1
Ruimtefiguren
Paragraaf 1.4
Cilinder, kegel en cirkel
Een blikje, een ijshoorntje, een munt: waar zit het ronde in een ruimtefiguur?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 1, vmbo-kgt (mavo)
1
Ruimtefiguren
Paragraaf 1.4
Cilinder, kegel en cirkel
Een blikje, een ijshoorntje, een munt: waar zit het ronde in een ruimtefiguur?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 1, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 1, hoofdstuk 1 Ruimtefiguren, paragraaf 1.4 Cilinder, kegel en cirkel. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.4
1.4 Cilinder, kegel en cirkel
Leerdoelen
1.4.1
Je kunt de eigenschappen van een cilinder en een kegel noemen.
1.4.2
Je kunt de straal en de middellijn van een cirkel benoemen en uit elkaar berekenen.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.4
Startvraag
Het hoorntje
Welke ruimtefiguur lijkt het meest op een puntzakje ijs?
Kegel
Cilinder
Bol
Piramide
Een kegel loopt van een rond grondvlak naar een punt. Een piramide lijkt erop, maar heeft een hoekig grondvlak. Vraag door: welke andere voorwerpen zijn een kegel (een verkeerskegel, een feesthoedje)?
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.4
De cirkel
Een cirkel heeft een middelpunt M.
De straal loopt van M naar de rand.
De middellijn loopt van rand tot rand door M.
De middellijn is twee keer zo lang als de straal.
Laat leerlingen aan de figuur zien dat de middellijn uit twee stralen bestaat. Het woord 'diameter' mag erbij, maar in deze les noemen we het middellijn. Vaste fout: straal en middellijn verwisselen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.4
Opdrachten Kennis
1
De straal van een cirkel is 5 cm. Hoe groot is de middellijn?
2,5 cm
5 cm
10 cm
25 cm
De middellijn is twee keer de straal: 2 · 5 = 10 cm. Wie 2,5 kiest, deelt in plaats van te verdubbelen. Wie 5 kiest, verwart de middellijn met de straal. Wie 25 kiest, vermenigvuldigt 5 met zichzelf.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.4
Cilinder en kegel
Allebei hebben een rond vlak, maar ze verschillen.
Cilinder
Twee cirkelvormige vlakken (boven en onder) en een gebogen zijkant.
Kegel
Eén cirkelvormig grondvlak, een gebogen zijkant en één punt: de top.
Laat leerlingen een blikje en een verkeerskegel (of een tekening) vergelijken. De cilinder is overal even breed, de kegel loopt uit in een punt. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.4
De cilinder
De cilinder heeft een straal van 3 cm en is 8 cm hoog. De rode lijn bovenin is de straal van het bovenvlak. Het grondvlak en het bovenvlak zijn even groot.
Laat leerlingen aanwijzen wat de straal is (rode lijn) en wat de hoogte is. De middellijn van het bovenvlak is hier 2 · 3 = 6 cm. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.4
Voorbeeldopdracht 1
Een kegel is 10 cm hoog. Het grondvlak heeft een middellijn van 6 cm. Hoe groot is de straal?
gegeven
Middellijn = 6 cm
uitwerking
De straal is de helft van de middellijn
6 : 2 = 3
antwoord
De straal is 3 cm
Let op het afleidende getal 10: de hoogte hoort niet bij de straal. Wie 3 als antwoord geeft, deelt de middellijn door 2. Laat zien dat het grondvlak 2 · 3 = 6 cm breed is. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.4
Opdrachten Kennis
2
Een munt heeft een middellijn van 24 mm. Hoeveel mm is de straal?
De straal is de helft van de middellijn: 24 : 2 = 12 mm. Wie 48 antwoordt, verdubbelt in plaats van te halveren. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Vul de kloppende woorden en getallen in.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.4
Opdrachten Toepassing
3
Een cilinder heeft 2 cirkelvormige vlakken.
Een kegel heeft 1 cirkelvormig vlak en één punt, de top.
Een bol heeft helemaal geen platte vlakken.
De afleider 3 verwart een cilinder met een ruimtefiguur met drie ronde vlakken (die bestaat niet). De bol is de enige van de drie zonder een plat vlak.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.4
Opdrachten Toepassing
4
Past een blik met een middellijn van 9 cm in een rond gat met een straal van 5 cm?
Nee, het gat is 5 cm breed
Ja, het gat is 10 cm breed
Nee, want 9 is groter dan 5
Nee, het gat is 2,5 cm breed
De middellijn van het gat is 2 · 5 = 10 cm. Het blik is 9 cm breed en past dus. Wie de straal voor de middellijn aanziet, kiest 5 cm, en wie halveert in plaats van verdubbelt, kiest 2,5 cm.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.4
Opdrachten Toepassing
★ 5
De cirkels hebben straal 4 cm en raken elkaar. Hoe ver liggen M en N uit elkaar?
Op het raakpunt liggen twee stralen achter elkaar: 4 + 4 = 8 cm, dat is de middellijn van één cirkel. Wie 4 antwoordt, telt maar één straal. Doorvragen: hoe ver liggen de middelpunten als de straal 5 cm is? Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.4
V E R D E R K I J K E R
Waarom zijn putdeksels rond?
Een rond deksel valt nooit door zijn eigen gat. De middellijn van een cirkel is namelijk in elke richting even lang. Bij een vierkant deksel kan de diagonaal juist langer zijn dan de zijde, zodat het deksel schuin door het gat kan vallen.
Laat leerlingen dit uitproberen met een munt en een vierkant stukje papier in een gat in een kaartje. Dit is een mooie aanleiding om te praten over waarom wielen en munten rond zijn. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.4
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
1.4.1 Eigenschappen cilinder en kegel
1.4.2 Straal en middellijn berekenen
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp