Les 3 GPM Kleuter lichamelijke ontw. 2025-2026


kleuter


1 / 73
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 73 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les


kleuter


Vanaf wanneer tot wanneer is de kleuterleeftijd?

A

Van 3-7 jaar

B

Van 4-6 jaar

C

Van 2-4 jaar

D

Van 4-7 kaar

Kleuter 4 – 6 jaar

  • Na breedte groei nu lengtegroei.

  • 4 jaar +/- 1 meter en ruim 18 kg

  • 6 jaar + /- 1,20 en ruim 20 kg

Wat kenmerkt de ontwikkeling van een kleuter?

Ontwikkelingkenmerken:


  • Sociale rollen

  • Fantasiespel

  • Prestaties en doelgericht aan de slag

  • Zelfcontrole

  • Pro- sociaal gedrag

  • Start van de morele ontwikkeling

Lichamelijke (sensomotorisch)ontwikkeling


  • Steeds meer afstanden inschatten

  • Ruimtelijke begrippen: voor, achter, naast, tussen, boven en onder

  • Ogen stellen beter scherp dan die van een peuter.

  • Kleuters hebben nog moeite met:

      - Delen tot geheel samenvoegen 

      - Lastig om een geluid te volgen in drukke/ rumoerige

        omgeving.


Lichamelijke ontwikkeling

Grove motoriek 

  • Rennen, bal gooien, springen worden steeds meer een automatische beweging.

  • Zwemmen, Peuters zijn nu pas motorisch in staat om te zwemmen, namelijk complexe motorische samenwerking en beweging )Verwerft nieuwe moeilijke variaties op lopen waarin evenwicht een belangrijke rol speelt (bv. Fietsen,...)




Lichamelijke ontwikkeling

  • fijne motoriek 4- 6 jaar: 

  • Aankleden 

  • constructiespelen, puzzels, knippen, prikken, inkleuren, (hand- oogcoördinatie)

  • Ontwikkelen van de voorkeurshand.

       sommigen blijven beide handen gebruiken   ambidexter

  • Eerste poging eigen naam schrijven


     toenemende motorische zelfredzaamheid

     https://www.youtube.com/embed/v6pSWMyH-xY

       erwtjes prikken   1min 26 


Observeren van de motorische ontwikkeling

  • Waarom is het belangrijk dat kinderen goed geobserveerd worden op hun motoriek? 








Motorische achterstand


  • Voorbeelden: Schaar niet goed vasthouden, niet met mes en vork kunnen eten, niet kunnen aankleden, veel vallen, afstand niet kunnen inschatten


  • Oorzaak: 1) kinderen bewegen te weinig.

  • Oorzaak 2) Ouders/verzorgers nemen veel werk uit handen

  • Oorzaak 3) Kinderen zitten teveel achter de TV en computer (Schermpjes)






Extra om te kijken


  • https://www.leraar24.nl/50985/onderwijs-aan-leerlingen-met-een-visuele-beperking/ 

       Zie video op de site even naar beneden scrollen


  • ttps://www.youtube.com/embed/faCrPfqYrYs?si=I5YB5lOTtdEmyM3Z

  • Motoriek stimuleren





Cognitieve ontwikkeling

Over het algemeen zijn kleuters heel nieuwsgierig en willen ze graag iets leren en kunnen. 

Onderdelen van deze ontwikkeling

  • 1 Geheugen en concentratie

  • 2 Tijdsbegrip

  • 3 Denken

  • 4 Taal ontwikkeling

  • 5 Rekenontwikkeling  

      (ontluikend rekenen)  


Denken en concentratie

Denken en geheugen

  • Geheugen groeit snel (verwerking van wat binnenkomt gaat vooruit)

  • Auditief geheugen (horen en luisteren) 

  • Visueel geheugen (Zien (beeld) en onderscheid  maken) 

     


Tijdsbesef

Denken in ontwikkeling  

  • Kleuters leren door herhaling. Ze kunnen eindeloos verworven nieuwe vaardigheden blijven herhalen (leren door doen) 

  • Kleuters gaan uit van wat ze zien (concreet denken)

  • https://www.youtube.com/watch?v=MCd8o8sTyjo&feature=emb_logo

 Steeds meer WAAROM vragen en het nut willen weten




  • Fantasie is kenmerkend voor een kleuter.

