Thema 1 4H
Thema 1
Inleiding in de biologie
Onderdelen in deze les
Thema 1
Inleiding in de biologie
Basisstof 1: Wat is biologie
Leerdoelen BS 1
Je kunt beschrijven wat biologie is en op welke gebieden biologie een rol speelt
Je kunt de organisatieniveaus van de biologie benoemen en uitleggen dat er op elk hoger organisatieniveau
Maken
BS 1: 4, 5, 6 + 11, 12 + flitskaarten + test jezelf
Begrippenlijst maken in het schrift
Lezen bs. 2
Wat is biologie?
Biologie (uit het Grieks: βίος, bíos "leven" en λόγος, lógos "leer") is de wetenschap van levende wezens, levensvormen en levensprocessen zoals stofwisseling, voortplanting, vertering, enz.
Biologie is overal om ons heen
Biologische organisatieniveaus
Molecuul ->Organellen -> Cel ->Weefsel ->Orgaan ->Orgaanstelsel ->Organisme
Populatie -> Levensgemeenschap -> Ecosysteem -> Biosfeer
Populatie =
Groep individuen van dezelfde soort in een bepaald gebied
Levensgemeenschap =
Alle organismen van alle soorten in datzelfde gebied
Ecosysteem =
Gemeenschap + Abiotische factoren
Biosfere =
Som van alle ecosystemen op deze planeet
Leerdoelen BS 1
Je kunt beschrijven wat biologie is en op welke gebieden biologie een rol speelt
Je kunt de organisatieniveaus van de biologie benoemen en uitleggen dat er op elk hoger organisatieniveau
Maken
BS 1: 4, 5, 6 + 11, 12 + flitskaarten + test jezelf
Begrippenlijst maken in het schrift
Lezen bs. 2
Thema 1, Basisstof 2: Organen, weefsels en cellen
Leerdoelen BS 2
Je kunt orgaanstelsels, organen, weefsels en cellen bij een mens herkennen en de kenmerken en functies ervan beschrijven
Je kunt beschrijven dat groepen cellen in een weefsel, orgaan of orgaanstelsel en gezamenlijke functie uitoefenen
Maken
BS 2: 13, 14, 15, 16, 17, 19 +
flitskaarten + test jezelf
Begrippenlijst bijwerken
Lezen bs. 3
Van een molecuul tot aan het organisme
Molecuul -> Organel -> Cel -> Weefsel -> Orgaan -> Orgaanstelsel -> Organisme
Biologische Organisatieniveaus van Thema 1
Organisme = een levend wezen
Orgaanstelsel = groep organen die samen één taak uitvoeren
Orgaan = groep van verschillende typen weefsels die samen één functie uitvoeren
Weefsel = gevormd door dezelfde typen cellen + tussencelstof
Cel = zelfstandige bouwsteen van een organisme; verband tussen vorm en functie van een cel belangrijk!
Organel = een onderdeel (een orgaantje) van een cel met eigen functie
Molecuul = een chemische stof, dient bijv. als een bouwstof of een brandstof voor de cel
Organisme = een levend wezen
Vertoont levenskenmerken/levensverschijnselen:
Ademhalen
Voeden
Uitscheiden
Groeien (en ontwikkelen)
Waarnemen
Voortplanten
Bewegen
Orgaanstelsel: groep organen die samen één taak uitvoeren
Welke orgaanstelsels zie je hier? Schrijf de namen naast de nummers.
Orgaan: verschillende typen cellen en weefsels samen
Dekweefsel
Vetweefsel
Bindweefsel
Zenuwcellen
Spiercellen
Weefsel: groep cellen met dezelfde bouw en functie + tussencelstof
Spiercel - langwerpig, bevat eiwitten die zich kunnen samentrekken
Witte bloedcel – kan van vorm veranderen, kan makkelijk door de wand van de bloedvat heen
Zenuwcel – lange uitloper maakt de verbinding tussen ver gelegen orgaan en hersenen mogelijk
Cel: zelfstandige bouwsteen van een organisme
Enkele typen weefsels vormen samen een orgaan. Kijk naar de microscopische afbeeldingen hieronder. Schrijf de nummers 1 t/m 4 onder elkaar en geef aan of het om een weefsel gaat of niet EN waarom.
1
2
3
4
Leerdoelen BS 2
Je kunt orgaanstelsels, organen, weefsels en cellen bij een mens herkennen en de kenmerken en functies ervan beschrijven
Je kunt beschrijven dat groepen cellen in een weefsel, orgaan of orgaanstelsel en gezamenlijke functie uitoefenen
Maken
BS 2: 13, 14, 15, 16, 17, 19 +
flitskaarten + test jezelf
Begrippenlijst bijwerken
Lezen bs. 3
Thema 1, Basisstof 3: Plantaardige en dierlijke cellen
Leerdoelen BS 3
Je kunt enkele delen van de dierlijke en plantaardige cellen benoemen samen met hun functies
Je kunt de onderdelen van de microscoop noemen, een microscoop kunnen gebruiken en zelfstandig de organismen (delen van) bestuderen.
