Muziek en andere kunsten (Muziek vmbo), les 1: Uitleg

• newEditor
• Muziek
• Middelbare school
• vmbo g, t
• Leerjaar 3,4

Introduction

Uitleg over muziek en andere kunsten voor vmbo: opera, aria, musical en song, de kunstvormen beeldende kunst, dans, drama, film en literatuur en hun functies, met drie luister- en kijkfragmenten.

LUISTEREN · ANDERE KUNSTEN

MUZIEK EN ANDERE KUNSTEN

Opera en musical, examenstof muziek vmbo

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: MU/K/9 (eerste gedachtestreepje), MU/K/3 2.1.r. Image credit: Gérard / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

♪ LUISTEREN · ANDERE KUNSTEN

WAT GA JE KUNNEN?

Ik kan in een opera of musical andere kunstvormen herkennen en zeggen welke functie ze hebben.

Waar kijk je naar en wat hoor je bij een grote voorstelling?

Verwachte woorden: zang, dans, kostuums, decor, toneel, licht, orkest, verhaal. Gebruik de woorden als opstap: bij een voorstelling is muziek vaak niet alleen. Er komen andere kunstvormen bij. Welke en wat ze doen, leren ze in deze les. Let op: alleen GL/TL, de CE-stof muziek geldt in de syllabus alleen voor de gemengde en theoretische leerweg.

Ontwerp voor het decor van de opera Aida, Parijs 1880

♪ LUISTEREN · ANDERE KUNSTEN

OPERA: EEN VERHAAL IN ZANG

• Een opera is een voorstelling waarin een verhaal vooral wordt gezongen, met een orkest.

• Er zijn zangers in kostuums, een decor en vaak een koor.

• Een solo voor één zanger in een opera heet een aria.

• Luister: een zangeres zingt een aria van Mozart.

Syllabus MU/K/3 2.1.r: opera. De aria heeft een sterretje: leerlingen moeten het begrip herkennen, het wordt in het CSE niet als antwoord gevraagd. Daarom komt aria alleen in meerkeuzevragen voor, nooit als open of invulvraag. Veelgemaakte fout: denken dat een aria een heel stuk of de hele opera is. Een aria is één solo binnen een opera. Image credit: Philippe Chaperon (restauratie Adam Cuerden) / Wikimedia Commons, publiek domein

Video: Mozart: De Toverfluit, aria van de Koningin van de Nacht, Diana Damrau (sopraan), The Royal Opera (kanaal: Royal Ballet and Opera). Wat hoor en zie je? Een sopraan zingt alleen, met een orkest erbij, heel hoog en snel. Ze draagt een kostuum met een sterrenkroon en staat voor een donkerblauw decor vol sterren. Dit is een aria: een solo voor één zanger in een opera. Let ook op wat je ziet: het decor en het kostuum zijn beeldende kunst.

Het theater voor de musical De Leeuwenkoning, Hamburg 2016

♪ LUISTEREN · ANDERE KUNSTEN

MUSICAL: SPELEN, ZINGEN EN DANSEN

• Een musical is een voorstelling met toneelspel, zang en dans.

• Tussen de gesproken scènes klinken liedjes. Zo'n lied heet een song.

• Vaak speelt een band of een klein orkest mee.

• Luister: een song uit de musical Wicked.

Syllabus MU/K/3 2.1.r: musical en song. Song heeft een sterretje: alleen herkennen, niet als antwoord vragen buiten meerkeuze. Het theater op de foto is het theater voor de musical De Leeuwenkoning in Hamburg. Veelgemaakte fout: opera en musical door elkaar halen. Ze vertellen allebei een verhaal met muziek. Een opera heeft meestal klassieke zang, een musical heeft vaak songs tussen gesproken scènes. Image credit: Avda / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Video: Wicked, Popular, uit de musical Wicked (kanaal: WICKED The Musical). Wat hoor en zie je? Een actrice zingt een vrolijke song, met een band of orkest. Ze draagt een roze jurk en speelt een scène met een tweede actrice met een groen gezicht, in een slaapkamerdecor. Zo'n lied in een musical heet een song. Je ziet ook toneelspel (drama) en kostuums.

Vul in

Een opera heeft meestal klassieke zang met een orkest. Een musical heeft songs tussen gesproken scènes door.

opera

musical

aria

song

Goed: opera en musical. Wie ze omdraait, haalt de twee soorten voorstelling door elkaar. De afleiders aria en song zijn onderdelen van een voorstelling, geen soort voorstelling.

