De Kwestie · 1.2 Hoe weet je hoe het echt zit?
De Kwestie
MAATSCHAPPIJLEER · HAVO/VWO
THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP
PARAGRAAF 1.2
Hoe weet je hoe het echt zit?
Van vraagstuk naar onderzoeksvraag, en hoe je ziet of een onderzoek deugt.
Winkelend publiek op de Lijnbaan in Rotterdam: wie vraag je als je wilt weten wat Nederland denkt?
La durée de la leçon est: 40 minIntroduction
Éléments de cette leçon
De Kwestie
MAATSCHAPPIJLEER · HAVO/VWO
THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP
PARAGRAAF 1.2
Hoe weet je hoe het echt zit?
Van vraagstuk naar onderzoeksvraag, en hoe je ziet of een onderzoek deugt.
Winkelend publiek op de Lijnbaan in Rotterdam: wie vraag je als je wilt weten wat Nederland denkt?
Paragraaf 1.2 van De Kwestie. In 1.1 leerden leerlingen een maatschappelijk vraagstuk herkennen; nu leren ze hoe je zo'n vraagstuk onderzoekt en hoe je beoordeelt of een onderzoek deugt. De omslagfoto (winkelend publiek) past bij de vraag wie je moet ondervragen om iets over de hele samenleving te zeggen. Image credit: Fabio Bruna / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)
De Kwestie
THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP
DE KWESTIE
Hoe kom je erachter hoe het echt zit in de samenleving?
NA DEZE LES KUN JE
van een maatschappelijk vraagstuk een goede onderzoeksvraag maken
kwantitatief en kwalitatief onderzoek uit elkaar houden
beoordelen of een bron betrouwbaar en een onderzoek representatief is
§ 1.2 Hoe weet je hoe het echt zit?
Cet élément n'a pas d'instructions
Ja, dat klopt wel
Deels
Nee, dat is overdreven
Dat hangt af van het onderzoek
De Kwestie
THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP
Een influencer zegt: "Bijna alle jongeren zijn verslaafd aan hun telefoon." Geloof je dat?
Activatie, hooguit 3 minuten. Vraag een paar leerlingen waarom ze dit kozen. Wie "dat hangt af van het onderzoek" kiest, zit al op het spoor van deze les: wie heeft het gevraagd, aan wie, en hoe? Kom aan het eind van de les terug op deze uitspraak.
De Kwestie
THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP
EÉN VRAAGSTUK, VIER BRILLEN
Wat wil je eigenlijk weten over schermtijd?
Vorming
Hoe leren jongeren van hun ouders en vrienden hoeveel schermtijd normaal is?
Verhouding
Hoeveel macht hebben techbedrijven over wat jongeren de hele dag zien?
Binding
Welke regels over telefoons maken scholen, en houden leerlingen zich eraan?
Verandering
Hoe is de schermtijd van jongeren de afgelopen tien jaar veranderd?
§ 1.2 Hoe weet je hoe het echt zit?
De vier hoofdconcepten uit 1.1 werken hier als bril: elk hoofdconcept levert een andere onderzoeksvraag op over hetzelfde vraagstuk. Laat leerlingen bij een vraagstuk uit het woordweb van 1.1 zelf een vraag per bril bedenken als er tijd is.
De Kwestie
THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP
ONDERZOEKSVRAAG
"Is schermtijd slecht?" kun je niet onderzoeken
Die vraag is te groot en er zit al een mening in. Een goede onderzoeksvraag is afgebakend (wie, wat, waar, wanneer), neutraal en te beantwoorden met gegevens. Bijvoorbeeld: "Hoeveel uur per dag zitten leerlingen van havo 4 op onze school op sociale media?"
Daarna ga je stap voor stap: vraag opstellen, methode en bronnen kiezen, gegevens verzamelen en pas dan een conclusie trekken.
§ 1.2 Hoe weet je hoe het echt zit?
Een onderzoeksvraag is beschrijvend (hoe is het?), verklarend (waardoor komt het?) of adviserend (wat moet er gebeuren?). Dat onderscheid hoeft hier niet uitgebreid; het helpt wel bij de meerkeuzevraag hierna. Veelgemaakte fout: een vraag die met ja of nee te beantwoorden is en eigenlijk een mening is.
De Kwestie
THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP
Welke vraag is de beste onderzoeksvraag?
Waarom werken scholieren veel te veel naast school?
Hoeveel uur werken scholieren in Utrecht gemiddeld per week?
Is een bijbaan naast school eigenlijk wel een goed idee?
Wat vinden we ervan dat scholieren een bijbaan hebben?
De vraag over het aantal uren in Utrecht is afgebakend, neutraal en met gegevens te beantwoorden. "Veel te veel" bevat al een mening, "een goed idee" is een waardeoordeel en "wat vinden we ervan" is niet afgebakend: wie is "we"?
De Kwestie
THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP
TWEE MANIEREN VAN ONDERZOEK
Tellen of doorvragen?
Kwantitatief
Je meet en telt, vaak bij veel mensen tegelijk: een enquête met vaste vragen, of cijfers die al bestaan.
Je krijgt getallen en percentages, bijvoorbeeld "62 procent van de leerlingen heeft een bijbaan". Goed voor: hoeveel, hoe vaak, hoe groot.
Kwalitatief
Je gaat de diepte in bij een kleine groep: een interview, een groepsgesprek of observeren wat mensen doen.
Je krijgt verhalen en redenen, bijvoorbeeld waarom een leerling naast school werkt. Goed voor: waarom, hoe voelt het, wat betekent het.
