Toonsoort en toonladders (Muziek vwo), les 3: Terugblik quiz

• newEditor
• Muziek
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Terugblik met quiz van tien vragen over toonsoorten, toonladders, modaliteit en atonaliteit.

VAKTHEORIE · TOONSOORT

QUIZ

Terugblik: Toonsoort en toonladders

Les 3 van 3. Leerlingen beantwoorden individueel; bespreek na elke paar vragen kort de antwoorden. Image credit: Félix Nadar / Wikimedia Commons, publiek domein

Wat is waar over de reeks in de dodecafonie?

A

De reeks bestaat uit zeven tonen van majeur

B

De eerste toon is altijd een grondtoon

C

De reeks wisselt elke maat van toonsoort

D

Elke van de twaalf tonen komt één keer voor

In een twaalftoonsreeks klinken alle twaalf tonen één keer. De reeks is juist niet gebonden aan een majeurtoonladder of aan een grondtoon.

Zet de werken op volgorde van ontstaan

1

Stravinsky: Petroesjka (1911)

2

Schönberg: Suite voor piano op. 25 (1923)

3

Schönberg: Drie Klavierstücke op. 11 (1909)

4

Wagner: Tristan und Isolde (1859)

Tristan 1859, Drie Klavierstücke 1909, Petroesjka 1911, Suite op. 25 1923. Fout: Petroesjka vóór de Drie Klavierstücke zetten.

Fis majeur heeft zes kruisen. Wat is zijn parallelle toonsoort?

A

dis mineur

B

fis mineur

C

gis mineur

D

bes mineur

Dis mineur heeft ook zes kruisen. Fis mineur is de gelijknamige toonsoort met drie kruisen.

Waarom mist een mineurvorm de leidtoon?

Goed: oorspronkelijk mineur mist de leidtoon, omdat de zevende toon een hele toon onder de grondtoon ligt, geen halve toon. Verwachte fout: zeggen dat mineur nooit een leidtoon kan hebben. Harmonisch mineur heeft hem wel.

Vul in: dorisch en mixolydisch

Dorisch lijkt op mineur met een verhoogde zesde toon, mixolydisch lijkt op majeur met een verlaagde zevende toon.

zesde

zevende

vierde

tweede

Dorisch heeft een hele toon tussen de vijfde en zesde trap, mixolydisch een verlaagde zevende. Veelgemaakte fout: de vierde toon invullen bij lydisch.

Omhoog a b c d e fis gis a, omlaag a g f e d c b a. Welke toonladder is dit?

A

Harmonisch mineur

B

Oorspronkelijk mineur

C

Melodisch mineur

D

Dorisch

Omhoog zijn de zesde en zevende toon verhoogd, omlaag niet: melodisch mineur. Harmonisch mineur verhoogt alleen de zevende toon.

Welke majeur toonsoort heeft vier mollen?

A

Des majeur

B

Es majeur

C

As majeur

D

Bes majeur

As majeur heeft vier mollen: bes, es, as en des. Es heeft er drie, Bes twee en Des vijf.

Wat gebeurt er met de leidtoonspanning in dodecafone muziek?

A

Ze verdwijnt, omdat er geen grondtoon is

B

Ze wordt sterker, omdat elke toon een leidtoon is

C

Ze blijft bestaan, omdat de reeks in majeur staat

D

Ze verhuist naar de dominant

Zonder grondtoon is er niets waar de leidtoon naartoe trekt. Wie sterker kiest, verwart veel spanning met gerichte spanning.

Noem een toonladder zonder halve tonen.

Goed: pentatoniek (vijf tonen) of de heletoonsladder (zes hele tonen). Beide zijn goed. Verwachte fout: de bluestoonladder of chromatiek noemen, die juist halve tonen hebben.

Waarom klinkt muziek op een heletoonsladder zwevend?

A

Er zijn twaalf grondtonen die afwisselen

B

De toonladder heeft vijf tonen, geen terts

C

Elke toon werkt als dominant naar de grondtoon

D

Geen halve toon, dus geen leidtoon of grondtoon

Zonder halve toon is er geen leidtoonspanning en geen duidelijke grondtoon. Wie twaalf grondtonen kiest, denkt aan chromatiek of dodecafonie.

Hoe zeker voel je je over dit onderwerp?

1

Heel zeker

2

Redelijk zeker

3

Niet zo zeker

4

Helemaal niet zeker

Gebruik de uitslag om te bepalen of je een onderdeel herhaalt.

♪ VAKTHEORIE · TOONSOORT

GOED GEDAAN!

Je weet nu hoe je toonsoorten, kerktoonsoorten en bijzondere toonladders herkent en hoe tonale en atonale processen klinken. Kijk de vragen na die je fout had en luister de fragmenten uit les 1 en 2 nog eens.