Nog LUIDER 60 · Zeven dagen lang (Bots)
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
60
ZEVEN DAGEN LANG
BOTS · 1976
Een drinklied uit Bretagne wordt een strijdlied, en daarna een meezinger op elk feest.
Lesduur is: 40 minIntroductie
Instructies
Onderdelen in deze les
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
60
ZEVEN DAGEN LANG
BOTS · 1976
Een drinklied uit Bretagne wordt een strijdlied, en daarna een meezinger op elk feest.
Les over Zeven dagen lang van Bots uit 1976. Veel leerlingen kennen het als meezinger van feesten, carnaval of de versie van Rapalje, maar weten niet dat het een politiek lied is: over delen, samenwerken en samen strijden. De les laat zien hoe een melodie van land naar land reist en telkens een nieuwe boodschap krijgt. Het gaat over drinken, maar niet over dronken worden; er zit geen grof taalgebruik in het nummer. Image credit: Rs-foto / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
LUIDER
60 · ZEVEN DAGEN LANG · BOTS
DE VRAAG VAN DEZE LES
Is een protestlied nog een protestlied als iedereen het in de kroeg meezingt?
NA DEZE LES KUN JE
vertellen waar de melodie van Zeven dagen lang vandaan komt
uitleggen hoe Bots van een drinklied een lied over samen strijden maakt
beschrijven waarom een meezingmelodie een protestlied sterk maakt
Zing of speel de eerste regel van het refrein en vraag: waar ken je dit van? Veel leerlingen noemen feesten, bruiloften, carnaval of de band Rapalje. Vraag daarna: is dit een protestsong? De meeste leerlingen zullen nee zeggen. De vraag van de les komt aan het eind terug.
LUIDER
60 · ZEVEN DAGEN LANG · BOTS
KIJK EN LUISTER
Bots, Zeven dagen lang (TopPop, 1976)
Luister goed naar de woorden na het refrein. Gaat het alleen over drinken? Waarover nog meer?
Optreden van Bots in het tv-programma TopPop van de AVRO, van het officiële TopPop-kanaal. Laat leerlingen na afloop noemen welke onderwerpen ze hoorden naast drinken: werken, delen, vechten voor je belang. Verder luisteren: de feestversie Wat zullen we drinken van de folkband Rapalje (YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=xtl_0QgT1S8). Vergelijk welke woorden daar zijn gebleven.
LUIDER
60 · ZEVEN DAGEN LANG · BOTS
DE TIJD
Nederland in de jaren zeventig
Na de oliecrisis van 1973 wordt olie duur en verliezen veel mensen hun baan. Het kabinet van premier Joop den Uyl wil macht, kennis en geld eerlijker verdelen.
Overal voeren mensen actie: arbeiders staken voor meer loon, studenten en jongeren demonstreren. Muziek hoort erbij. Bij acties wordt gezongen, en dat moet makkelijk mee te zingen zijn.
1973
DE OLIECRISIS: AUTOLOZE ZONDAGEN EN GROEIENDE WERKLOOSHEID
In de herfst van 1973 stopten Arabische olielanden de olieleveringen aan Nederland, omdat Nederland Israël steunde in de Jom Kippoeroorlog. De regering stelde autoloze zondagen in. Het kabinet-Den Uyl (1973 tot 1977) was het meest linkse kabinet uit de Nederlandse geschiedenis; zijn motto was spreiding van kennis, macht en inkomen. Vergelijk voor de klas: Zeven dagen lang gaat over delen, precies het thema van die tijd.
LUIDER
60 · ZEVEN DAGEN LANG · BOTS
DE MAKER
Een band die wil botsen
Hans Sanders richt Bots op in 1974, als hij in Eindhoven een opleiding tot sociaal werker volgt. De naam komt van botsen: de band zoekt de confrontatie.
Bots zingt over onrecht, werk en oorlog. Ze noemen hun muziek zelf strijdcultuur: liedjes die horen bij de strijd voor een eerlijker samenleving.
Bots op een festival op Burg Waldeck in Duitsland, 2016.