Maken
Th. 1, bs. 3, opdr. 22, 23, 26, 27, 28
Begrippenlijst bijwerken
Thuis: Lezen bs. 4
Cel: zelfstandige eenheid van een organisme
BINAS 79
Cel: zelfstandige eenheid van een organisme
BINAS 79
Cel is een zelfstandige bouwsteen van een organisme en vertoont alle levensverschijnselen. Welke zijn dat?
Celmembraan
Cytoplasma
Celkern
Celwand
Grote centrale vacuole
Bladgroenkorrels
In groen alle organellen die je alleen in PLANTAARDIGE CELLEN kan aantreffen!
Plantaardige cel Dierlijke cel
Celorganellen: onderdelen van een cel met eigen functie
Leerdoelen BS 3
Je kunt enkele delen van de dierlijke en plantaardige cellen benoemen samen met hun functies
Je kunt de onderdelen van de microscoop noemen, een microscoop kunnen gebruiken en zelfstandig de organismen (delen van) bestuderen.
Maken
Th. 1, bs. 3, opdr. 22, 23, 26, 27, 28
Begrippenlijst bijwerken
Thuis: Lezen bs. 4
Thema 1, Basisstof 4: Celorganellen
Organellen oefening
Leerdoelen BS 4
Je kunt de bouw en functie van organellen, celmembraan en cytoskelet beschrijven.
Je kunt uitleggen dat een cel zelfstandig functionerende biologische eenheid is
Maken
Th. 1, bs. 4, opdr. 33 en 34 + 36, 37, 38, 40
Begrippenlijst bijwerken
Thuis: Oefenen met de. functies van de organellen
Link transport via blaasjes:
https://biologielessen.nl/index.php/dna-3/578-celorganellen
https://www.youtube.com/watch?v=B_zD3NxSsD8
Lysosoom
Vertering
Alleen in planten
Chloroplasten, chromoplasten en leukoplasten = plastiden
Leerdoelen BS 4
Je kunt de bouw en functie van organellen, celmembraan en cytoskelet beschrijven.
Je kunt uitleggen dat een cel zelfstandig functionerende biologische eenheid is
Maken
Th. 1, bs. 4, opdr. 33 en 34 + 36, 37, 38, 40
Begrippenlijst bijwerken
Thuis: Oefenen met de. functies van de organellen
Link transport via blaasjes:
https://biologielessen.nl/index.php/dna-3/578-celorganellen
Thema 1, Basisstof 4: Celorganellen (deel 2)
In de les
Organellen check
Verband tussen de celkern, RER (ruw endoplasmatisch reticulum) en Golgi systeem
Bouw van het membraan + transport via blaasjes
Alle opdrachten bs. 1 t/m 4 afmaken
https://www.youtube.com/watch?v=RT61MUjogRo
https://www.youtube.com/watch?v=wJyUtbn0O5Y
Celorganellen herhalen
10, 12 en 13 niet
Voorbeeld van een Molecuul: membraan
Belangrijk:
Organellen hebben ook membranen!
Celkern
ER
Golgi systeem
Mitochondriën
Lysosoom
Transport via blaasjes
Beweging van de blaasjes binnen de cel (bijv. van ER naar GA)
Stoffen gemaakt in de cel gaan uit de cel = exocytose
Stoffen worden opgenomen vanuit de omgeving = endocytose
https://biologielessen.nl/index.php/dna-3/578-celorganellen
Cel-organel-molecuul
1. Op welke biologische organisatieniveaus staan de fosfolipiden?
2. Is een molecuul groter of kleiner dan een organel?
BS 5 Transport door membranen
Deel 1
Leerdoelen BS 5
Je kunt uitleggen wat diffusie is
Je kunt uitleggen wat osmose is
Je kunt uitleggen welke rol osmose speelt bij de stevigheid van planten
Je kunt uitleggen wat actief transport is
maken
Th. 1, bs. 5, opdr. 43, 45, 46, 47
Begrippenlijst bijwerken
https://www.youtube.com/watch?v=wJyUtbn0O5Y
Transport door membranen
Om een cel goed zijn werk te laten doen en samenwerken met andere cellen, moet hij stoffen kunnen opnemen en uitscheiden.
