Tussen wereldoorlog en Koude Oorlog
Tussen wereldoorlog en Koude Oorlog
Leerdoelen
uitleggen hoe de Tweede Wereldoorlog ontstond vanuit het interbellum
kenmerken van het fascisme en nationaalsocialisme beschrijven
uitleggen hoe en waarom de oorlog een wereldoorlog werd
de Holocaust (genocide op de Joden) verklaren
uitleggen waarom de oorlog eindigde met massavernietigingswapens
beschrijven hoe na 1945 de wereld werd verdeeld in twee machtsblokken
belangrijke begrippen zoals Trumandoctrine, Marshallplan en Koude Oorlog uitleggen
Oorzaken van de Tweede Wereldoorlog
Onvrede over het Verdrag van Versailles (1919)
Duitsland voelde zich vernederd en economisch uitgeput
Wereldwijde economische crisis (1929) → armoede en werkloosheid
Opkomst van extremistische ideologieën
Volkenbond kon conflicten niet voorkomen
Politiek van appeasement (toegeven aan Hitler) mislukte
👉 Kern: combinatie van economische problemen, politieke instabiliteit en radicale ideologieën
Fascisme en nationaalsocialisme
Fascisme (Mussolini, Italië):
sterke leider (dictator)
geen democratie
nationalistisch en militaristisch
Nationaalsocialisme (Hitler, Duitsland):
fascistische kenmerken + racisme en antisemitisme
idee van het Arische ras als superieur
Joden werden als vijand gezien
👉 Belangrijk:
Individu is ondergeschikt aan de staat
Propaganda en geweld spelen grote rol
Uitbreiding van Duitsland
Hitler wilde meer Lebensraum (leefruimte)
Duitsland breidde zich uit:
1938 → Oostenrijk (Anschluss)
1938 → Sudetenland
1939 → inval in Polen → begin WOII
Groot-Brittannië en Frankrijk verklaren Duitsland de oorlog
Groei van de oorlog (wereldoorlog)
Duitsland verovert snel grote delen van Europa
Nederland bezet in 1940
Bondgenootschappen:
As-mogendheden: Duitsland, Italië, Japan
Geallieerden: o.a. VK, VS, Sovjet-Unie
1941:
Duitsland valt Sovjet-Unie aan
Japan valt Pearl Harbor aan → VS doet mee
👉 Vanaf dit moment: echte wereldoorlog
Slagvelden en bezetting in Europa
Oorlog in Europa
Bezetting leidde tot:
onderdrukking
dwangarbeid
verzet
Grote keerpunten:
Slag bij Stalingrad (1942-1943)
D-Day (1944) → bevrijding West-Europa
1945 → Duitsland capituleert
De Holocaust
Joden werden systematisch vervolgd en uitgesloten
Antisemitisme was kern van nazi-ideologie
Vanaf 1942 → definitieve oplossing
Joden gedeporteerd naar concentratie- en vernietigingskampen
Ongeveer 6 miljoen Joden vermoord
👉 Ook andere groepen vervolgd:
homoseksuelen
politieke tegenstanders
Andere slachtoffers van het nazi-regime
Japan breidde zijn rijk uit in Azië
VS vocht tegen Japan in de Stille Oceaan
1945:
atoombommen op Hiroshima en Nagasaki
Japan capituleert → einde WOII
👉 Eerste gebruik van massavernietigingswapens
Gevolgen: Een wereld in puin
Enorme aantallen doden en verwoesting
Europa economisch verzwakt
VS en Sovjet-Unie worden supermachten
Duitsland verdeeld
Kapitalisme vs. communisme
Verenigde Staten:
kapitalisme
democratie
vrije markt
Sovjet-Unie:
communisme
planeconomie
geen politieke vrijheid
👉 Ideologische tegenstelling
Blokvorming: Een verdeelde wereld
Wereld verdeeld in twee blokken:
Westblok (VS)
Oostblok (Sovjet-Unie)
Europa wordt verdeeld → IJzeren Gordijn
Trumandoctrine en Marshallplan
Trumandoctrine (1947):
VS helpt landen tegen communisme
Marshallplan:
economische hulp aan Europa
doel: wederopbouw + voorkomen van communisme
Op naar de Koude Oorlog
Angst voor oorlog tussen VS en Sovjet-Unie
Ontwikkeling van atoomwapens
Oprichting van bondgenootschappen:
NAVO (Westen)
Warschaupact (Oosten)
👉 Dit leidt tot de Koude Oorlog
Eenwording van Europa
Geen directe oorlog tussen VS en Sovjet-Unie
Wel:
dreiging
propaganda
conflicten via andere landen
Het einde van het communisme
Samenwerking om nieuwe oorlog te voorkomen
Begin met economische samenwerking
Later → Europese Unie
Samenvatting
WOII ontstond door spanningen uit het interbellum
Ideologieën speelden grote rol
Holocaust = extreem gevolg van racisme
Na 1945 → wereld verdeeld in twee blokken
Dit leidde tot de Koude Oorlog