Hans Sanders (1946 tot 2007) was gitarist, zanger en schrijver van de meeste teksten. Bots kwam uit uitgesproken linkse kringen en werd bekend met sociaal kritische, soms radicale teksten. De eerste albums werden geproduceerd door Peter Koelewijn, bekend van Kom van dat dak af. Zeven dagen lang staat op het album Voor God en Vaderland (1976) en was de enige echte hit van Bots in Nederland: nummer 23 in de Top 40. De foto is van veel later: Bots in 2016, na de dood van Sanders speelt de band verder met andere leden. Image credit: Rs-foto / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
LUIDER
60 · ZEVEN DAGEN LANG · BOTS
HET ONTSTAAN
Een drinklied uit Bretagne
De melodie is niet van Bots. Hij komt uit Bretagne, in het westen van Frankrijk. In 1929 bedenken twee Bretonse tieners er een lied bij over cider: Son ar chistr.
De Bretonse harpist Alan Stivell maakt het in 1970 bekend. Bots schrijft er een eigen Nederlandse tekst op. Geen vertaling: een nieuw lied met een politieke boodschap.
Een fest-noz, een Bretons dansfeest, in 2007.
Son ar chistr betekent het lied van de cider. Het werd in 1929 bedacht door Jean Bernard en Jean-Marie Prima uit Morbihan, al zingend tijdens het werk, in de Bretonse zangtraditie kan ha diskan: twee zangers die elkaar om beurten afwisselen. De dans erbij is een ridée, een Bretonse kringdans. Op de single van Bots staan Hans Sanders en de Bretonse makers als schrijvers. De foto laat een fest-noz zien: een Bretons dansfeest, waar zulke liedjes nog steeds klinken. Image credit: Man vyi / Wikimedia Commons (Public domain)
LUIDER
60 · ZEVEN DAGEN LANG · BOTS
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
HET FEEST
Het lied begint als een drinklied: wat gaan we drinken, en hoe lang duurt het feest? Er is genoeg voor iedereen, zolang we het delen.
HET WERK
Daarna gaat het over werk. Ook dat doen we samen: niemand staat er alleen voor, iedereen draagt zijn deel.
DE STRIJD
Dan komt de politieke draai. Voordat er echt gefeest kan worden, moeten we eerst samen opkomen voor onze eigen belangen. Hoe lang dat duurt, weet niemand.
Lees de tekst samen via de link (auteursrechtelijk beschermd, daarom niet op de dia). Wijs op het perspectief: het lied zegt steeds wij, nooit ik. Wie meezingt, hoort er meteen bij. Wijs ook op de opbouw: van drinken via werken naar strijden. Het feest is geen vlucht, maar de beloning na de strijd. Doorvraag: waarom zou Bots een drinklied kiezen voor een politieke boodschap?
LUIDER
60 · ZEVEN DAGEN LANG · BOTS
VRAAG
Wat maakt Zeven dagen lang van Bots tot een strijdlied, al lijkt het een drinklied?
Het roept op om zeven dagen lang niet te gaan werken
Het feest komt pas na het samen opkomen voor je belangen
Het noemt de namen van politici die het land slecht besturen
Het vertelt het verhaal van een staking in een fabriek
Het goede antwoord: het feest komt pas na de gezamenlijke strijd voor je belangen. De boodschap is solidariteit: samen delen, samen werken, samen strijden. De verwachte misvatting is het tweede antwoord: zeven dagen lang slaat op het feest, niet op een oproep tot staken. Er worden geen namen genoemd en er is geen verhaal over één staking. Doorvraag: waarom werkt een lied zonder namen misschien langer door?
LUIDER
60 · ZEVEN DAGEN LANG · BOTS
DE MUZIEK
Een melodie om samen te zingen
Wij in plaats van ik
De tekst zegt steeds wij. Wie meezingt, zingt de boodschap zelf, en voelt zich deel van een groep. Zo werkt solidariteit ook.
Kort refrein
Het refrein is kort en komt steeds terug. Na één keer horen zingt een hele zaal mee. Precies wat je nodig hebt bij een demonstratie.
