De persoonsvorm herkennen
De persoonsvorm herkennen
Onderdelen in deze les
De persoonsvorm herkennen
Open met het idee dat elke zin een belangrijk werkwoord heeft dat meebeweegt met tijd of onderwerp. Dat is de kern van de les.
Leerdoel
Ik kan de persoonsvorm in een zin herkennen.
Deze slide heeft geen instructies
Welk woord past bij persoonsvorm?
Gebruik de woorden als startpunt: wat weten leerlingen al over werkwoorden, tijd, vraagzin of onderwerp?
Wat is de persoonsvorm?
De persoonsvorm is het werkwoord in de zin dat laat zien:
wanneer iets gebeurt
wie of wat iets doet
In een gewone zin is er meestal één persoonsvorm.
Houd het eenvoudig: nog niet ingaan op moeilijke zinnen met meerdere persoonsvormen. De les focust op korte zinnen met één persoonsvorm.
De kern van de zin
Sara fietst naar school.
De hond blaft luid.
Wij spelen buiten.
De persoonsvorm zegt wat er in de zin echt gebeurt.
Wijs in elke voorbeeldzin één woord aan als persoonsvorm: fietst, blaft, spelen.
Zo vind je de persoonsvorm
Een handige manier is de vraagzinproef.
Maak van de zin een vraag:
Jij loopt naar huis. → Loop jij naar huis?
De kinderen lezen een boek. → Lezen de kinderen een boek?
Het woord dat vooraan komt, is de persoonsvorm.
Benadruk dat deze proef vooral goed werkt bij gewone mededelende zinnen.
De tijd van de zin
De persoonsvorm laat vaak de tijd van de zin zien.
Ik werk vandaag.
Ik werkte gisteren.
Wij spelen nu.
Wij speelden gisteren.
Verandert de tijd, dan verandert vaak de persoonsvorm.
Laat leerlingen horen dat werk/werkte en spelen/speelden veranderen door de tijd van de zin.
Enkelvoud en meervoud
De persoonsvorm verandert ook vaak bij één of meer.
Ik loop.
Wij lopen.
Het kind speelt.
De kinderen spelen.
De persoonsvorm past zich aan aan het onderwerp.
Gebruik hier bewust duidelijke paren. Vermijd uitzonderingen; het doel is herkenning, niet volledige vervoeging.
Hoe vind je vaak de persoonsvorm?
Met de vraagzin
Met een komma
Met een lidwoord
Met een bijvoeglijk naamwoord
Sluit aan op de vraagzinproef uit de slides over het vinden van de persoonsvorm.
Vul de goede woorden in
De persoonsvorm laat zien wanneer iets gebeurt. Je vindt de persoonsvorm vaak met de vraagzin. Verandert de tijd of het aantal, dan verandert de persoonsvorm vaak mee.
De drie kernwoorden uit dit eerste blok zijn gebeurt, vraagzin en tijd.
Niet elk werkwoord is persoonsvorm
Soms staan er meer werkwoorden in een zin.
Dan is maar één werkwoord de persoonsvorm.
Ik heb een boek gelezen.
Zij is naar huis gefietst.
Wij gaan morgen zwemmen.
Bereid de overgang voor naar het verschil tussen persoonsvorm en andere werkwoorden zoals voltooid deelwoord en infinitief.
Persoonsvorm en voltooid deelwoord
Ik heb een boek gelezen.
Zij is naar huis gefietst.
heb en is zijn de persoonsvorm.
gelezen en gefietst zijn geen persoonsvorm.
Leg uit dat het voltooid deelwoord niet verandert als je er een vraagzin van maakt; de persoonsvorm wel.
Persoonsvorm en ander werkwoord
Ook een ander werkwoord kan naast de persoonsvorm staan.
Wij gaan morgen zwemmen.
Hij wil een spel spelen.
gaan en wil zijn de persoonsvorm.
zwemmen en spelen zijn geen persoonsvorm.
Noem deze werkwoorden gewoon 'ander werkwoord' om het taalniveau eenvoudig te houden.
Zo controleer je het
Kijk naar drie dingen:
de vraagzin
de tijd van de zin
enkelvoud of meervoud
Het werkwoord dat daarin meeverandert, is de persoonsvorm.
Dit is de samenvattende regel van de les. Verbind hier alle eerdere stappen aan elkaar.
Wat is de persoonsvorm in deze zin? Wij gaan morgen zwemmen.
morgen
gaan
zwemmen
wij
Controleer of leerlingen de persoonsvorm kunnen onderscheiden van een ander werkwoord.
Kies de juiste woorden
In de zin Ik heb een boek gelezen, is heb de persoonsvorm. Het woord gelezen is een ander werkwoord en geen persoonsvorm.
Laat leerlingen zien dat hetzelfde woord twee keer goed kan zijn als de betekenis dat duidelijk maakt.
Hoe controleer jij de persoonsvorm?
Bespreek dat een goed antwoord noemt: kijk naar de vraagzin, de tijd van de zin en of het enkelvoud of meervoud is. Het werkwoord dat meeverandert, is de persoonsvorm.
Wat heb jij vandaag geleerd?
Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen kort benoemen wat ze meenemen uit de les.
Wat hielp jou het meest?
Reflectie zonder goed of fout. Mogelijke antwoorden: vraagzinproef, letten op tijd, enkelvoud/meervoud, verschil met gelezen of zwemmen.
Woordenlijst
persoonsvorm - het werkwoord in de zin dat past bij tijd en onderwerp
werkwoord - een woord dat zegt wat iemand doet of wat er gebeurt
onderwerp - wie of wat iets doet in de zin
tijd van de zin - nu, vroeger of later
enkelvoud - één persoon, dier of ding
meervoud - meer dan één persoon, dier of ding
voltooid deelwoord - een werkwoordsvorm zoals gelezen of gefietst
Deze slide heeft geen instructies
