1.2.2 Hoe leefden de eerste mensen?
Hoe leefden de eerste mensen?
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
Hoe leefden de eerste mensen?
Open de les met het idee dat de eerste mensen geen steden of dorpen hadden. Leg uit dat we hun leven vooral kennen door vondsten van archeologen.
Lesdoel
Ik kan uitleggen hoe de eerste mensen leefden als jagers-verzamelaars.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen bij het leven van de eerste mensen?
Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: jagen, verzamelen, dieren, vuur, grotten, rondtrekken, stenen. Pak daarna 2 of 3 woorden kort terug.
Leven van voedsel uit de natuur
De eerste mensen leefden van wat de natuur gaf.
jagen op dieren
vissen
verzamelen van vruchten, noten en bessen
zelf geen voedsel verbouwen
Benadruk dat hun bestaan direct afhing van wat er in de omgeving te vinden was. Gebruik het begrip 'jagers-verzamelaars' hier voor het eerst.
Waarom trokken zij rond?
Als er in een gebied te weinig voedsel was, trokken groepen verder naar een plek waar wel genoeg eten te vinden was.
Zo bleven zij in leven.
Maak duidelijk dat rondtrekken geen keuze voor avontuur was, maar nodig was om voedsel te vinden.
Nomaden
Rondtrekkende mensen noem je nomaden.
geen vaste woonplaats
wonen tijdelijk op een plek
trekken verder als dat nodig is
Koppel het begrip nomaden aan het verschil met mensen die later op één vaste plek gaan wonen.
Tijdelijke huizen
Nomaden bouwden geen blijvende huizen. Ze maakten tijdelijke onderkomens op de plek waar ze op dat moment verbleven.
Je kunt hier benoemen dat hun woonplek moest passen bij een leven in beweging.
Waarom trokken de eerste mensen vaak verder?
Voor meer voedsel
Voor grotere huizen
Voor meer handel
Voor rustiger weer
Toetst begrip van rondtrekken als noodzaak om te overleven, niet als vrije keuze.
Leven als nomaden
De eerste mensen leefden van jagen, vissen en . Als er te weinig eten was, trokken zij . Mensen zonder vaste woonplaats noem je . Zij bouwden tijdelijke .
Correcte invulling: verzamelen, verder, nomaden, onderkomens.
Jagen en verzamelen in de groep
Binnen de groep had niet iedereen dezelfde taak.
een deel ging op jacht
anderen verzamelden voedsel
anderen maakten werktuigen
samen zorgden zij voor de groep
Leg uit dat taakverdeling het overleven makkelijker maakte. Houd het eenvoudig en voorkom moderne ideeën over vaste beroepen.
Jacht op dieren
De eerste mensen jaagden vooral op kleinere dieren. Op grote dieren, zoals mammoeten, jaagden zij minder vaak.
Benadruk dat grote dieren gevaarlijk waren en veel samenwerking vroegen.
Wapens en werktuigen
Voor de jacht gebruikten de eerste mensen werktuigen en wapens.
speer
pijl en boog
werktuigen van steen
Noem dat steen een belangrijk materiaal was omdat metaal nog niet werd gebruikt in deze periode.
De steentijd
Deze periode heet de steentijd.
Die naam komt doordat mensen toen veel werktuigen van steen maakten en gebruikten.
Laat leerlingen zien dat historici periodes vaak namen geven op basis van opvallende kenmerken.
Samenwerken was nodig
Samenwerken was heel belangrijk voor jagers-verzamelaars.
samen voedsel zoeken
samen jagen
samen werktuigen maken
zonder samenwerking had de groep weinig kans om te overleven
Gebruik hier het woord 'stam' alleen kort als naam voor de groep, omdat dat in de brontekst staat.
Waarom was samenwerken zo belangrijk?
Dan kreeg iedereen les
Dan kon de groep overleven
Dan waren er meer huizen
Dan werd steen zacht
Sluit aan op taakverdeling, jacht en samen voedsel zoeken.
Jagen, werktuigen en steentijd
In de groep deed niet iedereen hetzelfde. Een deel ging op , anderen verzamelden voedsel of maakten . Voor de jacht gebruikten mensen een speer en . Deze tijd heet de , omdat veel werktuigen van steen waren.
Correcte invulling: jacht, werktuigen, pijl en boog, steentijd.
Noem één manier waarop samenwerken hielp.
Bespreek dat antwoorden moeten gaan over samen jagen, voedsel verzamelen, werktuigen maken of bescherming van de groep. Laat meerdere voorbeelden toe.
Meer dan alleen overleven
De eerste mensen maakten niet alleen nuttige spullen.
Archeologen hebben ook voorwerpen gevonden die laten zien dat zij ideeën, gewoonten en geloof hadden.
Deze slide maakt de overstap van levensonderhoud naar cultuur.
Vruchtbaarheidsbeeldjes
Archeologen hebben vruchtbaarheidsbeeldjes gevonden. Zulke beeldjes laten zien dat de eerste mensen ook bijzondere voorwerpen maakten.
Houd de uitleg eenvoudig: het gaat er vooral om dat deze vondsten wijzen op cultuur, niet alleen op praktisch overleven.
Grotschilderingen
Er zijn ook schilderingen gevonden in grotten. In Lascaux in Frankrijk staan afbeeldingen van verschillende dieren.
Noem Lascaux als beroemd voorbeeld. Je hoeft niet uitgebreid in te gaan op datering.
Vondsten van archeologen
Archeologen vonden bijzondere en grotschilderingen. In in Frankrijk zijn dieren afgebeeld. Archeologen denken dat zulke schilderingen misschien hielpen bij een succesvolle . Zo weten we dat jagers-verzamelaars een eigen hadden.
Correcte invulling: vruchtbaarheidsbeeldjes, Lascaux, jacht, cultuur.
Wat leer je over mensen door zulke vondsten?
Laat leerlingen benoemen dat vondsten laten zien dat eerste mensen ideeën, gewoonten, geloof, kunst of bijzondere voorwerpen hadden.
Wat is één ding dat jij nu beter begrijpt?
Reflectievraag zonder goed of fout. Laat leerlingen kort terugkijken op de les.
Welk deel van deze les vond jij het moeilijkst?
Reflectievraag zonder goed of fout. Bruikbaar om te horen waar extra uitleg nodig is.
Begrippen
jagers-verzamelaars - mensen die leefden van jagen, vissen en verzamelen
nomaden - mensen zonder vaste woonplaats die rondtrekken
steentijd - periode waarin mensen vooral werktuigen van steen gebruikten
werktuigen - hulpmiddelen die mensen maken om iets te doen
archeologen - onderzoekers die het verleden bestuderen via vondsten
vruchtbaarheidsbeeldjes - kleine beelden die door eerste mensen zijn gemaakt
cultuur - gewoonten, ideeën en dingen die mensen maken
Neem de rode begrippen over in je schrift
Deze slide heeft geen instructies
