Voeding bij sport
Bewegen
Voeding bij sport
Bewegen
Inhoud:
Doelstellingen
Hoeveel sport jij?
Sporten en energie
Glycogeen en vetvoorraad
Intensieve inspanning
Wat te doen?
Wanneer sportdieet?
Voorbeeld sportdieet
Proteïne producten
Vereniging sport diëtiek
Literatuurlijst
Doelstelling(en) en principes van het dieet
Voldoende energie leveren
Zodat je trainingen en wedstrijden kunt volhouden zonder energietekort.
Optimale glycogeenvoorraad opbouwen
Koolhydraten zijn belangrijk voor intensieve inspanning. Een sportdieet zorgt dat deze voorraad goed gevuld is.
Spierherstel en opbouw ondersteunen
Eiwitten zijn nodig voor herstel van spieren na inspanning.
Voorkomen van uitdroging en tekorten
Voldoende vocht en mineralen (elektrolyten) om prestaties en gezondheid te behouden.
Timing van voeding afstemmen op inspanning
Wanneer je eet is net zo belangrijk als wat je eet (voor, tijdens en na inspanning).
Gewicht en lichaamssamenstelling optimaliseren
Afhankelijk van het doel: spiermassa opbouwen, vetpercentage verlagen, of gewicht stabiel houden.
Voorkomen van vermoeidheid en blessures
Door voldoende energie en voedingsstoffen te bieden.
Hoeveel sport je per week?
''Een actieve leefstijl is noodzakelijk voor de gezondheid!''
(Stegeman, 2025)
Sporten en energie
Bij sporten is het een grote uitdaging om genoeg energie te hebben. Spieren hebben energie nodig om samen te trekken.
Die energie heet ATP.
ATP komt vrij als glucose (uit koolhydraten) en vetzuren (uit vetten) worden verbrand.
Glucose geeft sneller energie dan vet.
Voor glucose is ook minder zuurstof nodig dan voor vet.
Glucose kan zelfs zonder zuurstof energie leveren.
Dit heet anaerobe verbranding en is handig bij korte, explosieve inspanning. Maar als je langer sport en er te weinig zuurstof is, krijg je verzuring in de spieren en word je moe (Stegeman, 2025).
Glycogeen en vet voorraad
In spieren zit een kleine voorraad glucose, glycogeen genoemd.
Ook in de lever zit glycogeen, maar dat moet eerst via het bloed naar de spieren.
Spieren: ongeveer 300–500 gram glycogeen
Lever: ongeveer 80–110 gram
Samen is dat ongeveer 500 gram, goed voor 2.000 kcal. Dat is weinig vergeleken met vet.
Vet
Vet heb je veel meer. Een man van 75 kg met 15% lichaamsvet heeft ongeveer 11 kg vet. Dat is bijna 80.000 kcal! Genoeg voor heel lang sporten. Maar vet verbranden kost veel zuurstof en gaat langzaam (Stegeman, 2025).
Wat gebeurt er bij intensieve inspanning?
Hoe zwaarder je sport, hoe meer glucose je verbrandt en hoe minder vet. Dus bij intensief sporten is glycogeen heel belangrijk.
Als glycogeen op is, moet je overschakelen op vet. Dan daalt je prestatie. Je kunt slap en duizelig worden door een laag bloedsuiker. Sporters noemen dit:
‘de man met de hamer’ (Stegeman, 2025)
Wat te doen?
‘de man met de hamer’
Hoe voorkom je dit?
Zorg dat je glycogeenvoorraad goed gevuld is.
Eet zo nodig koolhydraten tijdens het sporten.
Vul koolhydraten aan na het sporten.
Train en plan je voeding goed.
(Stegeman, 2025)
Wanneer moet je je aan een sportdieet houden?
Bij intensieve sportbeoefening
Topsporters of wedstrijdsporters die meerdere keren per week trainen.
Duursporten (hardlopen, wielrennen, triatlon) of sporten met lange inspanning.
Voor specifieke doelen
Verbeteren van prestaties (bijvoorbeeld een marathon of toernooi).
Spieropbouw of gewichtsbeheersing.
Herstel na zware trainingen of blessures.
Bij verhoogde energie- en voedingsbehoefte
Als de normale voeding niet genoeg energie, koolhydraten, eiwitten of vocht levert.
Bij medische of fysieke aandachtspunten
Tekorten, vermoeidheid, spijsverteringsproblemen, of risico op uitdroging (Stegeman, 2025).
Voorbeeld sportdieet (± 2500-3000 kcal)
Ontbijt (voor training)
Havermout (60 g) met melk of plantaardige drank
1 banaan
1 eetlepel honing
1 glas water + eventueel koffie/thee
(Rijk aan koolhydraten, licht verteerbaar)
Snack (30-60 min voor training)
1 witte boterham met jam
(Snelle koolhydraten om glycogeen op peil te houden)
Tijdens training (>60 min)
Sportdrank (30-60 g koolhydraten per uur)
Water (150-250 ml elke 20 min)
Direct na training
Recovery shake: 250 ml melk + 1 schep eiwitpoeder + 1 banaan
(Eiwit voor spierherstel, koolhydraten voor glycogeenaanvulling)
Lunch
Volkoren brood (4 sneetjes) met kipfilet en hummus
Komkommer en tomaat
1 glas water
Snack
Yoghurt (200 g) met muesli en fruit
Diner
Volkoren pasta (80 g ongekookt)
Kipfilet (150 g)
Groenten (broccoli, paprika)
Tomatensaus
1 eetlepel olijfolie
Avondsnack
Handje noten of rijstwafels met pindakaas
Verdeling:
Koolhydraten: ± 55-60% van energie
Eiwitten: ± 15-20%
Vetten: ± 25-30%
Proteïne producten, wie kent ze niet?
(Optimel Proteïne, z.d.)
Waarom wel of geen producten met extra proteine?
Wel proteine producten
Duurder dan gewone voeding.
Geen magische oplossing: het gaat om totale eiwitinname per dag.
Als je al voldoende eiwitten eet via normale voeding.
Voor recreatieve sporters is extra proteïne meestal niet nodig.
Makkelijk en snel (handig na training).
Goed doseerbaar.
Vaak gecombineerd met koolhydraten voor herstel.
Geen proteïne producten
Vereniging Sportdiëtetiek Nederland (VSN)
Beroepsvereniging voor sportdiëtisten die gespecialiseerd zijn in voeding bij sport en inspanning.
Gericht op (top)sporters met op maat gemaakte voedingsadviezen voor prestaties, herstel en gezondheid. Leden verzorgen voedingsplannen voor sporters en delen kennis via bijeenkomsten, webinars en studiedagen.
(Vereniging Sportvoedingexperts Nederland, z.d.)
Literatuurlijst
Optimel Proteïne. (z.d.). Optimel. Geraadpleegd op 10 December. https://www.optimel.nl/optimel-proteine
Stegeman, N. (2025). Voeding bij gezondheid en ziekte: handboek voor de gezondheidszorg.
Vereniging Sportvoedingexperts Nederland. (z.d.). Geraadpleegd op: 10 December. https://sportdietetiek.nl/over-ons-2/