  • In het denken van de kleuter is van alles mogelijk waardoor hij wel eens jokt. Dit doet hij om een onmogelijke wens toch te vervullen, om zichzelf gerust te stellen of om een oplossing te vinden voor een vraag.

  • Het heeft daarom ook geen zin om een kleuter te straffen voor jokken.

  • https://www.youtube.com/watch?v=eR2phpjCTvg&feature=emb_logo   2 min 

      Fantasievriendje 

Cognitieve ontwikkeling

Taalontwikkeling

  • Hersenstructuur van meisjes anders dan jongens

  • Taalcentrum bij meisjes verwerkt taal sneller.

  • Ook praten moeders meer met dochters dan zoons

  • Meisjes gebruiken eerder emotiewoorden dus grotere emotiewoordenschat

  • Meisjes met een migratie achtergrond leren ook sneller NL en kunnen makkelijker schakelen tussen moedertaal en NL.


Taalontwikkeling

  • Kleuters kunnen de klanken soms nog omdraaien zoals “Weps”, “potremonnee”, “milonade”

  • Taaluitingen soms erg spontaan en origineel:  “Lekkere sap mamma, er zit ook mandarijn in gesapt” 

      “Je bent een  verschikkeling”

  •  Met 6 jaar 2500-3000 woorden

  • Na 7 jaar gaan kinderen een nieuwe taal nooit meer zo goed leren als een kind dat in dat land geboren is


Taalontwikkeling

Denken en ontluikend rekenen

  • In de kleuterleeftijd breidt je kind de telrij (1, 2, 3, 4, …) steeds verder uit. Met behulp van liedjes, versjes en samen tellen leert je kind tellen van één tot tien. Ook zijn termen als veel, genoeg en weinig steeds beter toe te passen en leert hij of zij verschillende functies van getallen zien. Bij verschillende functies moet je denken aan:

  • aantallen: drie kinderen;

  • telgetallen: de ‘nummer drie’ in de rij;

  • meetgetallen: mijn zusje is drie jaar oud;

  • naamgetallen: buslijn drie;

  • rekengetallen: twee erbij één is drie.


Kind en schoolrijpheid

Belangrijke voorwaarden voor de schoolrijpheid:

  • Het kind moet voldoende ontwikkeld zijn op cognitief niveau.

  • Het kind moet fysiek de kracht hebben om een dag op school te zijn.

  • Het kind moet zich al die tijd kunnen concentreren.

  • Het kind moet spreek- en taalvaardig zijn.

  • Het kind moet emotioneel rijp genoeg zijn om in een klas te kunnen functioneren


Extra bronnen

  • https://www.cjgalphenaandenrijn.nl/pagina/basisschoolkind/ontwikkeling/verstandelijke-ontwikkeling/denkontwikkeling/568780 


  • https://wij-leren.nl/training-auditief-geheugen-kleuter-kritisch-luisteren.php 


  • https://www.kleuteruniversiteit.nl/lesdoelen/ 

Sociale ontwikkeling kleuters

  • Omgang met andere kinderen

  • Eerste vriendschappen

  • Erbij willen horen

  • Na doen en verbeelden

  • Minder egocentrisch 

  • Fantasiespel

  • Pro – sociaal gedrag (meebeleven van emoties bij anderen en willen helpen) 




Sociale vaardigheden ontwikkelen

  • Sociale regels leren 

  • Geleidelijk aan samen één spel spelen

  • Groepsgevoel en samenspelen wordt belangrijker

  • Sociale perspectief ontwikkeld (Ik en de ander) 

     Ze leren en oefenen: luisteren naar een ander, op je beurt 

     wachten, inleven in een ander, opkomen voor elkaar, 

     complimentjes geven

  •      https://www.youtube.com/embed/mUayIDcUNXk  kleuters: Spelend leren blijft de basis


Sociale ontwikkeling en de identiteitsontwikkeling 

  • De identiteit begint vorm te krijgen. Onder invloed van zijn eigen ontwikkeling en indrukken die het kind uit de omgeving opneemt, ontwikkelt zich de identiteit.


