Duits: voornaamwoorden, werkwoorden en lidwoorden
Duits bouwen met basiswoorden
Onderdelen in deze les
Duits bouwen met basiswoorden
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan het persoonlijk voornaamwoord in de eerste naamval, regelmatige werkwoorden en het bepaald lidwoord correct gebruiken.
Deze slide heeft geen instructies
Welke Duitse woordjes ken je al: ich, der, die, das of werkwoorden?
Gebruik de antwoorden als start: laat leerlingen bekende woordjes hardop noemen en koppel die daarna aan de drie lesonderdelen.
Persoonlijk voornaamwoord
In de eerste naamval gebruik je het persoonlijk voornaamwoord als onderwerp van de zin.
ich = ik
du = jij
er = hij
sie = zij
es = het
wir = wij
ihr = jullie
sie / Sie = zij / u
Benadruk dat 'sie' en 'Sie' anders zijn door kleine en hoofdletter. Houd het bij onderwerp van de zin; andere naamvallen niet behandelen.
Wie doet iets?
Het onderwerp is degene die de actie doet.
Ich lerne.
Du spielst.
Er wohnt in Berlin.
Wir kommen heute.
Laat leerlingen in de voorbeelden alleen het onderwerp herkennen; geen extra grammaticale analyse nodig.
Enkelvoud en meervoud
Enkelvoud
ich
du
er / sie / es
Meervoud
wir
ihr
sie
Beleefdheidsvorm
Sie
Noem kort dat 'Sie' altijd met hoofdletter wordt geschreven als beleefdheidsvorm.
Veelgebruikte combinaties
Sommige combinaties komen vaak terug.
ich + werkwoord op -e
du + werkwoord op -st
er/sie/es + werkwoord op -t
wir/sie/Sie + hele stam + -en
ihr + werkwoord op -t
Deze slide vormt de brug naar regelmatige werkwoorden. Houd de focus op herkenning van patroon.
Welk woord is het onderwerp in de zin: Wir kommen heute.
heute
kommen
Wir
heute kommen
Check of leerlingen het onderwerp herkennen als degene die iets doet.
Vul de juiste woorden in
In de eerste naamval gebruik je een persoonlijk voornaamwoord als onderwerp. ich betekent ik en wir betekent wij. Bij de beleefdheidsvorm schrijf je Sie met een hoofdletter.
Alle drie de antwoorden komen letterlijk uit het blok over persoonlijk voornaamwoord en eerste naamval.
Regelmatige werkwoorden
Een regelmatig werkwoord volgt een vast patroon.
Voorbeelden van hele werkwoorden:
machen
lernen
wohnen
spielen
kaufen
Leg niet uitgebreid uit; benoem alleen dat de stam meestal ontstaat door -en weg te halen.
Uitgangen in de tegenwoordige tijd
Voor regelmatige werkwoorden gebruik je deze uitgangen:
ich -e
du -st
er/sie/es -t
wir -en
ihr -t
sie/Sie -en
Gebruik steeds dezelfde volgorde van personen om verwarring te voorkomen.
Voorbeeld: lernen
wir lernen
ihr lernt
sie/Sie lernen
Enkelvoud
Meervoud
ich lerne
du lernst
er/sie/es lernt
Benadruk de stam 'lern-'. Dit is een volledig regelmatig voorbeeld zonder extra spellingsverandering.
Zo bouw je de vorm
lernen → stam lern- → uitgang erbij
lern + e = lerne
lern + st = lernst
lern + t = lernt
lern + en = lernen
Laat zien dat dezelfde stam terugkomt. Geen uitzonderingen bespreken.
Welke uitgang hoort bij du bij een regelmatig werkwoord?
-en
-t
-st
-e
De afleiders zijn de andere uitgangen uit hetzelfde schema.
Maak de vormen compleet
Het werkwoord lernen is regelmatig. De stam is lern. Daarom krijg je: ich lerne, du lernst en ihr lernt. Zo zie je steeds dezelfde stam terug.
Laat leerlingen het patroon stam + uitgang herkennen.
Hoe maak je van lernen de vorm du lernst?
Correct antwoord moet het idee bevatten dat je eerst de stam neemt door -en weg te halen en daarna een passende uitgang toevoegt.
Bepaald lidwoord
Het bepaalde lidwoord betekent de of het.