Wat is een aria?

A

Een lied voor een koor in een musical

B

Het orkest dat een opera begeleidt

C

Een gesproken scène in een musical

D

Een solo voor één zanger in een opera

Goed: een solo voor één zanger in een opera. Wie 'een lied in een musical' kiest, bedoelt een song.

Ontwerp voor een decor en kostuums van De Toverfluit, 1793

♪ LUISTEREN · ANDERE KUNSTEN

BEELDENDE KUNST: WAT JE ZIET

• Naast muziek zie je in een voorstelling andere kunstvormen.

• Beeldende kunst is wat je kunt zien, zoals het decor op het toneel.

• Een beschilderd decor is schilderkunst, een standbeeld is beeldhouwkunst.

• Kostuums horen bij mode.

Syllabus MU/K/9: kunstvormen binnen een muziekproductie herkennen. Beeldende kunst heeft deze specificaties: architectuur, beeldhouwkunst, grafische vormgeving, industriële vormgeving, mode, schilderkunst. De specificaties worden in het CSE niet actief bevraagd: leerlingen herkennen ze, maar hoeven ze niet als antwoord te noemen. Daarom staan ze alleen op de dia's en niet in open of invulvragen. De afbeelding is een getekend ontwerp voor decor en kostuums van De Toverfluit uit 1793. Image credit: Joseph en Peter Schaffer / Wikimedia Commons, publiek domein

Het operahuis van Sydney, een beroemd gebouw

♪ LUISTEREN · ANDERE KUNSTEN

MEER BEELDENDE KUNST

• Een gebouw is architectuur, zoals een operahuis of een theater.

• Een affiche of een programmaboekje is grafische vormgeving.

• Een ontworpen voorwerp, zoals een stoel of een lamp, is industriële vormgeving.

Vervolg op de vorige dia: architectuur, grafische vormgeving en industriële vormgeving zijn specificaties van beeldende kunst. Alleen herkennen, niet actief bevragen. Veelgemaakte fout: denken dat architectuur geen kunst is omdat een gebouw er al staat. Het ontwerp van het gebouw is de kunstvorm. Image credit: Diliff / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Het ballet Het zwanenmeer met een beschilderd decor, Minsk

♪ LUISTEREN · ANDERE KUNSTEN

DANS EN DRAMA

• Dans is bewegen op muziek: klassiek ballet, moderne dans of een danstrend zoals breakdance en streetdance.

• Drama is een verhaal spelen, bijvoorbeeld in toneel of in een soap.

• Kijk: een danseres in een klassiek ballet.

Dans heeft deze specificaties: klassiek ballet, moderne dans, danstrends zoals breakdance en streetdance. Drama: toneel en soap. Specificaties worden in het CSE niet actief bevraagd. Veelgemaakte fout: denken dat bij dans altijd gezongen wordt. In een ballet wordt niet gezongen, de dans vertelt het verhaal zelf. De foto toont een ballet met een beschilderd decor. Image credit: Gérard / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Video: Tsjaikovski: De Notenkraker, Dans van de Suikerfee, The Royal Ballet (kanaal: Royal Ballet and Opera). Wat hoor en zie je? Orkestmuziek en een danseres in een tutu die klassiek ballet danst voor een rijk versierd decor. Er wordt niet gezongen en niet gesproken: de dans vertelt alles zelf. Let op de kunstvormen die je ziet: dans, en beeldende kunst in het decor en het kostuum.

Een beschilderd decor hoort bij welke kunstvorm?

A

Dans

B

Beeldende kunst

C

Drama

D

Literatuur

Goed: beeldende kunst, het decor is te zien en is geschilderd. Wie drama kiest, denkt aan het spel van de acteurs, maar een decor speelt niet.

Welke kunstvorm is bewegen op muziek?

Goed: dans. Verwachte fout: 'drama' of 'toneel'. Bij drama gaat het om een verhaal spelen, bij dans om bewegen op muziek.

Een filmprojector, Parijs

♪ LUISTEREN · ANDERE KUNSTEN

FILM EN LITERATUUR

• Film is bewegend beeld: een speelfilm, een documentaire, een tv-serie of videokunst (audiovisuele kunst).

