Les 5 en 6 Voor jezelf opkomen

• newEditor
• Mentorles
• Praktijkonderwijs
• Leerjaar 1

Welkom!

Check:

Telefoon in kluis ✅

Mijn jas is uit ✅

Ik zit op mijn plaats ✅

Laptop in je tas ✅

Periode 1.4

Voor jezelf opkomen

Les 5 en 6

Lesdoelen deze les

D1  Ik kan uitleggen wat de ik-boodschap is

D2  Ik kan in een rollenspel laten zien dat ik voor mezelf kan opkomen met de ik-boodschap

D3  Ik kan een stappenplan maken om een conflict op te lossen

D4  Ik kan in een rollenspel laten zien dat ik een conflict kan oplossen

Terugblik

Wat weet je nog van de vorige keer?

Stap 1: "IK VOEL ME..."

Ik voel me boos als jij mijn spullen pakt zonder het te vragen, omdat ik ze dan niet meer kan vinden.

Stap 2: "ALS JIJ..."

Stap 3: "OMDAT..."

Wijs op de 3 stappen: 'Wie kan ze nog uit zijn hoofd?' – laat 1-2 leerlingen antwoorden.

Bevestig kort en enthousiast:

"Goed. Vandaag oefenen we de ik-boodschap nóg een keer – en daarna gaan we iets nieuws proberen. Iets wat jullie misschien nog nooit gedaan hebben."

Denk aan een ruzie die je hebt gehad. Wie had er schuld?

Docentinstructie

Openingsroutine: namen, check-in, regels (max 3 min).

Stel de vraag hardop. Laat leerlingen typen (30-45 sec). Lees 4-5 antwoorden van de woordwolk voor.

Verwacht antwoorden als: 'de ander', 'die gozer', 'mijn zus'. Bevestig:

"Ik zie dat bijna iedereen zegt: de ander had schuld. Interessant. Vandaag gaan we dat eens goed bekijken."

Tip: Zeg nog niet dat ze zelf ook aandeel hebben. Dat komt later. Eerst nieuwsgierigheid wekken.

Kijk en bespreek

A.

B.

1. Wat gebeurt er hier?

2. Wie begon ermee?

3. Hoe is dit zo ver gekomen?

Docentinstructie

Toon de twee situaties. Stel de drie vragen klassikaal – niet alledrie tegelijk. Begin met situatie A.

Verwacht dat leerlingen meteen wijzen: 'die gozer begon'. Ga mee in dat gevoel, maar stel dan vraag 3:

"Oké, maar hoe is het dan zover gekomen? Wat gebeurde er daarvoor?"

Herhaal dit bij situatie B. Zorg dat leerlingen zien: er was al iets aan de hand voor het zichtbare moment.

Doel van deze dia: Leerlingen realiseren zich dat een conflict een aanloop heeft. Dit opent de deur naar het idee van eigen aandeel – zonder het al te benoemen.

Uitleg: een conflict heeft altijd 2 kanten

Elke kant blaast mee. De ballon knapt als niemand stopt.

Voorbeeld:

Aandeel A: wat deed persoon A in de aanloop?

Aandeel B: wat deed persoon B in de aanloop?

Samen: hoe kon de ballon knal voorkomen worden?

Docentinstructie

Leg de ballon-metafoor uit met veel beweging en energie:

"Stel je voor: er is een ballon. Elke keer als iemand iets doet wat de ander boos maakt, blaast hij er een beetje lucht in. Pf. Pf. Pf. Op een gegeven moment... KNAL. Dat is een conflict. Maar wie blies er mee?"

Gebruik daarna een concreet voorbeeld (liever niet over iemand in de klas):

"Stel: Bram zit in de klas. Teun gooit een papiertje naar hem. Bram gooit het terug, harder. Teun staat op. Bram ook. De leraar ziet het en stuurt Bram weg. Maar wie begon?"

Stel de vraag: 'Wat was het aandeel van Tyrone? En van Mo?' Laat meerdere leerlingen antwoorden.

Let op namen: Gebruik fictieve namen die niet overeenkomen met leerlingen in de klas. Check dit van tevoren.

