Voedsel verteren
Voedsel verteren
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
Voedsel verteren
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan uitleggen hoe voedsel door het verteringsstelsel gaat, wordt verteerd en als voedingsstoffen in het bloed komt.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen bij verteren van voedsel?
Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: mond, maag, darmen, speeksel, enzymen, voedingsstoffen, ontlasting.
Van hap tot ontlasting
Voedsel legt een vaste route af door je lichaam.
mond
slokdarm
maag
dunne darm
dikke darm
endeldarm
In elk deel gebeurt iets anders met het voedsel.
Gebruik deze slide als overzicht van de hele les. Benadruk dat het verteringsstelsel één lang kanaal is met hulporganen zoals lever en alvleesklier.
De mond: de start
In de mond begint de vertering.
tanden en kiezen maken voedsel klein
speeksel maakt voedsel nat en glad
je tong helpt bij kauwen en slikken
in speeksel zitten al stoffen die vertering starten
Noem dat kleinmaken belangrijk is: kleinere stukjes hebben meer oppervlak, waardoor verteringssappen beter kunnen werken.
Slikken zonder verslikken
Bij het slikken gaan voedsel en lucht niet dezelfde kant op.
de huig sluit de neusholte af
het strotklepje sluit de luchtpijp af
voedsel gaat naar de slokdarm
Veel leerlingen halen huig en strotklepje door elkaar. Maak duidelijk: huig bovenin, strotklepje bij de luchtpijp.
Door de slokdarm
De slokdarm duwt voedsel naar de maag met peristaltische beweging.
Spieren in de wand knijpen om de voedselbrok heen en duwen die stap voor stap naar beneden. Daardoor kan voedsel ook verder als je ligt of ondersteboven zou hangen.
Leg uit dat peristaltische beweging niet alleen in de slokdarm voorkomt, maar ook verderop in de darmen.
Wat is vertering?
Vertering is het klein maken van voedsel, zodat je lichaam bruikbare stoffen kan opnemen.
Er zijn twee manieren:
mechanische vertering: kauwen en kneden
chemische vertering: afbreken met verteringssappen en enzymen
Benadruk het verschil tussen kleinmaken met kracht en afbreken met stoffen. Dat contrast helpt later bij enzymen.
Waardoor gaat voedsel van de slokdarm naar de maag?
huig
peristaltische beweging
maagsap
darmvlokken
Controleert de route en het begrip peristaltische beweging. Afleiders zijn termen uit dezelfde les die leerlingen kunnen verwarren.
Van mond naar maag
In de mond begint de vertering. Speeksel maakt voedsel nat. Bij het slikken sluit het strotklepje de luchtpijp af. Daarna duwt de slokdarm het voedsel met peristaltische beweging naar de maag.
Alle begrippen komen uit de eerste uitlegblokken: mond, slikken en slokdarm.
Vertering in de maag
In de maag wordt voedsel gekneed en gemengd.
de maagwand beweegt stevig
er komt maagsap bij
voedsel wordt papperig
een deel van de vertering gaat hier verder
Houd het eenvoudig op VMBO-niveau: de maag kneedt en mengt voedsel met maagsap. Je hoeft hier nog niet diep in te gaan op zuur of specifieke enzymnamen.
Verteringssappen
Je lichaam gebruikt verschillende verteringssappen.
speeksel in de mond
maagsap in de maag
alvleessap uit de alvleesklier
gal uit lever en galblaas
darmsap in de dunne darm
Deze sappen helpen voedsel verder af te breken.
Leerlingen hoeven nog niet alle stoffen in de sappen te kennen. Het doel is overzicht: elk deel heeft eigen hulpstoffen.
Enzymen werken als helpers
Enzymen zijn stoffen die vertering mogelijk maken.
Ze helpen om grote voedingsstoffen af te breken in kleinere deeltjes. Alleen kleine deeltjes kunnen later door de darmwand heen het bloed in.
Vermijd te veel abstracte chemie. Noem enzymen functioneel: ze knippen grote voedingsstoffen in kleine stukjes.
Enzymen hebben een taak
Niet elk enzym werkt op elk soort voedsel.
elk enzym past bij een bepaalde stof
samen zorgen enzymen voor vertering
zonder enzymen blijft voedsel te groot om op te nemen
Als je wilt verdiepen: vergelijk een enzym met een sleutel die maar op één slot past, maar zet die metafoor niet te lang door.
Waar gebeurt vertering?
Vertering gebeurt op meerdere plekken in je lichaam.
mond: kauwen en speeksel
maag: kneden en maagsap
dunne darm: veel vertering met alvleessap, gal en darmsap
De dunne darm is de belangrijkste plek voor verdere vertering.
Laat leerlingen zien dat vertering niet op één plek gebeurt, maar in stappen. De dunne darm is het centrale verterings- en opnamegebied.
Hulp van lever en alvleesklier
Sommige organen helpen bij vertering zonder dat voedsel erdoorheen gaat.
de alvleesklier maakt alvleessap
de lever maakt gal
de galblaas bewaart gal tijdelijk
Deze stoffen komen in de dunne darm terecht.
Maak duidelijk dat lever, galblaas en alvleesklier hulporganen zijn. Ze horen bij het verteringsstelsel, maar voedsel gaat er niet doorheen.
Waar gebeurt de meeste verdere vertering?
slokdarm
mond
dunne darm
endeldarm
Toetst het kernidee dat de dunne darm de belangrijkste plek is voor verdere vertering.