  • Door het kind ook mee te laten beslissen en keuzes te laten maken wordt het kind zich bewust van wat het kan. 


  • Het zelf doen, het zelf handelen zonder hulp van de volwassene is voor een kind noodzakelijk om zich tot een persoonlijkheid te ontwikkelen.


Sociale ontwikkeling en persoonlijkheidsontwikkeling 

  • ONTWIKKELING ZELFBEELD

  • Zelfbeeld = geheel van opvattingen en overtuigingen dat iemand over zichzelf heeft opgebouwd door alles wat hij heeft waargenomen en ervaren.

  • Zelfbeeld kleuter = weinig uitgewerkt en vooral concreet  zo ben ik, dit kan ik wel en dit niet.

  • Kleuter vergelijkt zichzelf nog niet met anderen en denkt ook niet na over de vraag wie hij is.

  • De kleuter leert over wie hij is door wat anderen tegen hem zeggen en doen. Vooral wat ouders zeggen is van groot belang.



Kahoot/lesson up toets

  • https://create.kahoot.it/share/kleuter/f6635cc5-9bfc-4380-a752-a7f4a4385059

  • kahoot


  • LessonUp - Oefentoets Traject: Peuter en kleuter 2021 – 2022

  • Lesson up

Persoonlijkheidsontwikkeling

NEGATIEF                        of               TE POSITIEF ZELFBEELD



Emotionele ontwikkelingsgebied

  • 3 Basisbehoefte van ieder kind


  • Resultaat: plek in de groep




  • https://www.youtube.com/embed/uGqns5Cu57g?si=K1DZTJRMLXWTZoP6

  • Conflicten oplossen 2 min









Emotionele ontwikkeling

  • Basis emoties leren benoemen: Boos, bang, blij, verdrietig.

  • Basis emoties herkennen bij anderen.

  • Angsten de baas worden.

  • Fantasiedenken is groot ( nog steeds magisch denken, animistisch denken) en daardoor bijbehorende angsten.



Emotionele ontwikkeling

  • Kleuters zijn sensitief ingesteld, dat wil zeggen dat zij nog geen woorden hebben voor alle emoties maar deze wel ervaren. Kleine gebeurtenissen kunnen diepe indruk maken.


  • Daarentegen kunnen grote gebeurtenissen minder impact hebben. Wanneer opa overlijdt is dit te abstract voor kinderen. Maar dat papa huilt maakt grote indruk.    


Seksuele ontwikkeling

  • Een kleuter weet wie een meisje en wie een jongen is.  Weet het ook heel goed van zichzelf.  GENDER-IDENTITEIT = het voortdurend aanwezige besef of je man of vrouw bent.​

  • GENDERSPECIFIEK GEDRAG is gedrag dat kenmerkend is voor jongen- of meisje-zijn.​

  • Geslachtsgebonden gedrag is deels aangeboren, deels aangeleerd, wat voor voorbeeld krijgt het kind en wat wordt bestraft en beloond​

  • Ouder is IDENTIFICATIEFIGUUR , kleuter wil zijn wie vader of moeder is.​

Seksuele ontwikkeling

  • Interesse in hun eigen geslachtsdelen

  • Nieuwsgierig naar andere kindjes, weten het 

     verschil ook tussen jongens en meisjes

  • Kinderen gaan gemengd met elkaar om.


  • Latente fase: Seksualiteit speelt geen rol in het leven van het kind.


Seksuele ontwikkeling

  • Bewegingen van zelfbevrediging

  • Eerste “verliefdheden” kunnen ontstaan (ook op mama en de juf)



Seksuele voorlichting

  • https://www.youtube.com/embed/wuKMCL8ZmGo?si=r91y32F_Y0NrigA9

  • Peuter en kleuterverliefdheden 4.15 min 

  • https://www.youtube.com/embed/223_oFIwx1A?si=b6Brh077Fd8VtnPK

  • 2.40 min     praatjesmakers liefdesleven van Daan


Spelontwikkeling

  • Kleuter kan helemaal op gaan in het spel, maar ook zo weer uit de rol stappen en zichzelf zijn.


