4KGT
Hoofdstuk 1 | Water
4KGT
Hoofdstuk 1 | Water
Voeg hier je vraag toe
Paragraaf 2 Kringlopen van water
Waterrecycling
Water zit in een kringloop
- de weg door de natuur nadat water is verdampt uit zee
- ook het water dat je gebruikt zit in een kringloop
De korte waterkringloop
Water verdampt uit zee
- vloeibaar water wordt waterdamp
- waterdamp stijgt op en koelt af
Waterdamp condenseert, wolken ontstaan
- hoog in de lucht zijn waterdeeltjes bevroren
- dichter bij het aardoppervlak smelten waterdeeltjes
Water valt als neerslag terug in zee
De lange waterkringloop
Water verdampt uit zee
Neerslag valt op het land
- sneeuw wordt vastgehouden in gletsjers
- regen infiltreert in de bodem en vermengt zich
met grondwater
Afstroming via rivieren terug naar zee
- snelheid hangt af van grond-
soort en hoogteverschillen
Oppervlaktewater: water
dat je kunt zien
Het stroomgebied
Gebied dat zijn water afvoert via
één hoofdrivier met zijrivieren
Nederland ligt in het stroomgebied
van vier rivieren
Stroomgebied van de Maas
- neerslag wordt deels opgeslagen
- grondwater
- ijs en sneeuw
Paragraaf 3 Nederlandse rivieren
Soorten rivieren
Gletsjerrivieren
- bestaan uit smeltwater
- hoog waterpeil in het voorjaar
Regenrivieren
- bestaan uit regenwater en grondwater
- laag waterpeil bij weinig neerslag
Gemengde rivieren
- bestaan uit smeltwater, regenwater en grondwater
- beginnen als gletsjerrivier
Water in de Nederlandse rivieren
Nederland ligt in het stroom-
gebied van de Schelde, Maas,
Rijn en Eems
Rijn: gemengde rivier
Maas, Schelde en Eems:
regenrivieren
Rivierwater komt via de
riviermonding in de
Noordzee terecht
Binnenvaart
Transport van goederen over de rivieren
- veel winst uit export
- werkgelegenheid
Rijkswaterstaat beheert de toegankelijk-
heid van de rivieren
- varen in de winter
- dammen en sluizen
- informatie voor de scheepvaart
Internationaal belang
Afspraken met landen in het stroomgebied
Nederland en België: discussie over Westerschelde
- België wil de vaargeul verdiepen
- Nederland vindt dit nadelig voor natuur en milieu
Paragraaf 4 Het Nederlandse rivierenlandschap
Rivierenlandschap
Vooral in het midden van het land
Rivieren vervoeren grondsoorten
- zand
- klei
Overstromingen zorgen voor sedimentatie
- oeverwallen: zand, vlak langs
de rivier
- komgronden: klei, verder van
de rivier
Wateroverlast en watertekort
Kans op overstromingen: met
name in de winter en het voorjaar
Kans op watertekort: einde van
de lente en begin van de zomer
- door klimaatverandering komt
dit steeds vaker voor
- boeren moeten maatregelen
nemen
- aanleggen van irrigatie-
systemen
Polders
Gebieden die omringd zijn door dijken; de mens regelt de
waterstand
Drie soorten polders:
Droogmakerijen
- eerst open water, door bemaling drooggelegd
Zeepolders
- afgezet zeeklei, afgesloten met een dijk
Veenpolders
- bodemdaling door indroging van veen; water
wordt weggepompt
Boezem: kanaal of rivier die het water naar zee vervoert
Rivierdijken
Rivierdijken zorgen ervoor dat gebieden niet overstromen
Zomerdijk: lage dijk dicht bij de rivierbedding
Uiterwaard: kan bij hoog water onderlopen
Winterdijk: hoge dijk die hoog water tegenhoudt
Overloopgebied: gebied dat in geval van nood
water kan opslaan
Wat gebeurt er met vloeibaar water in de zee?
Het verdampt naar waterdamp
Het bevriest onmiddellijk
Het blijft altijd vloeibaar
Het wordt gas zonder damp
Wat ontstaat door het condenseren van waterdamp?
Rivieren
Luchtvervuiling
Wolken
Zonneschijn
Wat is een zomerdijk?
