GEDRAG
GEDRAG
(ethologie)
Onderdelen in deze les
GEDRAG
(ethologie)
Wat?
Ale handelingen die organismen uitvoeren wanneer ze leven ( alles wat bij levende wezens hoort) vb: plant
interactie met hun omgeving
reageren op prikkels ( zenuwstelsel)
Welke emotie heeft de hond
Blij
Boos
Bang
Triest
Opletten voor…
ANTROPOMORFISMEN
—> toeschrijven van menselijke eigenschappen aan dieren
Dierlijke emoties kan je nooit met zekerheid bepalen
Soorten gedrag
AANGEBOREN —> overerfbaar, via de genen doorgegeven.
Gedrag dat meest kans geeft op OVERLEVEN van de soort wordt meest vertoond.
AANGELEERD
—>verworven na een leerfase, gebaseerd op eerdere ervaringen
COMPLEX ZENUWSTELSEL makkelijker in staat gedrag aan te leren
CONTEXTGEBONDEN vb omgeving, belonen
KAN TIJDELIJK ZIJN vb puberteit
‘NATURE VERSUS NURTURE’ onderzoek op identieke tweelingen
Victor van Aveyron
gevangen genomen door jagers op 8 januari 1800
l’ enfant sauvage
Wat kon hij wel/ niet?
AANGEBOREN GEDRAG
REFLEXEN
—> meest eenvoudige vormen van gedrag
—> automatisch ( directe wisselwerking zenuwstelsel en spieren)
vb: niezen, kniepeesreflex, ogen dichtknijpen,…
AANGEBOREN GEDRAG
INSTINCTEN
—> ingebakken gedragspatronen
—> opeenvolging van reflexen
—> meestal uitgelokt door bepaalde gebeurtenissen uit omgeving
vb: koekoek
AANGEBOREN GEDRAG
KINESIS
—> een verandering van omstandigheden verandert ook het gedrag van het organisme
vb: pissebedden blijven zoeken naar donkere, vochtige plek
AANGEBOREN GEDRAG
TAXIS
—> gedrag waarbij een organisme zich naar (+ taxis) of weg (- taxis) van een prikkel gaat bewegen
vb: maden kruipen weg van licht, vliegen vliegen naar het licht toe
AANGELEERD GEDRAG
KLASSIEKE CONDITIONERING
—> bestaande prikkel vervangen door een andere
vb: hond van Pavlov (eind 1800)
AANGELEERD GEDRAG
OPERANTE CONDITIONERING
—> door belonen en straffen onnatuurlijk gedrag aanleren
vb: Skinner- box
AANGELEERD GEDRAG
LATENT LEREN
—> iets ongemerkt/passief leren door het veel te herhalen
vb: ratten vinden hun weg terug door doolhof na een aantal keer
AANGELEERD GEDRAG
GEWENNING
—> er ontstaat een verminderde gevoeligheid van het zenuwstelsel voor bepaalde prikkels, omdat het zich blijft herhalen.
vb: dieren in de zoo zijn minder bang voor mensen
AANGELEERD GEDRAG
TRIAL AND ERROR
—> gedrag dat een bepaald (positief!) resultaat oplevert, opnieuw vertonen, ander gedrag net niet.
vb: vogel eet een zwart- oranje rups en wordt ziek, zal die niet meer eten
(wetenschappelijke experimenten, recepten)
AANGELEERD GEDRAG
NABOOTSEN
—> imiteren van bepaald gedrag na observatie, wordt vaak ook eigen gedrag
vb: zie je heel goed bij kinderen en kleine dieren
AANGELEERD GEDRAG
INPRENTEN
—> bepaalde prikkels ( soms al heel jong) in zich opnemen en memoriseren
vb: zalm keert stroomopwaarts terug naar geboorteplaats op basis van geur
AANGELEERD GEDRAG
INZICHT
—> leerervaringen gebruiken in nieuwe situaties en anders combineren
—> komt niet bij veel dieren voor omdat het ontwikkeling van hogere hersencentra vereist.
vb: kraaien laten noten vallen die auto’s kapot rijden zodat ze ze kunnen eten maar gaan pas op de baan om ze te halen als het licht op rood staat of er geen wagens meer zijn.
Menselijk gedrag?
Heel vergelijkbaar met voorgaande omdat wij zoogdieren zijn
ook aangeboren en aangeleerd (vbn van toepassing op de mens)
INZICHTELIJK LEREN
GROTE VERSCHIL? WAARDEN EN NORMEN
PSYCHOLOGIE, SOCIOLOGIE, CRIMINOLOGIE: gedragswetenschappen