SNPO: het conflictoplossingsplan

Hoe los jij een conflict op?

Er is een plan!

S

N

P

O

= stoppen

= nadenken

= praten

= oplossen

Volgende les gaan we elke stap uitwerken en er een eigen kaart van maken.

Docentinstructie

Toon de 4 letters een voor een – bouw het op terwijl je uitlegt:

"S = STOPPEN. Als je boos bent, doe je domme dingen. Stop eerst."

"N = NADENKEN. Wat is er gebeurd? Wat deed jij? Wat deed de ander?"

"P = PRATEN. Dit is waar de ik-boodschap bij hoort – jullie kennen die al."

"O = OPLOSSEN. Wat kan je samen doen zodat het niet opnieuw gebeurt?"

Vraag een geheugensteun van de klas: 'Wie kan een ezelsbruggetje bedenken voor SNPO?' Laat 2-3 voorstellen horen.

Kies er 1: Schrijf het op het bord en laat de klas het 3x herhalen. Dit helpt bij het onthouden.

Samen conflictkaarten bespreken

Jullie krijgen een conflictkaartje. Bespreek samen de vragen. Vul het werkblad in.

1. Wat deed persoon A voordat de ruzie ontstond?

2. Wat deed persoon B voordat de ruzie ontstond?

3. Welke stap uit SNPO had de ruzie kunnen voorkomen?

S

N

P

O

= stoppen

= nadenken

= praten

= oplossen

Docentinstructie

Maak de groepjes van 3 vooraf (net als de tweetallen: niet zelf laten kiezen).

Geef elk groepje 1 conflictkaartje + 1 werkblad. Looptijd: 10-12 minuten.

Loop rond en stel per groepje gerichte vragen:

"Wat deed persoon A concreet? Niet wie hij is, maar wat deed hij?"

"Had persoon B ook anders kunnen reageren? Hoe?"

"Welke SNPO-stap was hier het hardst nodig?"

Na 12 minuten: Elk groepje presenteert 1 minuut aan de klas. Jij vat samen en verbindt aan SNPO.

Nabespreking: wat zagen jullie?

1. Welk groepje wil zijn conflictkaartje toelichten?

2. Wat was steeds het aandeel van BEIDE kanten?

3. Welke SNPO-stap had het meeste verschil gemaakt?

Conclusie: In elk conflict spelen twee mensen mee. Jij kunt niet de ander veranderen – maar jij kunt wel jouw eigen stap kiezen.

S

N

P

O

Schrijf eerlijk 1 ding op dat jijzelf soms doet waardoor een ruzie groter wordt. Dit is anoniem.

Docentinstructie

Benadruk dat dit anoniem is – dit is essentieel voor eerlijke antwoorden:

"Ik zie geen namen. Alleen jullie antwoorden. Wees eerlijk – dit is voor jouzelf."

Geef leerlingen 2-3 minuten. Geen overleg – individueel.

Bekijk de antwoorden na de les in het dashboard. Gebruik ze als informatie over de groep – niet om te bespreken in de volgende les.

Sluit positief af: "Het is echt knap om eerlijk te kijken naar je eigen gedrag. Dat doen niet veel mensen. Jullie doen het wel."

Korte pauze!

5 min

Alleen het lokaal uit voor wc, fles vullen of naar buiten gaan.

Volgende les werken we SNPO stap voor stap uit en maak jij je eigen conflictoplossingskaart.

Welkom!

Check:

Telefoon in kluis ✅

Mijn jas is uit ✅

Ik zit op mijn plaats ✅

Laptop in je tas ✅

Voorbereiding tweetallen

Dit doe je VOOR de les: tweetallen bepalen

Leg de tweetallen vooraf vast. Niet laten kiezen – leerlingen kiezen altijd hun beste vriend, wat oefenen belemmert. Koppel slim:

•     Koppel een sterker prater aan een stiller leerling

•     Vermijd koppels die veel ruzie hebben

•     Vermijd koppels die altijd samen kletsen – ze oefenen dan niet

•     Schrijf de koppels op een vel en hang het aan het bord, OF heb de zitplekken al klaar als ze binnenkomen

 

Kondig de koppels aan zonder discussie: 'Ik heb de koppels bepaald. Dat is zo. Je mag het aan het einde van de les met me bespreken, maar nu gaan we werken.'