Een dijk voor watervallen
Een lage dijk dicht bij de rivier
Een hoge dijk voor winterbescherming
Een dijk die altijd droog is
Paragraaf 5 Waterbeheer in Nederland
Overal water
31 januari 1953: Watersnoodramp
- extreem hoog water, storm, vloed
Tegenwoordig: 3.700 kilometer aan waterkeringen
- natuurlijk: duinen
- aangelegd: dijken,
dammen, stuwen,
gemalen, storm-
vloedkeringen
Verdediging aan de kust
Nederland ligt voor een groot deel onder het NAP
- Normaal Amsterdams Peil, ongeveer zeeniveau
Zeeweringen langs de kust houden Nederland
tijdens het getijde (vloed) droog
- dijken
- duinen
De Deltawerken
Kustverdediging werd na de
Watersnoodramp grootser
aangepakt
Deltawerken: zeeweringen die
de wateren bij Zeeland en Zuid-
Holland kunnen afsluiten
- Haringvlietdam: sluit het
Haringvliet af
- Oosterscheldekering: alleen
dicht bij zware storm
- Maeslandkering: stormvloed-
kering
Droge voeten in het binnenland
Voor 2007: vooral dijkverhoging om overstromingen te
voorkomen
Vanaf 2007: Ruimte voor de Rivier
- project om Nederland tegen overstromingen te beschermen
- dijkverlegging
- uiterwaardafgraving
- aanleg van nevengeulen
- verlaging van kribben
Paragraaf 6 Waterwinning en watergebruik in Nederland
De waterkraan
Drinkwater: gezuiverd water uit de kraan
Huishoudens: drinken, koken, douchen, tuin sproeien,
wc doortrekken
Industrieel watergebruik
- proceswater
- water als grondstof, oplosmiddel of transportmiddel
- koelwater, bijvoorbeeld in elektriciteitscentrales
Landbouw: water voor irrigatie
- sproeiers, waterkanonnen, buizen met gaatjes
Drinkwaterwinning in Nederland
Grondwaterwinning
- goede kwaliteit
- kans op verdroging
Oppervlaktewaterwinning
- vooral in de kustprovincies
- opslag in spaarbekkens
Duinwaterwinning
- ook de duinen zijn een waterwingebied
- zoetwaterzakken onder de duinen
- schoon water vanwege de doorlaatbaarheid en de
filterende werking van het zand
- kans op verdroging; aanvulling met oppervlaktewater
Waar komt mijn water vandaan?
Grootste deel van Nederland: grondwaterwinning
- schoon, vooral in de zandgronden
- niet diep, goed bereikbaar
- goedkoopste manier van drinkwaterwinning
Op plekken met brak grondwater: oppervlaktewaterwinning
- duurder, want meer zuivering nodig
Op sommige plaatsen: duinwaterwinning
- niet op grote schaal wegens behoud van de duinen
- duur
Waar komt het grootste deel van ons water vandaan?
Grondwaterwinning
Oppervlaktewaterwinning
Brak waterwinning
Duinwaterwinning
Waarom is grondwaterwinning goedkoop?
Alleen in zandgronden
Duur door veel zuivering
Bij duinen moeilijk
Goed bereikbaar en niet diep
Paragraaf 7 Duurzaam watergebruik in Nederland
Hoog watergebruik
Watergebruik is sinds 1950 sterk toegenomen
Watergebruik per persoon is afgenomen
Waterkwantiteit: de hoeveelheid water
- hoog watergebruik leidt tot tekort aan
grondwater
Waterbeheer door de waterschappen
- waterkwantiteit
- waterkwaliteit
- is sinds 1980 steeds beter geworden
Droog
Winning van grondwater zorgt voor een daling van het
grondwaterpeil
Verdroging leidt tot:
- afsterven van planten
- woekeren van planten
- achteruitgang van diversiteit
- verdwijnen van insecten- en
andere diersoorten
Waterbeperking
Duurzaam watergebruik
Huishoudens
- waterbesparende douchekop
- kleine spoelbak
- minder lang douchen
- minder in bad
- alleen volle (af)wasmachine
Industrie
Landbouw
- beregeningssignaal
Water hergebruiken
Gebruikmaken van grijs water
- gezuiverd afvalwater
- niet geschikt als drinkwater
Gebruikmaken van regenwater
- opvangen in regentonnen
Bedrijven hergebruiken koelwater en proceswater
Paragraaf 11 Rivieren in China
Drie rivieren
Chang Jiang (Blauwe Rivier)
- grootste stroomstelsel
- vijftien keer zoveel water als de Rijn
- hoogteligging van de bovenloop: 5.000 meter
Huang He (Gele Rivier)
- op een na langste rivier
- sediment kleurt het water geel
Xi Jiang
- kortste rivier
Alle drie rivieren stromen door hun eigen rivierdelta
Wat is de grootste rivier in China?
