LUIDER 03 · A Change Is Gonna Come (Sam Cooke)

• newEditor
• Muziek
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo g, t, havo, vwo
• Leerjaar 3-6

Introduction

LUIDER, protestsongs in de schijnwerpers. Les 03: A Change Is Gonna Come van Sam Cooke (1964). Een popster wordt weggestuurd bij een motel en schrijft het lied van zijn leven. Vraag van de les: Hoe maak je van vernedering en verdriet een lied vol hoop? Les van 30 tot 40 minuten met video, de tekst in eigen woorden, hoe de muziek protesteert en een stelling. Map 1: De eerste stemmen (1939-1970).

LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS

03

A CHANGE IS GONNA COME

SAM COOKE · 1964

Een popster wordt weggestuurd bij een motel en schrijft het lied van zijn leven.

Derde les van de reeks LUIDER. Sam Cooke schreef dit lied na een lied van Bob Dylan (les 2), een persoonlijk verlies en een ervaring met racisme in het Zuiden van de VS. Cooke kwam in december 1964 zelf gewelddadig om het leven, voordat de single uitkwam: noem dat zakelijk en ga niet in op details. Het nummer bevat geen grof taalgebruik. Image credit: RCA Victor Records / Wikimedia Commons (Public domain)

LUIDER

03 · A CHANGE IS GONNA COME · SAM COOKE

DE VRAAG VAN DEZE LES

Hoe maak je van vernedering en verdriet een lied vol hoop?

NA DEZE LES KUN JE

• vertellen welke gebeurtenissen Sam Cooke tot dit lied brachten

• uitleggen hoe de ik-figuur verandert van het begin naar het slot

• beschrijven hoe gospel en orkest het lied zijn plechtige klank geven

Vraag de klas: kun je boos zijn en tegelijk hoopvol? Laat een paar voorbeelden noemen. Blowin' in the Wind (les 2) stelde vragen, dit lied vertelt een persoonlijk verhaal. De vraag van de les komt aan het eind terug.

LUIDER

03 · A CHANGE IS GONNA COME · SAM COOKE

EERSTE KEER LUISTEREN

Sam Cooke, A Change Is Gonna Come (1964)

Welke instrumenten hoor je voordat Cooke gaat zingen? Klinkt het lied eerder hoopvol of eerder verdrietig?

De volledige albumversie van Ain't That Good News (1964), officiële audio via het YouTube-kanaal van Sam Cooke. Leerlingen horen in de intro strijkers, trombones, pauken en een hoorn: ongewoon voor een soulnummer. Laat ze merken dat het antwoord op de tweede vraag allebei is. Verder luisteren: Otis Redding zingt het op Otis Blue (1965), veel soberder, zonder orkest (YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=yT7hyi7ATRc).

LUIDER

03 · A CHANGE IS GONNA COME · SAM COOKE

DE TIJD

Het Zuiden in 1963: nog altijd gescheiden

In het Zuiden van de VS gelden nog steeds de Jim Crow-wetten. Zwarte Amerikanen mogen niet in dezelfde wachtkamer, hetzelfde restaurant of hetzelfde hotel als witte Amerikanen.

In 1963 groeit het verzet: honderdduizenden mensen doen mee aan de Mars op Washington. De strijd om gelijke rechten is in volle gang.

Wachtkamer voor zwarte reizigers, busstation in Rome, Georgia, 1943.

Jim Crow-wetten: wetten die zwarte en witte Amerikanen scheidden (zie les 1). De foto is ouder (1943) maar laat zien hoe gewoon zulke bordjes in het Zuiden waren. Pas met de Civil Rights Act van juli 1964 werd segregatie in hotels, restaurants en andere openbare plekken verboden. 1963 was ook het jaar van de acties in Birmingham, Alabama, en van de Mars op Washington op 28 augustus, met de toespraak I Have a Dream van Martin Luther King. Image credit: Esther Bubley / Wikimedia Commons (Public domain)

LUIDER

03 · A CHANGE IS GONNA COME · SAM COOKE

DE MAKER

Van kerk naar hitlijst

Sam Cooke is de zoon van een dominee uit Chicago. Als tiener zingt hij al in de kerk, en vanaf 1950 is hij de leadzanger van de gospelgroep The Soul Stirrers.

In 1957 kiest hij voor popmuziek. Met You Send Me staat hij meteen op nummer 1. Later begint hij zijn eigen platenlabel: heel bijzonder voor een zwarte artiest.

Sam Cooke, 1961: dan al een grote popster.

