Wetenschapsoriëntatie 2026-2027:
Fake news, bronnen en debat
4 (t)VWO
Wetenschapsoriëntatie 2026-2027:
Fake news, bronnen en debat
4 (t)VWO
Wouter Stroop (WST)
Deze week:
Stelling van de week:
Nederlandse media zijn volledig te vertrouwen!
Ik vind volgen van het nieuws belangrijk
Ik houd ...... het nieuws bij
Meerdere keren per dag
1 keer per dag
2 keer in de week
3 keer in de week
Alleen in het weekend
Nooit
Hoe krijg jij het nieuws tot je?
Krant(en)
NOS.nl
NU.nl
Social media
Ik volg helemaal geen nieuws
Mediawijsheid
Hoe moet je met nieuws en andere media omgaan?
Bekijk de video
Noteer de tips die in de video gegeven worden
Welke tips werden er in het filmpje gegeven over hoe je met nieuws om moet gaan?
Functies van nieuws
Vijf functies van nieuws:
Agenderen; onderwerpen op de maatschappelijk agenda zetten; aandacht voor vragen.
Controleren; controleren of de overheid zich houdt aan de gemaakte afspraken (waakhond)
Informeren; maatschappij informeren over ontwikkelingen
Platform voor discussie en opinie; burgers krijgen de mogelijkheid om hun mening onder de aandacht te brengen
Commentaar op ontwikkelingen; media duiden politieke en maatschappelijke ontwikkelingen voor de lezer
Welke functie lijken deze media het belangrijkste te vinden?
Vijf functies van nieuws:
Agenderen; onderwerpen op de maatschappelijk agenda zetten; aandacht voor vragen.
Controleren; controleren of de overheid zich houdt aan de gemaakte afspraken (waakhond)
Informeren; maatschappij informeren over ontwikkelingen
Platform voor discussie en opinie; burgers krijgen de mogelijkheid om hun mening onder de aandacht te brengen
Commentaar op ontwikkelingen; media duiden politieke en maatschappelijke ontwikkelingen voor de lezer
Deze week:
Stelling van de week:
Nepnieuws is makkelijk te herkennen!
-Noteer n.a.v. van de video wat voor jou de betekenis is van:
-Fakenews/nepnieuws
-Misinformatie
-Desinformatie
Wat is de definitie van Fakenieuws/nepnieuws?
Wat is het verschil tussen misinformatie en desinformatie?
AI en Fake News
Slide tekst
Welke soort misleidend nieuws zie je voorbij komen?
Geef aan bij welke categorie misleidend nieuws de volgende artikelen horen
Van welke vorm van misleidend nieuws is dit een voorbeeld?
Van welke vorm van misleidend nieuws is dit een voorbeeld?
Van welke vorm van misleidend nieuws is dit een voorbeeld?
Van welke vorm van misleidend nieuws is dit een voorbeeld?
Van welke vorm van misleidend nieuws is dit een voorbeeld?
Opdracht:
Opdracht:
-Ga op zoek naar óf een fakenews artikel óf een AI gegenereerd nieuwsartikel of foto óf een deepfake
-Analyseer de bron a.d.h.v. de volgende vragen:
-Kun je de bron of maker vinden?
-Wat is het doel van het artikel/afbeelding/video?
-Hoe kun je herkennen dat dit fakenews/AI/deepfake is?
Vul hieronder in welk nepnieuws of deepfake je gevonden hebt
Deze week:
Les 3:
Stelling van de week
Korte herhaling vorige les: nepnieuws
AI en deepfake
Wat is het gevaar?
Bronnenkritiek in de post-truth samenleving
Opdracht:
-Denk terug aan de nieuwsquiz van vandaag
-Welke van de onderwerpen zouden geschikt zijn voor een debat?
-Welke stelling zou jij over dit nieuws poneren?
-Waar zou jij bronnen hierover opzoeken?
Stelling van de week:
Deepfakes zijn geen gevaar voor onze samenleving!
Bronnenkritiek in een post-truth samenleving: hoe weet je wat de waarheid is als alles nep kan zijn?
Herhaling: wat was fakenieuws ook alweer?
Welke tips geeft de verteller om nepnieuws te spotten?
Welk gevaar brengt nepnieuws voor onze democratie?
Slide tekst
Welk gevaar brengt nepnieuws voor onze democratie?
Slide tekst
Fake news en AI
Bronnenkritiek: hoe weet je wat de waarheid is als alles nep kan zijn?
4 checklists:
- welke criteria staan in alle 4 de lijsten?
-Welke criteria zijn uniek en hoe denk je dat dat komt? Tip: check de bron
Welke criteria vind je in alle 4 de lijsten?
Welke criteria zijn uniek en hoe denk je dat dat komt?
Bestaat dé waarheid nog? Of zijn er verschillende?
Deze week:
Les 4:
Korte herhaling vorige les
Retorica en argumentatie
Grondbeginselen van het debatteren
Voorbereiden ballondebat
Opdracht:
-Denk terug aan de nieuwsquiz van vandaag
-Welke van de onderwerpen zouden geschikt zijn voor een debat?