Huang He (Gele Rivier)
Xi Jiang
Chang Jiang (Blauwe Rivier)
Yangtze
Welke rivier kleurt het water geel?
Huang He
Chang Jiang
Xi Jiang
Lange Rivier
Waterafvoer
Debiet: hoeveelheid water die per seconde door de
rivierbedding stroomt
- is niet op alle plekken in de rivier hetzelfde
- op plaatsen met veel reliëf is het debiet vaak hoger
Regiem: verdeling van de
hoeveelheid water die gedurende
het jaar door de rivier stroomt
Te veel water?
Stroomgebied Chang Jiang
- zuiden van China
- veel neerslag en smeltwater (voorjaar, zomer)
- overstromingen in de middenloop en benedenloop
Klimaatverandering
- meer neerslag
- op den duur minder smeltwater
- kan zorgen voor een watertekort
Xi Jiang: meer water door toenemende neerslag
Droogvallende rivier
Huang He
- temperatuur neemt toe, neerslag neemt af
- gletsjers worden kleiner
- steeds vaker watertekorten
Zuid-Noord Waterproject
- vervoert water naar het
stroomgebied van de Huang He
- onder andere via het Grote Kanaal
Paragraaf 12 Rivieren in het Midden-Oosten
De Nijl in Egypte
Grootste rivier in het Midden-Oosten
- 6.700 km lang
- grond- en regenwater
- benedenloop: woestijnklimaat
- hoge verdamping,
droogvallende zijrivieren
(wadi’s)
Oases: groene gebieden in
de woestijn
De Eufraat, Tigris en Jordaan
Eufraat en Tigris
- van de Turkse hoogvlakten naar de Perzische Golf
- Turkije, Syrië, Irak
- waterscheiding ligt dicht bij de rivieren
Jordaan
- kleinste van de rivieren
- bron: grondwater van de Hermonberg
- grens tussen Israël en Jordanië
- conflicten over de verdeling van het water
Gortdroog
Midden-Oosten: veelal steppe- en woestijnklimaat
- nauwelijks neerslag
- klimaatverandering: temperatuur stijgt, neerslag neemt af
- meer verdamping, minder aanvoer
Aquifers: ondergrondse watervoorraden met fossiel water
Conflicten
Waterschaarste zorgt voor conflicten
Meerdere landen in een stroomgebied
- aftappen van water leidt tot schaarste in de benedenloop
- Turkije: stuwdammen in Eufraat en Tigris
- minder water voor Irak
- jaren 1950: Syrië wilde water uit de Jordaan omleiden
Klimaatverandering en bevolkingsgroei leiden tot meer
conflicten
Paragraaf 13 Waterproblematiek China en Midden-Oosten
Watertransport
China
- belangrijke waterwegen: Chang Jiang, Xi Jiang,
Grote Kanaal
- goederen, mensen
Midden-Oosten
- veel minder transport
over water
- slechts helft van Tigris
en Nijl geschikt voor
grote schepen
Maatregelen tegen het water
Waterproblematiek
- Midden-Oosten: waterschaarste
- China: waterschaarste, wateroverlast
Maatregelen nemen is in het Midden-Oosten (14 landen)
ingewikkelder dan in China
Sluizen regelen de waterafvoer
Stuwdammen houden water voor langere tijd tegen
- achter een stuwdam ontstaat
een stuwmeer
- drinkwater, elektriciteit
Nadelen van sluizen en dammen
Sediment wordt voor de sluizen afgezet
- minder sedimentatie verderop in de rivier
- vissen sterven
Ontbossing voor de aanleg van sluizen en stuwdammen
- leidt tot bodemerosie en modderstromen
Droogte tegengaan
Gebruikmaken van fossiel water uit aquifers
- bevat veel zoutmineralen
- irrigatie leidt tot verzilting van de bodem
- schadelijk voor gewassen en natuurlijke plantengroei
Draineren: overtollig irrigatiewater wordt snel afgevoerd
- om verzilting tegen te gaan
- duur systeem