Cooke werd geboren op 22 januari 1931 in Clarksdale, Mississippi; het gezin verhuisde in 1933 naar Chicago. De overstap van gospel naar popmuziek werd hem in de kerkgemeenschap niet door iedereen in dank afgenomen. Zijn label heette SAR Records, dat hij samen met J.W. Alexander oprichtte; hij had ook een eigen muziekuitgeverij. Zo hield hij zelf de rechten op zijn liedjes, terwijl veel zwarte artiesten in die tijd hun rechten kwijtraakten aan platenmaatschappijen. Cooke was bevriend met bokser Muhammad Ali en met Malcolm X. Image credit: Macfadden Publications page 1 / Wikimedia Commons (Public domain)

LUIDER

03 · A CHANGE IS GONNA COME · SAM COOKE

HET ONTSTAAN

Een lied, een verlies en een motel

Cooke hoort Blowin' in the Wind en is diep geraakt. Hij vindt dat zo'n lied eigenlijk door een zwarte zanger geschreven had moeten worden.

In 1963 verliest hij zijn zoontje. In oktober wordt hij met zijn band in Shreveport weggestuurd bij een motel voor witte gasten en gearresteerd. Kort daarna schrijft hij het lied.

Sam Cooke aan het werk in de opnamestudio, 1961.

Cookes zoontje Vincent verdronk in juni 1963 in het zwembad van de familie; hij was anderhalf jaar oud. Shreveport, Louisiana, 8 oktober 1963: Cooke, zijn vrouw Barbara, zijn broer Charles en bandleden werden bij de Holiday Inn weggestuurd. Toen ze luid protesterend vertrokken, werden ze later bij een ander hotel gearresteerd voor verstoring van de openbare orde. Het nieuws haalde de kranten in het hele land. Dat Cooke vond dat een zwarte zanger zo'n lied had moeten schrijven, staat in de biografie Dream Boogie van Peter Guralnick (2005). Opname: 30 januari 1964 in de RCA-studio in Hollywood. De foto is van een eerdere opnamesessie (1961). Image credit: Macfadden Publications page 1 / Wikimedia Commons (Public domain)

LUIDER

03 · A CHANGE IS GONNA COME · SAM COOKE

DE TEKST

Waar gaat het over?

Volledige tekst: genius.com

COUPLET 1

Terugblik op een arm, rusteloos leven dat altijd onderweg is. Het refrein belooft steeds dat er iets gaat veranderen, hoe lang het ook duurt.

COUPLET 2

Hij zit klem tussen een leven dat te zwaar is en een dood die hem onzeker en bang maakt.

COUPLET 3

Gewone dingen, zoals uitgaan in de stad, lukken niet: steeds maakt iemand duidelijk dat hij daar niet welkom is. Dit couplet ontbreekt op de ingekorte single.

BRUG EN SLOT

Hij zoekt hulp bij iemand die dicht bij hem staat, en wordt weer onderuit gehaald. In het slot vindt hij toch de kracht om door te gaan.

Lees de volledige tekst samen via de link (auteursrechtelijk beschermd, daarom niet op de dia). Wijs op het perspectief: een ik-figuur vertelt zijn eigen leven, er worden geen namen, wetten of plaatsen genoemd. Couplet 3 verwijst naar segregatie (niet welkom in de bioscoop of de binnenstad) en naar Shreveport. De brug is het dieptepunt: zelfs iemand die hem zou moeten helpen, laat hem vallen. Het refrein komt na elk couplet terug en krijgt zo steeds meer gewicht. Doorvraag: waarom is het slot sterker na die brug?

LUIDER

03 · A CHANGE IS GONNA COME · SAM COOKE

VRAAG

Hoe verandert de ik-figuur van het begin naar het slot van het lied?

A

Van hoopvol en blij naar boos op de mensen die hem pesten

B

Van boos op anderen naar boos op zichzelf en zijn keuzes

C

Van moe en wanhopig naar vastbesloten om door te gaan

D

Van arm en eenzaam naar rijk, beroemd en gelukkig

Goed: van moe en wanhopig naar vastbesloten om door te gaan. Het lied begint met vermoeidheid en angst, bereikt in de brug een dieptepunt en eindigt met de overtuiging dat verandering komt. Veelgemaakte fout: rijk en beroemd. Cooke was dat zelf wel, maar het lied gaat daar niet over; roem beschermde hem in Shreveport niet. Doorvraag: waarom verandert er wel iets in de ik-figuur, maar nog niets in de wereld om hem heen?

LUIDER

03 · A CHANGE IS GONNA COME · SAM COOKE

DE MUZIEK

Een kerklied met een orkest

Gospelstem

Cooke zingt als in de kerk: warm, soepel, met versieringen op één lettergreep. Hij schreeuwt nergens, ook niet op het hoogtepunt.

Orkest

Arrangeur René Hall schrijft voor strijkers, trombones, hoorn en pauken. Dat klinkt eerder als filmmuziek dan als een soulplaat.