Een oude dans
De melodie komt uit een Bretonse dans, waarbij mensen hand in hand in een kring bewegen. Het lied is gemaakt om samen te doen, niet om stil naar te luisteren.
Verdieping voor muziekleerlingen en conservatoriumstudenten. Bots speelt het als folkrock: akoestische gitaren en een stevige ritmesectie onder een melodie uit de Bretonse dansmuziek. Vergelijk de drie versies: Alan Stivell (1970, Bretonse folk), Bots (1976, Nederlandse folkrock met een politieke tekst) en Rapalje (feestelijke folk voor festivals). Wat blijft, is de meezingkracht. Vergelijk ook met Bella ciao: ook dat lied werkt doordat iedereen het kan meezingen. Doorvraag: is een lied dat makkelijk mee te zingen is sterker of juist zwakker als protestlied?
LUIDER
60 · ZEVEN DAGEN LANG · BOTS
DE NAWERKING
Een lied dat de grens over gaat
In Oost-Duitsland zingt een groep het lied in 1977 met een eigen tekst. In 1980 neemt Bots zelf een Duitse versie op: Sieben Tage lang. In Duitsland wordt de band groter dan in Nederland.
In oktober 1981 speelt Bots in Bonn voor een enorme menigte die demonstreert tegen nieuwe kernwapens in Europa.
Vredesdemonstratie in de Hofgarten in Bonn, 10 oktober 1981.
De Oost-Duitse groep Oktoberklub maakte in 1977 Was wollen wir trinken, over internationale solidariteit en ter steun aan de verbannen Chileense communist Luis Corvalán. De Duitse teksten van Bots werden geschreven met onder anderen Lerryn (Diether Dehm) en journalist Günter Wallraff. Op de vredesdemonstratie in de Hofgarten in Bonn op 10 oktober 1981 speelde Bots voor het eerst Das weiche Wasser. Bots was populair in zowel West- als Oost-Duitsland. In Nederland staat Zeven dagen lang elk jaar in de Top 2000 en de versie van Rapalje is een vaste meezinger op feesten. Image credit: Rob Bogaerts / Anefo / Wikimedia Commons (CC0)
Eens
Oneens
LUIDER
60 · ZEVEN DAGEN LANG · BOTS
STELLING
Als een protestlied een feesthit wordt, is de boodschap verloren.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: wie op een feest Wat zullen we drinken meezingt, denkt niet aan solidariteit. Is dat erg, of zit de boodschap van samen delen er toch nog in? Doorvraag 2: ken je andere protestliederen die nu vooral op feesten of in stadions klinken? (Bijvoorbeeld Bella ciao, dat bekend werd door de serie La Casa de Papel.)
LUIDER
60 · ZEVEN DAGEN LANG · BOTS
TERUG NAAR DE VRAAG
Is een protestlied nog een protestlied als iedereen het in de kroeg meezingt?
WAT BLIJFT
Bots maakte van een Bretons drinklied een lied over delen, samenwerken en samen opkomen voor je belangen.
De korte, makkelijke melodie en het wij-perspectief maken van iedereen die meezingt een deel van de groep.
Juist doordat het zo makkelijk mee te zingen is, reisde het lied door landen en talen, en werd het ook een feestlied.
Deze slide heeft geen instructies
LUIDER
60 · ZEVEN DAGEN LANG · BOTS
Kies een bekende meezinger. Hoe zou jij die met een nieuwe tekst een protestlied maken?
Exitvraag. Een goed antwoord noemt een concreet lied, een onderwerp voor het protest en legt uit waarom de melodie daarbij past (meezingbaar, feestelijk, bekend). Verwachte fout: alleen een onderwerp noemen zonder te zeggen wat de melodie ermee doet.
LUIDER
60 · ZEVEN DAGEN LANG · BOTS
LUISTER VERDER
ALLE SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van This Land Is Your Land tot Europapa, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op Nog LUIDER.
Slotdia: de playlist Nog LUIDER op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/1MKkOy8x2kUy2eBNNylHfG), met de songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren. Un violador en tu camino van Las Tesis staat niet op Spotify.