• In een voorstelling kan een filmprojectie op een scherm de sfeer versterken.

• Literatuur is tekst, in beeld of in woord: een gedicht, een verhaal of de tekst van een lied.

• Bij een opera lees je vaak de vertaalde tekst op een scherm.

Film heeft deze specificaties: speelfilm, documentaire, tv-serie, videokunst/audiovisuele kunst. Literatuur: teksten (beeld en/of woord). Specificaties worden in het CSE niet actief bevraagd. Veelgemaakte fout: literatuur alleen als boeken zien. Ook de tekst van een lied of een tekst in beeld is literatuur. Image credit: DiscoA340 / Wikimedia Commons, CC0

♪ LUISTEREN · ANDERE KUNSTEN

FUNCTIES: WAT DOET EEN KUNSTVORM?

• Elke kunstvorm in een voorstelling heeft een functie: wat draagt hij bij?

• Verhalende functie: de kunstvorm vertelt het verhaal, zoals toneelspel in een musical.

• Decoratieve functie: de kunstvorm maakt het mooier, een functie ter decoratie of verfraaiing.

• Functie ter ontspanning: je geniet en ontspant, bijvoorbeeld bij een vrolijke song.

Syllabus MU/K/9: functies kunnen bijvoorbeeld zijn een verhalende functie, een functie ter decoratie/verfraaiing en een functie ter ontspanning. Veelgemaakte fout: denken dat een kunstvorm maar één functie kan hebben. Een decor kan mooi zijn en ook laten zien waar het verhaal speelt. In het examen kijkt de vraag naar de functie die in het fragment vooral opvalt.

♪ LUISTEREN · ANDERE KUNSTEN

VOORBEELDEN VAN FUNCTIES

• Dans in een videoclip: de dansers maken de clip mooier, een decoratieve functie.

• Drama in een musical: de scènes laten de verhaallijn zien, een verhalende functie.

• Decor in een opera: een prachtig decor verfraait de voorstelling, een decoratieve functie.

• Filmprojectie in een voorstelling: de beelden versterken de dramatische en emotionele impact.

Dit zijn de voorbeelden uit de syllabus MU/K/9. Laat leerlingen bij elk voorbeeld zeggen welke kunstvorm het is en wat die bijdraagt. Veelgemaakte fout: de functie verwarren met de kunstvorm. Dans is de kunstvorm, decoratief is de functie.

De dansers in een videoclip maken het beeld mooier. Welke functie is dat?

A

Een decoratieve functie

B

Een verhalende functie

C

Een functie ter ontspanning

D

Geen functie, het hoort er gewoon bij

Goed: decoratieve functie, de dans verfraait de clip. Wie 'verhalend' kiest, denkt dat de dansers een verhaal vertellen, maar dat staat hier niet.

Vul in

Toneelspel dat de verhaallijn van een musical laat zien, heeft een verhalende functie.

verhaallijn

verhalende

decoratieve

ontspanning

Goed: verhaallijn en verhalende. Wie decoratieve kiest, verwart mooi maken met vertellen.

Wat vond je het lastigst?

1

Opera en musical uit elkaar houden

2

De verschillende kunstvormen

3

Beeldende kunst en wat erbij hoort

4

De functies benoemen

Gebruik de uitslag om te bepalen waar je in de examentraining extra tijd aan besteedt.

Welke kunstvorm zie je vaak in een clip?

Goed: elke kunstvorm uit de les, bijvoorbeeld dans, film of mode. Vraag door: welke functie heeft die kunstvorm in de clip, mooi maken, een verhaal vertellen of ontspannen?

♪ LUISTEREN · ANDERE KUNSTEN

BEGRIPPEN (1/2)

• opera: een voorstelling waarin een verhaal vooral wordt gezongen, met een orkest

• aria: een solo voor één zanger in een opera

• musical: een voorstelling met toneelspel, songs en dans

• song: een lied in een musical

• kunstvorm: een soort kunst, zoals muziek, dans, drama, film of literatuur

♪ LUISTEREN · ANDERE KUNSTEN

BEGRIPPEN (2/2)

• beeldende kunst: kunst die je kunt zien, zoals het decor en de kostuums

• verhalende functie: de kunstvorm vertelt het verhaal

• decoratieve functie: de kunstvorm maakt het mooier

• functie ter ontspanning: de kunstvorm zorgt voor plezier en rust