Processen die dat doen:
Diffusie
Osmose
Transport door membraan eiwitten
Transport met blaasjes
Eigenschappen ven een membraan
Celmembraan is SEMIPERMEABEL = selectief doorlatend = halfdoorlatend: laat niet alle stoffen door
Hydrofiel aan de buitenkant en hydrofoob aan de binnenkant
Geen vaste laag; lijkt meer op een oppervlak van het water (vloeibaar) – stukken membraan kunnen tussenkomen of weggenomen worden
Niet vergeten! organellen hebben ook membranen
concentratie
Concentratie = hoeveelheid opgeloste stoffen per volume (in g/l, %)
Voorbeeld: fysiologische zoutoplossing 0,9% = 0,9 g zout in 100 ml water OF 9 g/l
Wat heeft een hogere concentratie? 1 g suiker in 100 ml thee
10 g suiker in 100 ml thee
1. diffusie
= verplaatsing van stoffen – kleine moleculen
De opgeloste stof verplaatst zich van een hoge concentratie naar een lage concentratie
Dit duurt net zo lang tot de beide concentraties gelijk zijn.
2. OSMOSE
= verplaatsing van WATER (en dus níét de opgeloste stof!)
Osmotische waarde = aantal opgeloste deeltjes
Dus veel opgeloste deeltjes = hoge osmotische waarde
Let op! Concentratie en osmotische waarde ALTIJD ten opzichte van …
Diffusie & osmose
Permeabel membraan
Verplaatsing van OPGELOSTE STOFFEN
van HOGE naar LAGE concentratie
(ook concentratieverval genoemd)
SEMI - Permeabel membraan
Verplaatsing van OPPLOSMIDDEL
(WATER) van LAGE naar HOGE
osmotische waarde
Leerdoelen BS 5
Je kunt uitleggen wat diffusie is
Je kunt uitleggen wat osmose is
Je kunt uitleggen welke rol osmose speelt bij de stevigheid van planten
Je kunt uitleggen wat actief transport is
Je kunt uitleggen wat transport via blaasjes is.
maken
Th. 1, bs. 5, opdr. 43, 45, 46, 47
Begrippenlijst bijwerken
BS 5 Transport door membranen
Deel 2
Leerdoelen BS 5
Je kunt uitleggen wat diffusie is
Je kunt uitleggen wat osmose is
Je kunt uitleggen welke rol osmose speelt bij de stevigheid van planten
Je kunt uitleggen wat actief transport is
Je kunt uitleggen wat transport via blaasjes is.
maken
Thema 1, bs. 5, opdr. 43, 45, 46, 47, EN 48 t/m 51, 55 (52, 54)
Begrippenlijst bijwerken
Leerdoelen BS 5
Je kunt uitleggen wat diffusie is
Je kunt uitleggen wat osmose is
Je kunt uitleggen welke rol osmose speelt bij de stevigheid van planten
Je kunt uitleggen wat transport door membraan eiwitten is
Je kunt uitleggen wat actief en passief transport is
Diffusie & osmose
Permeabel membraan
Verplaatsing van OPGELOSTE STOFFEN
van HOGE naar LAGE concentratie
(ook concentratieverval genoemd)
SEMI - Permeabel membraan
Verplaatsing van OPPLOSMIDDEL
(WATER) van LAGE naar HOGE
osmotische waarde
Op het niveau van organisme
Bestrijding van naaktslakken met zout
Situatie in een dierlijke cel
Omgeving van de cellen:
Hypertonisch Isotonisch Hypotonisch
Op het niveau van organisme
Lekkere salade maken
Situatie in een plantaardige cel
Omgeving van de cellen:
Hypertonisch Isotonisch Hypotonisch
Turgor = druk van de
celmembraan op de celwand
Plasmolyse – loslaten van de
celmembraan van de celwand
Plantaardige cellen kunnen
verkeren in turgor of plasmolyse
afhankelijk van de osmotische
waarde van de omgeving
Opdracht 40
Osmose is ook een vorm van diffusie.
Welke stof gaat bij osmose van een hoge naar een lage concentratie?
Bij osmose gaat ……… van een hoge concentratie naar een lage concentratie.
Microscopie
Werkwijze preparaat maken en een schematisch tekenen:
Een druppel jodium op het objectglas doen en een stukje uienvlies in de druppel leggen
Het dekglaasje erop leggen
Je legt het preparaat op de microscooptafel (tafel staat op de laagste stand)
Je draait de revolver naar het objectief 4x
Beeld zoeken met een grote schroef (microscooptafel naar boven schuiven)
Heb je een beeld, revolver draaien naar objectief 10x
Scherpstellen met een grote schroef en vervolgens met een kleine schroef.
Schematische tekening van 3 cellen maken volgens de tekeneregels
Tekenregels
Tekenen met een potlood.