Geduld

Traag en wiegend, als een kerklied of een stoet. Niets haast zich: verandering komt, maar duurt lang. Precies wat de tekst zegt.

Opbouw

Elk couplet krijgt andere instrumenten. In de brug zwelt alles aan, met een roffel op de pauken als hoogtepunt.

Verdieping. Vorm: intro, drie coupletten met refrein, een brug en een laatste couplet met refrein. Het refrein keert steeds terug, als een belofte die de zanger zichzelf blijft doen. Arrangement van René Hall: violen, altviool, cello, trombones, hoorn, pauken, piano (Harold Battiste), drums (Earl Palmer), bas en gitaren (onder anderen Bobby Womack). Luister naar de stereo: violen links, cello rechts in de intro; in couplet 1 zwijgen de strijkers en dragen hoorn en trombones de zang. In de brug tremolo in de strijkers, de hoorn antwoordt op de zang en een paukenroffel leidt naar de climax. Bron: luistergids Art of Rock Music (College of Wooster), op basis van Schloss, Starr en Waterman, Rock: Music, Culture, and Business (2012). Melisme: meerdere noten op één lettergreep, typisch voor gospel. Doorvraag: waarom kiest een soulzanger voor een orkest dat klinkt als een film?

LUIDER

03 · A CHANGE IS GONNA COME · SAM COOKE

TIJDLIJN

Een lied dat Cooke zelf niet zag groeien

1964

Cooke zingt het één keer op tv. In december komt hij om het leven.

1965

Otis Redding neemt het op voor zijn album Otis Blue.

1967

Ook Aretha Franklin zet het op een album.

2007

Het komt in het nationale geluidsarchief van de VS.

2021

Rolling Stone zet het op nummer 3 van de beste songs ooit.

Cooke zong het lied op 7 februari 1964 in The Tonight Show; daar is geen opname van bewaard, en twee dagen later trokken de Beatles alle aandacht met hun optreden in The Ed Sullivan Show. Cooke werd op 11 december 1964 doodgeschoten in een motel in Los Angeles; hij was 33. De omstandigheden zijn nooit helemaal opgehelderd: ga daar in de klas niet op in. Op 22 december 1964 verscheen het lied als B-kant van de single Shake, ingekort, en haalde nummer 31 in de Billboard Hot 100 en nummer 9 in de R&B-lijst. Het werd een lied van de burgerrechtenbeweging. Geluidsarchief: de National Recording Registry van de Library of Congress (selectie 2006, bekendgemaakt in maart 2007). In 2008 verwees Barack Obama in zijn overwinningstoespraak naar het lied.

1

Eens

2

Oneens

LUIDER

03 · A CHANGE IS GONNA COME · SAM COOKE

STELLING

Een popster moet zich uitspreken over onrecht.

Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: ook als dat fans kost? Cooke had veel witte fans en een succesvolle carrière. Wat riskeer je als popster met zo'n lied? (Radio die je niet meer draait, fans die afhaken.) Doorvraag 2: is een persoonlijk lied zonder namen of eisen, zoals dit, eigenlijk wel een uitspraak? Of juist de sterkste?

LUIDER

03 · A CHANGE IS GONNA COME · SAM COOKE

TERUG NAAR DE VRAAG

Hoe maak je van vernedering en verdriet een lied vol hoop?

WAT BLIJFT

• Cooke maakte van zijn arrestatie in Shreveport en het verlies van zijn zoontje een verhaal dat veel zwarte Amerikanen herkenden.

• De ik-figuur gaat van wanhoop, via een dieptepunt in de brug, naar de vaste overtuiging dat er verandering komt.

• Een gospelstem en een plechtig orkest maken van het lied geen boze aanklacht, maar een waardig gebed om verandering.

LUIDER

03 · A CHANGE IS GONNA COME · SAM COOKE

Over welk onrecht van nu zou jij zo'n hoopvol lied maken?

Exitvraag. Laat leerlingen ook opschrijven hoe het slot van hun lied zou klinken. Een goed antwoord noemt een concreet onrecht en beschrijft een slot dat hoop geeft zonder het probleem weg te poetsen, bijvoorbeeld een ik-figuur die besluit door te gaan. Veelgemaakte fout: een happy end waarin alles ineens is opgelost; bij Cooke verandert eerst de ik-figuur, de wereld nog niet.

LUIDER

03 · A CHANGE IS GONNA COME · SAM COOKE

LUISTER VERDER

ALLE 50 SONGS IN ÉÉN PLAYLIST

Van Strange Fruit tot Stefania, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op LUIDER · 50 protestsongs.

Open de playlist

Slotdia: de playlist LUIDER · 50 protestsongs op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/41vJVRAfJVVrgMEmJFl0bG), met alle songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.