  • Fantasiespel: Door rol te spelen leert kind angsten verwerken

  • Imitatiespel: vader moeder, schooltje.

  • Leven actief mee met voorleesverhalen


  • Hoe je met een spelscript het rollenspel van kleuters stimuleert - Leraar24


  • Spelen stimuleren met een spelscript 5 min





Spelgedrag  J/M

  • Jongens (motorisch) / meisjes (taal)


Spelgedrag jongens meisje verschilt:

  • Buitenspelen: Jongens gebruiken het hele terrein. 

  • Meisjes spelen meer op een rustige plek, jongens vullen de hele ruimte.

  • Jongens doen veel samen bewegen, meisjes kletsen meer tijdens spelen.

  • Jongens zijn agressiever in spel (testosteron) ruzie: vechten. bij onenigheid ook uitvechten.

  • Meisjes zijn bij ruzie kattig en doen aan buitensluiten. Meisjes zoeken bij onenigheid wel vaker naar compromis.


Tekenontwikkeling

https://www.youtube.com/embed/1YTjtzFSaHU?si=m_uyOHlS78Ax4Cda


Thijs tekent een koppoter

Quiz time

Peuters hebben nog geen empathie voor anderen?

Peuters hebben nog geen empathie voor anderen?

Een peuter raakt zo vol van zichzelf omdat hij zijn eigen IK ontdekt. We noemen dit egoïsme

Een peuter raakt zo vol van zichzelf omdat hij zijn eigen IK ontdekt. We noemen dit egoïsme

Zodra Memet (4jaar) op school is, trekt hij enthousiast een puzzel of mozaïek uit de kast. Hij toont zijn moeder dan graag wat hij kan. Van welk type motivatie is bij Memet sprake?

Zodra Memet (4jaar) op school is, trekt hij enthousiast een puzzel of mozaïek uit de kast. Hij toont zijn moeder dan graag wat hij kan. Van welk type motivatie is bij Memet sprake?

De handvoorkeur ontwikkelt zich meestal in de kleutertijd

De handvoorkeur ontwikkelt zich meestal in de kleutertijd

Voor een kleuter zijn fantasie en werkelijkheid even waar

Voor een kleuter zijn fantasie en werkelijkheid even waar

Een kleuter is nog niet instaat tot sociaal gedrag

Een kleuter is nog niet instaat tot sociaal gedrag

Door contacten met anderen leren kinderen sociale vaardigheden

Een kleuter is nog niet instaat tot sociaal gedrag

Door spel ontwikkelt een kleuter zijn zelfbeeld

Door contacten met anderen leren kinderen sociale vaardigheden

Wat is morele ontwikkeling?  

  • Morele ontwikkeling is het ontwikkelen van een geweten 

  • Dit geweten bepaalt de sociale regels tussen mensen

  • Kinderen moeten dit leren

  • Dit leren verloopt in een aantal fases 


  • De basis van wat is goed! Of fout!

Moreel handelen verloopt in fases

De morele ontwikkeling van
peuters en kleuters


Preconventionele stadium fase 1 Kohlberg

  • ´Fase 1 Gehoorzaamheid door straf te vermijden

  • Gedrag waar het kind voor gestraft wordt, word vermeden.

  • Hun hersenen zijn nog niet zover dat ze de regels begrijpen. Dus als ouders uit het zicht zijn gelden de regels niet. 




Filmpje en opdracht sudocreme

  • https://www.youtube.com/embed/DginLKRXV-k?si=dQYMCadIazjiJ2VG

     Sudocreme    2.min  ontwikkeling geweten fase 1


  • Welk gedrag laat Solomon zien in het gesprek met zijn vader?


  • Wat vind je van de aanpak van vader?  

  • Tip’s en tops!


  • Straks kijken en video bespreken 

Preconventionele stadium  fase 2 Kohlberg

  • ´Fase 2 Beloning nastreven  


  • Het kind is in deze fase van de morele ontwikkeling nog erg gericht op de persoonlijke grillen en behoeften, hoe krijg ik zoveel mogelijk wat ik zelf wil en hoe ontloop ik zoveel mogelijk straf c.q. boosheid en krijg ik zoveel mogelijk beloning. 