-Welke stelling zou jij over dit nieuws poneren?
-Waar zou jij bronnen hierover opzoeken?
De basis voor ieder debat: retorica en argumentatie
Argumentatie
ar·gu·men·ta·tie (de; v; meervoud: argumentaties)1bewijsvoering
re·to·ri·ca (de; v)1de leer van de welsprekendheid
Dagelijks
Media
Betoger – standpunt – overtuigen
Argumenten & tegenargumenten
Retorica
Retorica en argumentatie
Ethos, Pathos, Logos
Verzin bij de volgende stelling een Ethos, Pathos en Logos argument
Het in bezit hebben van mobiele telefoons zou voor kinderen tot en met 15 jaar verboden moeten worden!
Zet hier jouw Ethos argument
Zet hier jouw Pathos argument
Zet hier jouw Logos argument
Opdracht
Bekijk de argumenten bij het huiswerk in Magister
Wordt hier gebruik gemaakt van Ethos, Pathos of Logos?
Argumentatie
Ruzie/Betoog/afweging/dialoog/discussie/debat
Subjectief
Standpunt ondersteund door argumenten
Overtuigen
Argumenterende, maar ook diverterende (gericht op vermaak) en informatieve elementen
Dialoog, discussie en debat
Klassieke indeling betoog
exordium (opening)
narratio (feitenoverzicht)
propositio (standpunt)
partitio (aangekondigde indeling standpunten)
argumentatio (argumentatie)
confirmatio (bewijsvoering)
refutatio (tegenargumenten & weerlegging)
Evt. digressio (verdere uitweiding)
recapitulatio (korte samenvatting)
Peroratio/conclusio (Slot: afweging van de voor- en tegenargumenten en conclusie
De inleiding van een betoog bestaat uit 4 delen:
Het middenstuk bestaat uit 2 delen
Het slot bestaat uit 1 of meer van de volgende elementen
Klassieke indeling debat
Fasen van een debat
Opening/Inleiding:
Een voorzitter introduceert het onderwerp, de stelling en de spelregels.
Beide teams presenteren hun openingsverklaringen, waarin ze hun standpunt over het onderwerp uitleggen.
Argumentatie en Weerlegging:
Argumenten voorstellen: Sprekers presenteren hun argumenten voor de stelling
Argumenten weerleggen: Sprekers weerleggen de argumenten van de tegenstander en verdedigen de eigen argumentatie.
Onderlinge interactie: Er is ruimte voor interrupties, waarbij luisterende partijen vragen stellen aan de spreker.
Conclusie:
De eindsprekers vatten de belangrijkste argumenten van beide kanten samen en wegen ze tegen elkaar af.
Ze benoemen waarom hun team het meest gelijk heeft en maken het de jury makkelijker om de uitkomst te beoordelen
Ballondebat
Je krijgt een categorie toegewezen.
⭐️ beroemdheid
🌎 politieke leider
👑 sprookjesfiguur
🔬 uitvinder
historisch persoon
1. Kies een personage en geef dit door aan je docent
Schrijf argumenten op die je bij het debat kan gebruiken en bedenk ook vast hoe je kan reageren op mogelijke tegenargumenten
Je mag je argumenten bij het eerste debat op een spiekbriefje erbij houden
Deze week:
Verdeling groepjes
Ronde 1
Stap 1. Elke deelnemer vertelt in 1,5 minuut waarom zijn of haar personage in de ballon moet blijven.
Stap 2: Stemmen. Elke toeschouwer mag twee personages kiezen die volgens hen moeten blijven
De 3 ballonvaarders met de meeste stemmen mogen door naar ronde 2.
Ronde 2
Stap 1. Elke deelnemer krijgt weer 1,5 minuut spreektijd. Echter, nu moeten ze beargumenteren waarom die andere twee ballonvaarders eruit moeten.
Stap 2: Elke toeschouwer krijgt nu 1 stem. Het personage met de meeste stemmen mag blijven en heeft het debat gewonnen!
Deze week:
Klassieke indeling debat
Fasen van een debat
Opening/Inleiding:
Een voorzitter introduceert het onderwerp, de stelling en de spelregels.
Beide teams presenteren hun openingsverklaringen, waarin ze hun standpunt over het onderwerp uitleggen.
Argumentatie en Weerlegging:
Argumenten voorstellen: Sprekers presenteren hun argumenten voor de stelling
Argumenten weerleggen: Sprekers weerleggen de argumenten van de tegenstander en verdedigen de eigen argumentatie.
Onderlinge interactie: Er is ruimte voor interrupties, waarbij luisterende partijen vragen stellen aan de spreker.
Conclusie:
De eindsprekers vatten de belangrijkste argumenten van beide kanten samen en wegen ze tegen elkaar af.