In het Duits:
der
die
das
die (meervoud)
Je leert het lidwoord altijd samen met het zelfstandig naamwoord.
Zeg expliciet dat woorden in het Duits een vast grammaticaal geslacht hebben.
De drie lidwoorden
Meervoud
der = mannelijk
die = vrouwelijk
das = onzijdig
Enkelvoud
die = meervoud voor alle geslachten
Houd het eenvoudig en koppel nog geen naamvallen aan deze slide behalve de eerste naamval.
Vaak vrouwelijk: herkenbare uitgangen
Woorden zijn vaak vrouwelijk met die bij deze uitgangen:
-heit
-keit
-schaft
-ung
-e
Voorbeelden: die Freiheit, die Möglichkeit, die Mannschaft, die Zeitung, die Schule
De input bevatte 'schaft'; gebruik de correcte uitgang '-schaft'. Noem dat '-e' vaak vrouwelijk is, maar niet altijd.
Dagen, maanden en seizoenen
Deze woorden zijn in het Duits meestal mannelijk:
der Montag
der Januar
der Sommer
Dus:
dagen → meestal der
maanden → meestal der
seizoenen → meestal der
Formuleer bewust 'meestal' niet te breed uit; binnen schoolgrammatica wordt dit vaak als vaste regel geleerd.
Beroepen
Bij beroepen zie je vaak verschil tussen mannelijk en vrouwelijk.
der Lehrer
die Lehrerin
der Arzt
die Ärztin
Houd het bij basisvoorbeelden. Je hoeft hier geen uitgebreide genderuitleg te geven.
Vaak onzijdig: -chen en -lein
Woorden op -chen en -lein zijn meestal onzijdig.
Dus gebruik je das.
Voorbeelden:
das Mädchen
das Brötchen
das Fräulein
Benadruk dat het gaat om woorduitgangen die helpen bij het kiezen van het lidwoord.
Lidwoord leren in groepen
Je hoeft niet elk woord los te onthouden.
Handige groepen:
die bij veel woorden op -heit, -keit, -schaft, -ung, -e
der bij dagen, maanden en seizoenen
das bij woorden op -chen en -lein
beroepen komen vaak in paren: der / die
Deze samenvattende slide verbindt de patronen zonder nieuwe stof toe te voegen.
Welk lidwoord past bij Zeitung?
das
die
der
diee
Zeitung eindigt op -ung, dus vaak vrouwelijk: die.
Kies de juiste lidwoorden
Je kunt lidwoorden in groepen leren. Bij woorden op -ung gebruik je vaak die, dus zeg je die Zeitung. Dagen, maanden en seizoenen krijgen vaak der, zoals der Montag. Woorden op -chen krijgen vaak das, zoals das Mädchen.
Deze invuloefening bundelt de samenvattende regels van het lidwoordblok.
Welke regel helpt jou het meest bij lidwoorden?
-ung/-heit/-keit
dagen/maanden/seizoenen
beroepen in paren
-chen/-lein
Deze slide heeft geen instructies
Wat is één ding dat je nu beter kunt in het Duits?
Laat leerlingen kort terugblikken op wat ze echt hebben onthouden uit de les.
Welke oefening hielp jou vandaag het meest?
Gebruik antwoorden om te zien welke oefenvorm werkte: herkennen, invullen, kiezen of hardop bespreken.
Welk onderdeel vond je nog lastig?
Handig om te bepalen waar herhaling nodig is in de volgende les.
Begrippenlijst
persoonlijk voornaamwoord - woord dat een persoon of zaak aanduidt, zoals ich, du, er
eerste naamval - vorm die je gebruikt voor het onderwerp van de zin
onderwerp - wie of wat iets doet in de zin
regelmatig werkwoord - werkwoord dat een vast vervoegingspatroon volgt
stam - basis van het werkwoord zonder -en
bepaald lidwoord - der, die of das
meervoud - vorm die aangeeft dat het om meer dan één gaat
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
mannelijk - woordgroep met het lidwoord der
vrouwelijk - woordgroep met het lidwoord die
onzijdig - woordgroep met het lidwoord das
uitgang - het stukje dat achter de stam van een werkwoord komt
beleefdheidsvorm - de vorm Sie voor u
zelfstandig naamwoord - woord voor een mens, dier, ding of begrip
Deze slide heeft geen instructies
