niet durfden?

WAT BLIJFT

• Motown hield de versie van The Temptations van de single af, omdat het label bang was dat zijn populairste groep fans zou verliezen.

• Edwin Starr had minder te verliezen en had zelf in het leger gediend: hij kon het lied met volle overtuiging uitschreeuwen.

• Het korte vraag-en-antwoord, het harde ritme en zijn rauwe stem maakten van War een leus die het hele land kon meeroepen.

LUIDER

11 · WAR · EDWIN STARR

Kies een probleem van nu. Maak je er een schreeuw van, zoals War, of een vraag, zoals What's Going On?

Exitvraag. Een goed antwoord noemt een concreet probleem, kiest een aanpak en legt uit waarom die past bij het onderwerp of bij het publiek dat je wilt bereiken (boosheid om mensen wakker te schudden, een vraag om twijfelaars mee te nemen). Veelgemaakte fout: alleen zeggen wat je mooier vindt, zonder het verband met het onderwerp of het publiek.

LUIDER

11 · WAR · EDWIN STARR

LUISTER VERDER

ALLE 50 SONGS IN ÉÉN PLAYLIST

Van Strange Fruit tot Stefania, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op LUIDER · 50 protestsongs.

Open de playlist

Slotdia: de playlist LUIDER · 50 protestsongs op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/41vJVRAfJVVrgMEmJFl0bG), met alle songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.