Ze benoemen waarom hun team het meest gelijk heeft en maken het de jury makkelijker om de uitkomst te beoordelen
Het Lagerhuisdebat
- Een stelling
- Een voorzitter
- Voor – en tegenstanders tegenover elkaar
- Openingsspeech; aanvoerders
- Daarna vrij debatteren (volgens de regels)
Rollen in het debat
- De voorzitter
- De voorstander
- De tegenstander
- De jury
De voorzitter
- Heet iedereen welkom
- Geeft een inleiding op de stelling
- Leidt het debat
- Geeft aan het eind een samenvatting
De voorstander
- Geeft argumenten voor
- Probeert de argumenten van de
tegenstander te ontkrachten
De tegenstander
- Geeft argumenten tegen
- Probeert de argumenten van de voorstander te ontkrachten
De jury
- Beoordeelt de bijdrage van de deelnemers
- Beoordeelt de kwaliteit van de argumenten
- Geeft het eindoordeel en wijst de winnaar(s) aan
Voorbeeld debat
Regels debatteren:
Ga staan als je wat wil zeggen
Laat de ander uitspreken
Spreek luid en duidelijk
Wees kort en bondig
Voor- en tegenstanders worden aangewezen
Het debat duurt 10 minuten. 1 minuut voor tijd krijgen de teams de kans om een eindstatement te maken
De kunst van debatteren: bekijk de volgende video
-Hoe bouwt de spreker zijn argumentatie op?
-Geef een voorbeeld in het filmpje van Ethos, Pathos en Logos wat hij gebruikt
-Wat is voor Bo Seo het grootste voordeel van debatteren t.o.v. gewone gesprekken?
-Waar staat het RISA-framework voor?
-Waarom is goed luisteren van belang tijdens debatteren?
-Waarom is het van belang om te kijken naar beide kanten van een stelling? Dus zowel voor- als tegenargumenten te bedenken voor de stelling?
Wat nou als debaters beter lijken of gemener zijn dan jij?
Bo Seo noemt 4 debatersoorten:
-De ontwijker
-De verdraaier
-De ruziemaker
-De leugenaar
Wat zijn hun kenmerken?
En hoe reageer je op een dergelijke debater?
Stellingen:
Stelling 1: Nederland moet het militaire ingrijpen van de VS en Israël in Iran veroordelen!
Stelling 2: Het is logisch dat het dorp Moerdijk moet verdwijnen!
Stelling 3: Het is goed dat de koning excuses aanbiedt voor het slavernijverleden van Nederland!
Stap 1 (20 minuten): Zoek voor of tegenargumenten op, voor en tegenstanders worden aangewezen.
Stap 2 (20 minuten): We doen in 3 groepen een proefdebat van 5 minuten
Deze week:
De stellingen:
“AI en deepfakes vormen een grotere bedreiging dan een kans voor onze democratie.”
“AI-tools zoals ChatGPT maken leerlingen dommer in plaats van slimmer.”
“Elke middelbare scholier moet verplicht les krijgen in fake news en bronnenkritiek.”
Voorbereiding op het debat:
Eerste 20 min ga je op zoek naar achtergrondinformatie en formuleer je jouw argumenten, voor én tegen
De laatste 20 min gaan jullie in de groepjes bij elkaar zitten. Wie is de aanvoerder? Schrijf jullie openingsspeech. Welke argumenten dragen jullie dan aan en welke bewaar je voor het debat? Bedenk ook alvast welke tegenargumenten je kan verwachten en hoe je die kan tackelen
Deze week:
De stellingen:
“AI en deepfakes vormen een grotere bedreiging dan een kans voor onze democratie.”
“AI-tools zoals ChatGPT maken leerlingen dommer in plaats van slimmer.”
“Elke middelbare scholier moet verplicht les krijgen in fake news en bronnenkritiek.”
Stelling 1: groep 1 voor, groep 4 tegen
Stelling 2: groep 5 voor, groep 2 tegen
Stelling 3: groep 3 voor, groep 6 tegen
“AI en deepfakes vormen een grotere bedreiging dan een kans voor onze democratie.”
Nida Çayir
Mauro Conteh
Lillie Gerdes
Ravi Oostvogels
Groep 1: VOOR
Jayda Avinal
Sieb van Geel
Rami Hassani
Tesse van der Meer
Elize Reeuwijk
Groep 4: TEGEN
minute
second
2.“AI-tools zoals ChatGPT maken leerlingen dommer in plaats van slimmer.”
Olivia Claassens
Kees Dietvorst
Merel van Dorst
Lise van Dort
Jens Schoonen
Groep 5: VOOR
Lena Cichowicz
Thijn Quik
Julian Steenks
Eva De Swart
Groep 2: TEGEN
minute
second
"Elke middelbare scholier moet verplicht les krijgen in fake news en bronnenkritiek.”.
Fay Lassooij
Joep Paantjens
Luuk Schepers
Amy Suijkerbuijk
Groep 3: VOOR
Nour Abou Touk
Eline de Gans
Babet de Keijzer
Coert Mies
Alysa Persijn
Groep 6: TEGEN
minute
second