(M)H1 Thema 2 Organen en cellen (ZNS) presentatie.pptx

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• vmbo t
• Leerjaar 1

Instructie - 1ste 5min

Ga zitten op je plek en pak de volgende spullen:

Agenda, boek, pen

HW voor vrijdag 7 oktober vóór 17:00:

• Online: maken §2.1 opdracht 1 t/m 6

• Online: maken §2.2 opdracht 1 t/m 9

• Portfolio: leren onderzoeken: opdracht 1 t/m 2

• Portfolio: practica opdracht 3 t/m 4

Thema 2 Organen en cellen

2.1 Organen van dieren

2.2 Organen van planten

2.3 Weefsels

2.4 Cellen

2.5 De celkern

2.6 Celdeling

OPDRACHT

• Wat?: Vul in je schrift de tabel in voor jouw deel en wissel uit met je groepsgenoot.

• Hoe?: in tweetallen.
  Leerling A: organen en orgaanstelsels van dieren
  Leerling B: organen van planten

• Hulpmiddelen: boek

• Tijdsplanning:
  (5 min) Zelfstandig
  (2 min) Leerling A legt uit aan leerling B
  (2 min) Leerling B legt uit aan leerling A
  

2.1 Organen van dieren

2.1 Leerdoelen en begrippen

Leerdoelen:

• Je kunt organen benoemen in een torso en in een dwarsdoorsnede van de romp.

• Je kunt organen benoemen in orgaanstelsels van mensen en dieren.

Begrippen:

• Orgaan

• Orgaanstelsel

Opdracht aan de klas

• Zet binnen 1 minuut de klas in een opstelling van groepjes van 5 leerlingen.

EXPERTGROEPJES

• Wie? 6-TALLEN

• Wat: eerst in stilte eigen onderwerp leren/ontdekken, daarna legt iedere leerling zijn/haar onderwerp uit aan de rest.

Organen van mensen

• Organen  deel van een organisme dat een bepaalde taak uitvoert.

  • vb: huid beschermt het lichaam

  • Vb: hart pompt bloed rond

  • Vb: darmen nemen voedingsstoffen op
    

• Torso  Model van de romp
  van de mens met organen

Orgaanstelsels

spijsverteringsstelsel

beenderstelsel

spierstelsel

bloedvatenstelsel

ademhalingsstelsel

Ademhalingsstelsel

Taak: Opnemen van zuurstof in je lichaam

Neus, mond, luchtpijp en longen

Beenderstelsel

Taak: Stevigheid geven aan het lichaam

Alle botten in je lichaam

Bloedvatenstelsel

Taak: Het vervoeren van bloed door je lichaam

Je hart en bloedvaten

Spierstelsel

Taak: het mogelijk maken van bewegingen

Alle spieren in je lichaam

Verteringsstelsel

Taak: klein maken van voedsel zodat dit kan worden opgenomen in het bloed

Mond > slokdarm > maag > darmen

Zenuwstelsel

Taak: het doorgeven van signalen (het waarnemen van prikkels en het aansturen van spieren)

Hersenen, ruggenmerg en zenuwen

Organen van dieren

• Bij de meeste zoogdieren komen dezelfde organen voor als bij de mens

• Insecten hebben ook organen, wel anders gebouwd

2.1 Herhaling

2.2 Organen van planten

2.2 Leerdoelen en begrippen

Leerdoelen:

• Je kunt de bouw en functie van wortels, stengels en bladeren beschrijven.

• Je kunt orgaanstelsels van planten noemen met hun functies

Begrippen:

• Hoofdwortel

• Zijwortels

• Wortelharen

• Wortelstelsel

• Mineralen

• Reservestoffen

• Houtachtige planten

• Kruidachtige planten

• Bladsteel

• Bladschijf

• Nerven

• Bladmoes

• Vaten

• Vaatbundel

• Vatenstelsel

Opdracht aan de klas

• Zet binnen 1 minuut de klas in een opstelling van groepjes van 4 leerlingen.

EXPERTGROEPJES

• Wie? 4-TALLEN

• Wat: eerst in stilte eigen onderwerp leren/ontdekken, daarna legt iedere leerling zijn/haar onderwerp uit aan de rest.

Anatomie van de plant

Wortels

Wortels van planten hebben drie functies:

1. Het opnemen van water en mineralen

2. De plant stevig laten staan

3. Reservestoffen opslaan

Wortels

25

Wortels

Bouw wortels

• Wortels bestaan uit hoofdwortels, zijwortels en wortelharen.