  • Kinderen zijn in deze fase nog zeer gevoelig voor voorbeeld gedrag. Wat hun voorgeleefd wordt doen ze onherroepelijk na.


Vervolg fase 2 van Kohlberg 

  • De wederkerigheid:

        Als jij wat voor mij doet, doe ik dit voor jou……..


  • Ze redeneren nog wel veel vanuit henzelf (egocentrisch) een ander plezier doen, dient onmiddellijk beloont te worden. Kind beseft nog niet dat het plezier van de ander ook belonend kan zijn voor jezelf (andere mensen zijn dus nog dingen…instrumenten) 


  • Dus nog weinig intrinsieke motivatie

Video gewetensontwikkeling fase 2

  • https://www.youtube.com/embed/Nr-l5TJmbfU?si=DKcFCLH54gqD_peQ geweten en gehoorzamen bij kinderen  4.min


  • Later bekijken en bespreken 

Vervolg preconventionele stadium

  • De ‘transfer’ van gedrag 

  • Een kind dat moreel gedrag in de ene situatie wordt aangeleerd, kan hetzelfde gedrag niet altijd automatisch ook in andere situaties laten zien. Ouders begrijpen dit niet altijd….thuis doet ze het wel, maar op de peuterspeelzaal niet. 


  • Twee werelden (context) waarin andere regels gelden. 


Hoe begeleid je een kind bij de morele ontwikkeling? 

  • In de eerste plaats is het heel belangrijk om als ouder (maar ook als GPM'er, sportleraar, opa of oma etc.) het goede voorbeeld te geven. 


  • Vooral jonge kinderen leren toch het meest van wat hun voorgeleefd wordt.

Hoe begeleid je een kind bij de morele ontwikkeling 

  • Daarnaast is het belangrijk dat het kind de morele regels en gewoontes van het gezin en de maatschappij aanleert.


  • Belangrijk daarbij is dat kind niet alleen de regels leert maar ook leert waarom deze regels gelden. Juist het waarom van regels helpt kinderen om zich de regels echt eigen te maken en niet te blijven zien als regels die ze opgelegd worden door anderen.

Hoe begeleid je een kind bij de morele ontwikkeling?  

  • Ook is het belangrijk dat kinderen leren dat andere mensen net als zij, ook emoties hebben en leren zich in een ander te verplaatsen. 


  • Waardering voor behulpzaamheid en afkeuring van ongewenst gedrag te nadele van een ander helpt hierbij.


  • Het doen van spelletjes kan kinderen goed helpen bij de morele ontwikkeling omdat het kind leert zich aan de regels van het spel te houden, niet omdat dat moet, maar omdat dat het spel mogelijk en leuk maakt, het kind leert op zijn beurt te wachten en een ander ook de winst te gunnen.


Ter overdenking 

  • De morele opvoeding is op heden waarschijnlijk het meest verwaarloosde terrein in de opvoeding. Dit is uiterst merkwaardig in een tijd waarin zoveel wordt geklaagd over egoïsme en narcisme, over waardenonzekerheid, over de toegenomen agressie in het sociaal contact, over de verruwing van de maatschappij enz.

Ter overdenking

  • Hoe kan men in de huidige tijdgeest opkomen voor respect voor anderen en het collectief belang hoger inschatten dan het eigenbelang?


Opdracht

  • http://mens-en-gezondheid.infonu.nl/kinderen/158343-wel-of-niet-straffen-van-peuters.html


  • Lees bovenstaand artikel over gedrag straffen, belonen en negeren  


  • Hoe kijk je zelf tegen straffen aan? 

  • Welke straffen vind je horen bij peuters en kleuters?

TIP



  • Voor de periode toets kun je in de online omgeving zelftoetsen doen.

Extra bronnen

  • https://www.digitaleetalages.nl/thema/opvoeding-en-onderwijs/morele-opvoeding.html 

  • https://www.youtube.com/embed/0BIhHbq_Ecs?si=KCYYAqdMukqAP_3o

  • Uitleg kohlberg stadia 5 min.