Bijschriften (namen van de organellen) zet je aan de rechter kant van de tekening onder elkaar met een pen
- Je verbindt het organel met de
naam met een horizontale lijn
(potlood en geodriehoek)
In schematische tekening ga je NIET
SCHETSEN! Je maakt dunne, doorlopende lijnen
Voorbeeld:
celkern
vacuole
celwand
celmembraan
Leerdoelen BS 5
Je kunt uitleggen wat diffusie is
Je kunt uitleggen wat osmose is
Je kunt uitleggen welke rol osmose speelt bij de stevigheid van planten
Je kunt uitleggen wat transport door membraan eiwitten is
Je kunt uitleggen wat transport via blaasjes is.
Je kunt uitleggen wat actief en passief transport is
Transport door membranen
Om een cel goed zijn werk te laten doen, moet hij stoffen
in de cel kunnen opnemen en uit de cel kunnen verwijderen.
Processen die dat doen:
Diffusie
Osmose
Transport via membraaneiwitten
Transport met blaasjes
https://www.youtube.com/watch?v=3LxL1ynEAdw
Transport via membraaneiwitten
Gefaciliteerde diffusie
Actief transport door membraan eiwitten
Diffusie
Let op! Transport TEGEN
het concentratieverval kost
energie
Transport qua energie verbruik
Leerdoelen BS 5
Je kunt uitleggen wat diffusie is
Je kunt uitleggen wat osmose is
Je kunt uitleggen welke rol osmose speelt bij de stevigheid van planten
Je kunt uitleggen wat actief transport is
Je kunt uitleggen wat transport via blaasjes is.
maken
Thema 1, bs. 5, opdr. 43, 45, 46, 47, 48, 49, 51, 55
Begrippenlijst bijwerken
Groeiboekopdrachten afmaken
Situatie in een plantaardige cel
Omgeving van de cellen:
Hypertonisch Isotonisch Hypotonisch
Microscopie 2
Opdracht:
Je maakt 2 preparaten van de vlies van de rode ui (let op! Het paars bovenste velletje pakken): één preparaat in het water en één in het zout (10% KNO3)
Je bekijkt het preparaat in het water onder de microscoop met vergroting 100x. Wat zie je? In welke staat verkeren de cellen? Turgor of plasmolyse?
Leg het 2e preparaat onder de microscoop. Wat zie je nu? In welke staat verkeren de cellen? Turgor of plasmolyse?
Teken 3 naast elkaar liggende cellen die in plasmolyse/grensplasmolyse verkeren. Zet de bijschriften erbij (celkern, celmembraan, celwand, cytoplasma en vacuole). Teken volgens de tekeneregels.
Tekenregels
Tekenen met een potlood.
Bijschriften (namen van de organellen) zet je aan de rechter kant van de tekening onder elkaar met een pen
- Je verbindt het organel met de
naam met een horizontale lijn
(potlood en geodriehoek)
In schematische tekening ga je NIET
SCHETSEN! Je maakt dunne, doorlopende lijnen
Voorbeeld:
Thema 1 BS 6
Leerdoelen
Je kunt de stappen van een natuurwetenschappelijk onderzoek beschrijven
Je kunt een werkplan opstellen
Je weet wat een blanco- of controlegroep is
Stappen van onderzoek doen
Typen onderzoek
Beschrijvend onderzoek - observatie
Hypothese toetsend onderzoek – hypothese opstellen en die bevestigen of verwerpen met een experiment
Ontwerpend onderzoek – een product maken
Blanco-proef
= Controle = de groep die wel de behandeling krijgt maar ZONDER de te onderzoeken factor
Bijv. je krijgt wel een injectie maar zonder het medicijn erin dat je wilt onderzoeken
Hoe zou een blanco groep bij dit onderzoek eruit zien?
https://www.youtube.com/watch?v=meiU6TxysCg
Maken in de les
werkplan-opgaven:
Alle omstandigheden gelijk houden
Maar 1 factor laten verschillen
Alle aangeboden spullen gebruiken
Denk om de blanco-proef
Opdracht 64: Je gaat de invloed van de temperatuur op het ontkiemen van een boon onderzoeken. Welke 2 Petrischaaltjes kun je met elkaar vergelijken?
Het antwoord: 1 en 4. Waarom niet 2 en 3?
Validiteit en betrouwbaarheid
Bij validiteit gaat het om de juistheid van de resultaten. Zo moet je bijvoorbeeld controleren of de weegschaal waarmee je hebt gemeten juist is afgesteld.
Bij betrouwbaarheid gaat het om de consistentie van de meting. Zo moet je bijvoorbeeld controleren of de weegschaal steeds hetzelfde resultaat geeft als een persoon met hetzelfde gewicht er meerdere keren op gaat staan.