Lesdoelen deze les

D1  Ik kan uitleggen wat de ik-boodschap is

D2  Ik kan in een rollenspel laten zien dat ik voor mezelf kan opkomen met de ik-boodschap

D3  Ik kan een stappenplan maken om een conflict op te lossen

D4  Ik kan in een rollenspel laten zien dat ik een conflict kan oplossen

Hoe spannend is het voor jou om vandaag de ik-boodschap zelf te oefenen?"

Schaal 1-5 met labels:

1 vinger = helemaal niet spannend

3 vingers = een beetje spannend

5 vingers = heel erg spannend

Terugblik

Wie weet nog wat SPNO betekent?

S

N

P

O

Wie weet nog ons ezelsbruggetje van de vorige les?

Docentinstructie

Vraag wie wil meedoen als vrijwilliger. Kies de leerling die het meest zelfverzekerd lijkt – de drempelbreker voor de rest.

Geef de vrijwilliger duidelijke instructie voordat je begint:

"Jij speelt de persoon wiens plek ingepikt is. Ik speel degene die de plek inneemt. Probeer de ik-boodschap te gebruiken. Ik geef je een seintje als je vastloopt."

Speel het scenario. Geef de vrijwilliger ruimte. Grijp alleen in als hij/zij echt vastloopt – dan fluister je een suggestie.

Daarna klassikale feedback via de drie feedbackvragen op de dia. Wijs een leerling aan (niet laten roepen – te chaotisch):

"[naam], gebruikte hij/zij stap 1? Welk gevoel zei hij/zij?"

Sleepvraag

S

N

P

O

Praten

Nadenken

Oplossen

Stoppen

Stap S - Stoppen: hoe doe je dat?

S = STOPPEN

Wat doe je: Stop direct. Loop weg als je te boos bent. Haal 3 keer diep adem.

Wat zeg je: "Ik ga even weg. Ik kom zo terug."  of  zeg niks en loop gewoon weg.

Waarom: Als je boos bent, denk je niet goed na. Je doet dan dingen waar je spijt van krijgt.

Hoe weet jij dat je te boos bent om goed te reageren? Wat merk je in je lijf?

Docentinstructie

Leg elke sub-onderdeel apart uit. Gebruik een concreet voorbeeld:

"Stel: iemand schopt je tas weg. Je voelt je meteen boos. Wat doe je? Precies – stoppen. Weglopen. Niet terugschoppen."

Stel de lichaamsvraag aan de klas: 'Wat merk jij in je lijf als je te boos wordt?' Verwacht: rode wangen, ballen vuisten, trillen, druk op borst.

Benoem dat stoppen moeilijk is – maar dat het de slimste keuze is:

"Stoppen voelt misschien als opgeven. Maar het is juist de slimste zet. Je voorkomt dat je iets doet waar je later spijt van hebt."

Stap N - Nadenken: wat vraag je jezelf af?

N = NADENKEN

Drie vragen die je jezelf stelt:

1. Wat is er precies gebeurd?  (feiten, niet gevoel)

2. Wat deed IK in de aanloop?  (eigen aandeel)

3. Hoe voel ik me?  (gevoel benoemen – voor stap P)

Docentinstructie

Leg de drie vragen apart uit. Vraag 2 is het meest gevoelig – doe dit voorzichtig:

"Vraag 2 is de moeilijkste: wat deed IK. Niet om jezelf de schuld te geven. Maar om te kijken: wat had IK anders kunnen doen?"

Gebruik het voorbeeld van Tyrone en Mo (uit les 5):

"Wat dacht Tyrone bij stap N? Wat is er gebeurd? Mo gooide papier. Wat deed IK? Ik gooide terug. Hoe voel ik me? Boos en ook een beetje opgelaten."

Tip: Vraag 3 is de brug naar stap P – het gevoel dat leerlingen hier benoemen, gebruiken ze straks in de ik-boodschap.