Sappen en enzymen
In de maag helpt maagsap bij de vertering. In de dunne darm komen ook alvleessap, gal en darmsap. Enzymen maken grote voedingsstoffen kleiner, zodat ze later kunnen worden opgenomen.
Laat leerlingen de koppeling maken tussen plaats, verteringssappen en functie van enzymen.
Waarom zijn lever en alvleesklier toch belangrijk?
Bespreek dat voedsel niet door lever, galblaas en alvleesklier gaat, maar dat deze organen wel stoffen maken of bewaren die in de dunne darm helpen bij vertering.
Voedingsstoffen opnemen
Na vertering ontstaan kleine voedingsstoffen.
Die gaan door de wand van de dunne darm heen. Daarna komen ze in het bloed, zodat het bloed deze stoffen door het hele lichaam kan vervoeren.
Koppel terug aan het lesdoel: vertering heeft nut omdat bruikbare stoffen dan opneembaar worden.
Darmplooien en darmvlokken
De binnenkant van de dunne darm is niet glad.
er zijn darmplooien
daarop zitten veel darmvlokken
zo is het oppervlak extra groot
Een groot oppervlak helpt om veel voedingsstoffen op te nemen.
Als extra uitleg: meer oppervlak betekent meer plek waar stoffen het lichaam in kunnen. Dat is de structuur-functie-koppeling van deze slide.
Van darm naar bloed
In de darmvlokken liggen kleine bloedvaatjes.
dat zijn haarvaatjes
voedingsstoffen gaan door de darmwand
daarna komen ze in deze haarvaatjes terecht
Gebruik exact de term haarvaatjes uit de begrippenlijst. Vermijd ingewikkelde details over verschillende typen voedingsstoffen.
Wat blijft er over?
Niet alles uit voedsel kan worden opgenomen.
Voedselresten gaan door naar de dikke darm. Daar wordt vooral water aan de resten onttrokken. Zo worden de resten steeds dikker en vaster.
Leg uit dat de dikke darm dus vooral water terugwint, niet de meeste vertering doet.
Darmflora in de dikke darm
In de dikke darm leven veel bacteriën.
samen noem je die de darmflora
ze helpen bij resten die nog in de darm zitten
ze horen normaal bij een gezonde darm
Houd dit functioneel en eenvoudig; geen uitgebreide microbiologie nodig op dit niveau.
Ontlasting verlaat het lichaam
De laatste resten komen in de endeldarm.
Daar worden ze tijdelijk bewaard. Daarna verlaten ze het lichaam als ontlasting via de anus.
Gebruik deze slide om de hele route nog één keer kort samen te vatten.
Waar komen voedingsstoffen als eerste terecht na opname?
haarvaatjes
maagwand
dikke darm
galblaas
Controleert de stap van darmwand naar bloed via haarvaatjes in de darmvlokken.
Opname en resten
In de dunne darm zitten darmplooien met daarop veel darmvlokken. Daardoor is het oppervlak groot. Voedingsstoffen gaan daarna naar de haarvaatjes. Wat niet wordt opgenomen, gaat naar de dikke darm.
Herhaalt de opname in de dunne darm en de overgang naar de dikke darm.
Welk deel vond jij het belangrijkst voor opname van voedingsstoffen?
dunne darm
darmvlokken
haarvaatjes
bloed
Deze slide heeft geen instructies
Wat heb jij vandaag het beste begrepen?
Laat leerlingen in eigen woorden terugkijken op de les. Mogelijke antwoorden: route van voedsel, werking van enzymen, opname in bloed, functie van dikke darm.
Welk deel vond jij nog moeilijk?
Gebruik dit als afsluitende reflectie op lastigste onderdeel. Mogelijke thema's: enzymen, volgorde van organen, verschil tussen vertering en opname.
Begrippen
voedingsstoffen - bruikbare stoffen uit voedsel die je lichaam nodig heeft
speeksel - vocht in de mond dat voedsel nat maakt en de vertering start
slokdarm - buis die voedsel van mond naar maag brengt
huig - deel achter in de mond dat de neusholte afsluit bij slikken
strotklepje - klepje dat de luchtpijp afsluit bij slikken
verteringsstelsel - alle organen die samen voedsel verwerken
peristaltische beweging - knijpende beweging van spieren in slokdarm en darmen
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
vertering - het klein maken van voedsel zodat het lichaam stoffen kan opnemen
verteringssappen - sappen die helpen bij het afbreken van voedsel
enzymen - stoffen die grote voedingsstoffen in kleinere deeltjes afbreken
maagsap - verteringssap in de maag
alvleessap - verteringssap uit de alvleesklier
gal - vloeistof uit de lever die helpt bij vertering
alvleesklier - orgaan dat alvleessap maakt
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
lever - orgaan dat gal maakt
galblaas - orgaan dat gal bewaart
darmsap - verteringssap in de dunne darm
haarvaatjes - kleinste bloedvaatjes waar stoffen in kunnen worden opgenomen
darmplooien - plooien in de dunne darm die het oppervlak vergroten
darmvlokken - kleine uitstulpingen op de darmplooien die helpen bij opname
dikke darm - deel van de darm waar water aan voedselresten wordt onttrokken
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
darmflora - bacteriën die in de darm leven
endeldarm - laatste deel van de darm waar ontlasting wordt bewaard
ontlasting - resten van voedsel die het lichaam verlaten
Deze slide heeft geen instructies