Paragraaf 14 Watergebruik in China en het Midden-Oosten
Waterwinning in droge regio’s
Waterputten
- toegang tot grondwater
- nadeel: putten komen snel droog te staan
Ontzilting van zout water
- van zout water zoet water maken
- nadeel: dure technieken, maar volop in ontwikkeling
Stijgend watergebruik
China en Midden-Oosten: watergebruik neemt toe
- groeiende welvaart
Grootste gebruikers:
- Midden-Oosten: landbouw
- China: industrie
Watervoorraden raken op
- fossiel water uit aquifers is
eindig
- gevolg: verzilting van
bodem en grondwater
Schaarste en vervuiling
China: veel mensen drinken vervuild water
- vervuiling door groeiende welvaart, groeiende bevolking
- gebruik van kunstmest in de landbouw leidt tot
watervervuiling
- bedrijven lozen gif op het oppervlaktewater
Midden-Oosten: mensen in arme landen en oorlogsgebieden hebben geen toegang tot schoon drinkwater
Duurzaam watergebruik
China
- geen geld voor schone watersystemen
- toenemende droogte vormt een probleem
Midden-Oosten
- investeringen in ontzilting zijn afhankelijk van de
rijkdom van een regio
Paragraaf 15 Waterprojecten in het Midden-Oosten
De Aswandam
Waterbouwkundig project in Egypte
Aswandamproject
- Lage Aswandam, overstroomde bijna
- Hoge Aswandam
- opwekken elektriciteit
- waterbeheer
Nijl overstroomt niet meer
- geen schade of slachtoffers
- maar geen vruchtbaar slib meer op
de akkers
Het Nassermeer
Stuwmeer achter de Hoge Aswandam
- opvang van Nijlwater
- even groot als Gelderland
- water wordt gebruikt voor irrigatie
Het Zuidoost-Anatoliëproject
Waterbouwkundig project in Turkije
Stuwdammen in de Eufraat en de Tigris
- water voor irrigatie
- hydro-energiecentrales
- grootste dam: Atatürkdam in de Eufraat
Landen in de benedenloop krijgen veel minder water
Van wie is het water?
Waterprojecten leiden tot waterconflicten
- stuwdammen zorgen voor minder water in de benedenloop
Egypte heeft last van een stuwdam in Ethiopië
Syrië en Irak hebben last van stuwdammen in Turkije
Paragraaf 16 Voor- en nadelen van waterprojecten
Meer water, meer energie
Waterprojecten bieden in het Midden-Oosten oplossingen
voor het watertekort
- drinkwater
- irrigatie
- beregening
- druppelirrigatie
- oppervlakte-irrigatie, bijvoorbeeld door kanaal
Met stuwdammen wordt duurzame energie opgewekt
Meer water en meer energie kunnen zorgen voor
economische groei
Mens en milieu
Waterprojecten hebben ook nadelen:
Stuwdammen verstoren de
natuurlijke waterloop
Delta’s kunnen verzilten
Sedimentatie neemt af door een
lager debiet
Dorpen moeten worden verplaatst
Culturele monumenten kunnen
verdwijnen
Bovenloop of benedenloop
Voordeel van een stuwdam voor de bewoners van de benedenloop: minder overstromingen
Nadelen:
- minder watertoevoer
- kans op tekort aan drink- of irrigatiewater
- minder vruchtbaar slib
- boeren moeten veel kunstmest gebruiken
- slecht voor de visstand
Twee scenario’s
Scenario 1: kleine watertoevoer
- het stuwmeer vult zich
- ophoping van slib en sediment
- weinig water, slib en sediment in de benedenloop
- problemen met irrigatie- en drinkwater en watertransport
Scenario 2: voldoende watertoevoer
- het stuwmeer loopt leeg
- genoeg drink- en irrigatiewater
- watertransport is mogelijk
- stuwdam wekt elektriciteit op
- economische impuls