Stap P - Praten: hier gebruik je de ik-boodschap

P = PRATEN

Stap 1: "IK VOEL ME..."

Stap 2: "ALS JIJ..."

Stap 3: "OMDAT..."

Kies het juiste moment: niet midden in de ruzie, maar als jullie allebei rustig zijn.

Kies de juiste plek: niet voor een groep, maar apart.

Docentinstructie

Maak de verbinding met wat leerlingen al weten – dit is het moment van erkenning:

"Stap P = Praten. En hoe doe je dat? Met de ik-boodschap! Die kennen jullie al. Die hebben jullie al geoefend. Nu weten jullie ook wanneer je hem gebruikt: bij stap P."

Leg de twee extra tips uit met een echt voorbeeld:

"Als iemand je net heeft uitgescholden en je bent nog boos – is dat het goede moment? Nee. Wacht tot jullie allebei rustig zijn. En doe het apart – niet voor de hele klas."

Herhaling ik-boodschap: Vraag 1-2 leerlingen een ik-boodschap te formuleren voor het Bram/Teun scenario. Bevestig of stuur bij.

Stap O - Oplossen: samen verder

O = OPLOSSEN

Wat doe je: Zoek samen een oplossing. Vraag wat de ander nodig heeft. Maak een afspraak.

Wat zeg je: "Wat kunnen we doen zodat dit niet meer gebeurt?"  of  "Wat heb jij nodig?"

Drie mogelijke uitkomsten op dia:

Een afspraak maken ('ik pak voortaan niet meer jouw spullen')

Vergeven en opnieuw beginnen

Besluiten meer afstand te bewaren

Docentinstructie

Leg uit dat oplossen niet altijd 'alles is goed' betekent:

"Oplossen betekent niet dat jullie meteen vrienden zijn. Het betekent: jullie maken een afspraak zodat het conflict niet doorgaat."

Vraag de klas: 'Welke oplossing past bij het Bram en Teun scenario? Welke afspraak zouden ze kunnen maken?'

Volledige SNPO doorlopen: Loop nu snel het hele scenario van Bram en Teun door alle 4 stappen. Leerlingen kunnen meehelpen per stap.

Maak jouw eigen SNPO-kaart

Opdracht:

Maak jouw eigen SNPO-kaart. Gebruik je eigen woorden. Teken er iets bij als je wil.

Docentinstructie

Geef elk leerling een A6-kaart (geprint, zie bijlage). Ze vullen hem in met pen of potlood.

Looptijd: 12-15 minuten. Loop rond en observeer – geen groepsgesprek.

Coachingszinnen voor leerlingen die vastlopen:

"Wat merk jij in je lijf als je boos wordt? Schrijf dat bij S."

"Welk gevoel heb jij het meest in een conflict? Schrijf dat bij P."

"Wat wil jij altijd vragen als je een conflict hebt opgelost? Schrijf dat bij O."

Teken mag: Leerlingen die liever tekenen mogen icoontjes gebruiken per stap. Dit is geen kunstproject – het gaat om de inhoud.

Afsluiting

Laat je SNPO-kaart zien aan je buurman of buurvrouw. Leg uit wat je geschreven hebt.

Geef leerlingen 2-3 minuten om hun kaart aan de buurman/buurvrouw te tonen. Loop rond en luister mee.

Vraag 1-2 vrijwilligers om hun kaart even voor de klas toe te lichten (optioneel – niet verplicht).

Sluit af met aankondiging les 7 – bouw spanning op:

"Jullie hebben nu de ik-boodschap en het SNPO-stappenplan in je hoofd. Volgende les gaan we dat combineren in een rollenspel – jullie kennen dit al van de vorige keer. En jullie konden het."

Bewaar de kaarten: Zorg dat leerlingen de SNPO-kaart meenemen of bewaar ze zelf voor les 7. Ze zijn bruikbaar als hulpmiddel tijdens het rollenspel.

Hoe heb je meegedaan aan deze les?

Volgende les...

ga jij het SNPO-stappenplan ook echt uitspelen – in een rollenspel

Tot de volgende les!