• Wortelharen  aan het einde van de wortels. Hiermee neemt de plant water en mineralen uit de bodem op. Deze water en mineralen komen terecht in de stengels (zie volgende slide)

• Alle wortels bij elkaar vormen het wortelstelsel

Stengels

• Functie: Houdt de plant rechtop, en vervoert water en voedingsstoffen via de vaten door de plant

Bladeren

• Door de bladeren lopen nerven: zorgen voor vervoer van water en stoffen en geven stevigheid aan het blad

• In het bladmoes maakt de plant met het zonlicht zijn eigen voedingsstoffen (fotosynthese)

Bloemen

• Bloemen  voortplantingsorganen van de planten

Stevigheid van planten

• Kruidachtige planten  stevigheid door water. Hebben vaak een groene stengel

• Houtachtige planten  Stevigheid door houtstof. Hebben vaak bruine stengel (bomen en struiken)

  • Houtcellen  cellen met veel houtstof in de celwanden. Houtstof geeft stevigheid.

2.2 Herhaling

Instructie - 1ste 5min

Ga zitten op je plek en pak de volgende spullen:

Agenda, boek, Chromebook

HW voor vrijdag 14 oktober vóór 17:00:

• Online: maken §2.3 opdracht 1 t/m 9

• Online: maken §2.4 opdracht 1 t/m 8

• Portfolio: practica opdracht 11

2.3 Weefsel

2.3 Leerdoelen en begrippen

Leerdoelen:

• Je kunt uitleggen dat een organisme bestaat uit cellen

• Je kunt weefsels van mensen en planten noemen met hun functies

Begrippen:

• Cellen

• Weefsel

• Tussencelstof

• Opperhuid

• Huidmondjes

• Cambium

• Jaarring

Vraag

• Hebben bomen in de tropen jaarringen? Waarom wel of niet?

Voeg hier je vraag toe

• ''Wat gebeurt bij onderzoek met mijn stukje weefsel in Meander Medisch Centrum?' – YouTube

• OPBOUW ORGANISME - Weefsels & Cellen | Biologie Basisstof Havo / Vwo - YouTube

Wist je dat…

• Het lichaam van mensen bestaat uit ongeveer 30.000.000.000 cellen

• Organisme: Levend wezen

• Orgaanstelsel: organen die samenwerken aan dezelfde functie

• Orgaan: Deel van organisme met een bepaalde functie

• Weefsel: Een groep cellen met dezelfde vorm en functie

• Cel: Bouwsteen van een organisme

• Celorganel: deel van de cel met bepaalde functie.

Het menselijk lichaam van groot naar klein

• Weefsel  een groep cellen met dezelfde vorm en functie

Weefsel

Welke structuur is een weefsel?

A

Bloedcellen

B

Long

C

Hart

D

Spierweefsel

Soorten weefsels - mensen

Soorten weefsels - planten

• Planten hebben verschillende soorten weefsels. Wij benoemen er drie:

1. Opperhuid

2. Huidmondjes

3. Cambium

Jaarringen (cambium)

• In de stam zit het cambium (groeilaagje). Hieruit ontstaan nieuwe cellen (diktegroei)

• Jaarring  laag nieuwe houtcellen in één jaar gevormd.

  • Voorjaar: snelle groei. Grote cellen, lichte kleur ​

  • Zomer: groei neemt af. Kleinere cellen, donkere kleur.

Vraag

• Hebben bomen in de tropen jaarringen? Waarom wel of niet?

2.3 Herhaling

1. Leg uit wat een weefsel is.

2. Noem de drie soorten weefsels van mensen

3. Noem de drie soorten weefsels van planten, en leg uit wat de functie ervan is

2.3 Herhaling

2.4 Cellen

2.4 Leerdoelen en begrippen

Leerdoelen:

• Je kunt de delen van dierlijke cellen benoemen met hun kenmerken en functies

• Je kunt de delen van plantaardige cellen benoemen met hun kenmerken en functies

Begrippen:

• Cytoplasma

• Celmembraan

• Celkern

• Kernplasma

• Kernmembraan

• Celwand

• Vacuole

• Plastiden

• Bladgroenkorrels

• Kleurstofkorrels

• Zetmeelkorrels

• Celorganellen

Plantaardige cellen vs dierlijke cellen

Wangslijmvlies mens

Waterpest (plantje)

Dierlijke cel

Plantaardige cel

Dierlijke cel

Plantaardige cel

Plastiden

Wanneer een banaan rijpt, veranderen de plastiden (van bladgroenkorrels naar kleurstofkorrels

Plastiden

• Plastiden  korrels in het cytoplasma van plantaardige cellen die kleur geven aan de plant

  • Bladgroenkorrels

  • Kleurstofkorrels

  • Zetmeelkorrels

2.4 Herhaling

1. Wat is het verschil tussen een dierlijke cel en een plantaardige cel?

2. Noem de drie soorten plastiden?

2.4 Herhaling

Klaar met het so’tje?