§ 1.2 Hoe weet je hoe het echt zit?
Onderzoekers combineren de twee vaak: eerst tellen hoe groot iets is, dan doorvragen waarom. Het percentage bijbaan is een verzonnen voorbeeld; noem het ook zo.
De Kwestie
THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP
ONDERZOEK VOOR HET HELE LAND
CBS en SCP: de cijfers van Nederland
Het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) verzamelt cijfers over Nederland: hoeveel mensen er wonen, wat ze verdienen, hoeveel huizen er zijn.
Het SCP (Sociaal en Cultureel Planbureau) onderzoekt hoe het met mensen gaat en wat ze van de samenleving vinden. Beide zijn onafhankelijk: de regering bepaalt niet wat eruit komt.
Het kantoor van het Centraal Bureau voor de Statistiek in Heerlen.
§ 1.2 Hoe weet je hoe het echt zit?
Het CBS bestaat sinds 1899 en heeft kantoren in Den Haag en Heerlen. Het SCP bestaat sinds 1973. Beide worden door de overheid betaald, maar werken onafhankelijk; dat maakt ze tot betrouwbare bronnen. Nederland heeft ruim 18 miljoen inwoners (controleer het actuele cijfer op cbs.nl). Image credit: Choinowski / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
De Kwestie
THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP
KUN JE HET VERTROUWEN?
Drie vragen bij elk onderzoek
Wie zegt het?
Is de bron betrouwbaar: deskundig en onafhankelijk? Of heeft de maker er een belang bij, zoals een bedrijf dat iets wil verkopen?
Wie is er gevraagd?
Is de groep representatief: lijkt de steekproef op de hele groep waarover je iets zegt, in leeftijd, woonplaats en opleiding?
Hoe is het gemeten?
Zijn de vragen neutraal gesteld, is het onderzoek recent en komen andere onderzoekers op hetzelfde uit?
§ 1.2 Hoe weet je hoe het echt zit?
Een steekproef is de groep die je echt ondervraagt, omdat je niet iedereen kunt vragen. Een online poll waar iedereen aan mee kan doen is bijna nooit representatief: alleen mensen die er veel over te zeggen hebben doen mee. Ook een grote groep maakt een onderzoek niet vanzelf representatief.
Maak de zinnen af
Daan wil weten wat leerlingen van de kantine vinden. Hij laat 200 leerlingen een enquête invullen: dat is kwantitatief onderzoek. Maar hij vraagt alleen leerlingen uit zijn eigen jaarlaag, dus zijn onderzoek is niet representatief voor de hele school.
De Kwestie
THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP
Toepassing op een herkenbaar voorbeeld. Doorvraag: hoe kan Daan zijn onderzoek wel representatief maken? Bijvoorbeeld door uit elke jaarlaag en elk niveau leerlingen te vragen. En wat zou hij met een paar interviews te weten komen dat de enquête niet laat zien?
Eens
Oneens
De Kwestie
THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP
Stelling: De overheid moet beslissen op basis van cijfers, niet op basis van verhalen van mensen.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Voor: cijfers laten zien hoe groot een probleem echt is, verhalen kunnen uitzonderingen zijn. Tegen: achter cijfers zitten mensen, en verhalen laten zien wat cijfers missen. Doorvraag 1: welk soort onderzoek hoort bij elk standpunt (kwantitatief of kwalitatief)? Doorvraag 2: kun je een voorbeeld bedenken waarin cijfers er goed uitzagen, terwijl mensen in de problemen zaten? Bij de toeslagenaffaire gaven rapporten achteraf aan dat de overheid te weinig naar de verhalen van ouders had geluisterd.
De Kwestie
THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP
TERUG NAAR DE KWESTIE
Hoe kom je erachter hoe het echt zit in de samenleving?
WAT JE NU WEET
Je begint met een goede onderzoeksvraag: afgebakend, neutraal en te beantwoorden met gegevens.
Kwantitatief onderzoek telt hoeveel, kwalitatief onderzoek vraagt door naar het waarom.
Je vertrouwt een onderzoek pas als de bron betrouwbaar is, de groep representatief en de meting eerlijk.
§ 1.2 Hoe weet je hoe het echt zit?
Cet élément n'a pas d'instructions
De Kwestie
THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP
Kijk terug naar de uitspraak van de influencer. Welke twee vragen stel je voordat je hem gelooft?
Exit ticket. Een goed antwoord gebruikt de begrippen van deze les, bijvoorbeeld: op welk onderzoek is dit gebaseerd, wie heeft het gedaan (betrouwbaar), wie zijn er gevraagd (representatief), wat betekent "verslaafd" en hoe is dat gemeten? Veelgemaakte fout: alleen zeggen dat het "niet klopt" of "wel klopt" op basis van de eigen ervaring.
De Kwestie
THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP
BEGRIPPEN
Woorden van deze les
Onderzoeksvraag: afgebakende, neutrale vraag die je met gegevens kunt beantwoorden
Kwantitatief onderzoek: onderzoek dat meet en telt, zoals een enquête
Kwalitatief onderzoek: onderzoek dat de diepte ingaat, zoals een interview
Steekproef: de groep mensen die je echt ondervraagt
Representatief: de steekproef lijkt op de hele groep waarover je iets zegt
Betrouwbare bron: bron die deskundig en onafhankelijk is
CBS: Centraal Bureau voor de Statistiek: verzamelt cijfers over Nederland
SCP: Sociaal en Cultureel Planbureau: onderzoekt hoe het met mensen gaat
§ 1.2 Hoe weet je hoe het echt zit?
Cet élément n'a pas d'instructions