1. Maak aan de achterkant van je blad een tekening van de celkern, en schrijf de functie van de celkern eronder.

1. Maak twee kaders naast elkaar. Teken in de ene kader een dierlijke cel, en in de andere kader een plantaardige cel.

2.5 De celkern

2.5 Leerdoelen en begrippen

Leerdoelen:

• Je kunt de kenmerken van chromosomen noemen

• Je kunt de bouw en functie van DNA beschrijven

Begrippen:

• Chromosomen

• Lichaamscellen

• DNA

• Basen

• Basenpaar

• Erfelijke eigenschappen

• Gen

Vraag: Waarom waren de onderzoekers zo blij toen ze de celkern hadden ontdekt?

Dierlijke cel

Plantaardige cel

Celkern

• Onderdeel van de cel dat DNA bevat.

• Functie: regulatie van alle processen in de cel.

Celkern

• In de celkern liggen lange dunne draden: chromosomen

• Chromosomen  opgerolde strengen die bestaan uit DNA

Chromosomen

• Chromosomen  opgerold DNA

• Mensen hebben 46 chromosomen

Vraag

Een wetenschapper bekijkt een cel onder de microscoop. Hij achterhaalt hoeveel chromosomen de cel heeft: 24.

Vraag: van welk organisme is deze cel mogelijk afkomstig?

DNA

• DNA  Genen, hierin is bepaald welke eigenschappen een organisme heeft

• DNA ligt opgeslagen in de celkern

• Genen van beide ouders (spermacel + zaadcel)

DNA bouw

• DNA bestaat uit een wenteltrap. Elke traptrede bestaat uit twee stukken (basen) die precies op elkaar passen.

• Er zijn vier soorten base: A, T, C, G

• Mogelijke combinaties: AT, TA, CG, GC

• Basenpaar  combinatie van twee basen

DNA werkt hetzelfde als taal

• Periode – eierdop

• Dezelfde letters, maar een verschillende betekenis

Erfelijke eigenschappen

• In jouw DNA liggen eigenschappen opgeslagen, zoals die voor haarkleur, oogkleur, …

• Erfelijke eigenschappen  eigenschappen waarvoor je de informatie erft van je ouders

• Gen  meerdere basenparen bij elkaar die samen staan voor een eigenschap

2.5 Herhaling

2.5 Herhaling

1. Wat is de functie van de celkern?

2. Wat is het verschil tussen DNA en chromosomen?

2.6 Celdeling

2.6 Leerdoelen en begrippen

Leerdoelen:

• Je kunt beschrijven hoe een cel zich deelt

• Je kunt de kenmerken van stamcellen noemen

Begrippen:

• Celdeling

• Moedercel

• Dochtercel

• Plasmagroei

• Gespecialiseerde cel

• Celcyclus

• Stamcellen

• Embryonale stamcellen

Huidcellen

• De buitenste laag van je huid bestaat uit dode cellen.

• In een jaar verlies je 3,5 kg (!) huid.

• Dode huidcellen vallen af, en door celdeling ontstaan voortdurend nieuwe cellen.

Celdeling

1. Eerst worden de chromosomen gekopieerd

2. Dan ontstaan er twee kernen

3. De cel splitst zich in twee cellen

2

1

3

Celdeling

Moedercel  oorspronkelijke cel

Dochtercel  twee cellen die ontstaan uit moedercel

Na de celdeling vindt plasmagroei plaats in de cellen. De cellen worden groter.

Celcyclus

• Tijdens deling  er ontstaan twee cellen

• Na deling  één cel ontwikkeld zich in gespecialiseerde cel (cel met een bepaalde functie, de andere cel specialiseert zich niet

• Celcyclus  terugkerende proces van celdeling, groei en weer nieuwe celdeling

Stamcellen

Stamcellen

• Stamcellen  bepaalde typen cellen in het lichaam die zich oneindig vaak kunnen delen. Stamcel van een spier wordt een nieuwe spiercel gevormd.

• Embryonale stamcellen  typen cellen in een embryo die kunnen uitgroeien tot alle soorten cellen.

2.6 Herhaling

A

1. Waarom vindt er bij een meisje van 6 jaar meer celdeling plaats dan bij een vrouw van 46?

2. Zet de volgende afbeeldingen op de juisten volgorde.

B

C

D

Omdat een kind van 6 veel meer groeit

D-A-C-B

2.6 Herhaling